Página principal

LENDA ECUATORIANA

 

“ETSA”

 

Ampam fora esa mañá chuviosa ao Rexistro Civil para inscribir  o seu pequeno fillo. Un home de traxe gris viunos chegar, enxoitou (enxugou) a suor cun pano engruñado e preguntou de mala gana.

 

      -Que queres, indio? Fala axiña que non teño tempo.

      - Quero inscribir o meu fillo   - dixo con tranquilidade Ampam

      - Xa, e como queres poñerlle, entón?

      - Quero que o anoten como Etsa, igual que…

      - Pero, cómo   - berrou o home mentres se erguía furioso do escritorio- ,   vaslle poñer Etsa a este neno?, Etsa?, non ves que é nome de muller?, estás tolo?. Estes indios ignorantes…

 

Ampam tratou de explicarlle  que Etsa, no idioma dos shuar, quería dicir Sol, o xeneroso Sol dos seus devanceiros, pero o tipo non deixou que explicase nada. Ampam mirou con tranquilidade a aquel homiño que se negaba a escoitar e insistía en pronunciar palabras sen sentido.. Entón lembrou a tarde en que o seu avó Arútam   -que en shuar quere decir Poderoso Espírito Tigre da mañá-    o levou a camiñar pola selva.. Alí, entre xigantescos matapaos e frondosos copais, chambitas e pitaxaias, contoulle de qué maneira o luminoso Etsa lles devolveu a vida aos paxaros.

 

   -Iwia é un demo terrible-    explicoulle Arútam-   Desde sempre tivo o cosume de capturar os shuar e metelos no seu enorme saco para despois comelos. Foi así como, en certa ocasión, o cruel Iwia atrapou e despois comeu os pais de Etsa. Daquela raptou ao poderoso neno para telo ao seu lado e, durante moito tempo, fixo crerlle que el era o seu pai.

Cando Etsa  medrou, todos os días, ao amencer saía de caza para o insciable Iwia que sempre pedía paxaros na segunda mesa. O rapaz regresaba co xigantesco saco cheo de aves de todas as especies, pero unha mañá, cando apenas empezaba a súa cacería, descubriu con asombro que a selva estaba en silenzo. Xa non había paxaros de cores por ningures. Só quedaba a pomba Iápankam, pousada nas ramas dunha malitagua.

Cando Etsa e a pomba se encontraron no medio da soedade, miráronse moito tempo.

   -Vasme matar a min tamén?-   preguntou a  pomba Iápankam

   -Non-   dixo Etsa-   , de que serviría?. Parece que deixei todo o bosque sen paxaros; este silenzo é terrible.

 

Etsa sentiu que as forzas o abandonaban e deixouse caer sobre o colchón de follas do piso. Entonces, Iápankam voou até onde estaba Etsa e, de alí apouco, a forza de estar xuntos no medio dese bulicioso silenzo no que aínda  navegaban os berros  dos monos e as pegadas das formigas, convertéronse en amigos.

A pomba  Iápankam aproveitou para contarlle ao mozo a maneira en que Iwia matara os seus verdadeiros pais. Ao comenzo, Etsa negouse a crer o que dicía, pero a mediodía que escoitaba as aleteantes palabras de Iápankam, empezou a espertar do engano que tecera o insaciable Iwia e, entón, como se un súpeto lóstrego o golpease, desfíxose nun longo lamento. Nada nin ninguén podía consolalo: choraba cunha mestura de rabia e tristura, batendo cos puños no tronco espiñento da enorme malitagua.

Cando Iápankam se deu conta de que Etsa empezaba a calmarse, díxolle:

-                     Etsa, rapaz, non podes facer nada para devolverlle a vida aos teus pais, pero aínda podes devolverllela aos paxaros.

-                     -Cómo?-   quixo saber Etsa.

-                     A pomba explicou: “Introduce na cerbatana as plumas dos paxaros que mataches e sopra”.

 

O rapaz fíxoo axiña: da súa  longa cerbatana empezaron a saír miles, millóns de paxaros de todas as cores que emprenderon voo e coa súa Leticia poblaron outra vez a selva. Desde entón   -aseguroulle o seu avó Arútam-    Etsa, o noso amado Sol,  e o demo Iwia son inimigos mortais.

Ampam lembrou unha vez máis a figura imponente de Arútam, mirándoo aos ollos e sorrindo con orgullo, mentres o home do Rexistro Civil aseguraba, manoteando sobre o escritorio, que era imposible inscribir co nome de Etsa ao neno. Ampam entón volveuse para ver ao seu meniño e, erguéndoo cos seus fortes brazos,díxolle:

   -Non importa o que diga este home, fillo. Ti es, ti sempre serás Etsa, o meu Sol, o Sol do futuro, e cando sexas grande, cando por fin che chegue a hiora de loitar neste mundo dominado por Iwia, mdesde a túa cerbatana voarán paxaros de cores que inundarán estas cidades grises e desterrarás para sempre aos Devoradores da Vida. ¡Marchemos!

Ampam abandonou o Rexistro Civil, cun sorriso debuxado nos beizos, ante o desconcerto do empregado que, de súpeto, sentiu que algo se transformara dentro del, que a súa voz altiva cambiara, que agora estaba berrando como Iampuna, o papagaio das selvas amazónicas.
 

O CÓNDOR (lenda peruana)

 

Había unha vez nun pobo do altiplano peruano un home que quería moito á súa filla. Ela soía levar a pacer as ovellas, as llamas e a outros animais.

Todos os días viña visitala un mozo moi guapo. Levaba un traxe negro, unha camisa branca e chapeu. Ao cabo dun tempo, o mozo e a rapaza fixéronse moi bos amigos. Falaban e divertíanse, mentres os animáis pacían no campo. Un día o mozo díxolle: “Guíndame ao aire e eu farei outro tanto contigo”. Así comezou o xogo. Pero cando el a guindou, ela empezou a voar.

 

En realidade, o mozo era un cóndor baixo aparencia humana. Levou á rapaciña a un barranco e púxoa nun niño moi alto. Durante dous meses coidouna, ofrecéndolle todo tipo de carne: crúa, á grella  e cocida. Pasou un ano e a rapaza converteuse en muller, dándolle entón un neno.

 

Pero a malpocada choraba día e noite porque estrañaba moito a seu pai. Preguntábase todos os días: “Como pode meu pai vivir tan só? Quen o coidará? Quen está facendo que pazan as miñas ovellas e as miñas llamas?”. Entón díxolle ao cóndor: “Devólvame á miña casa, quero ver a meu pai!”. Suplicaba e suplicaba, pero o cóndor non lle facía caso.

Un día un colibrí chegou ao barranco en busca do néctar que tanto lle gustaba. A muller, sorprendida ante a visión doutro paxaro, díxolle: “Colibrí, colibrí, coas túas ás pequeniñas, non hai ninguén coma ti. Non podo baixar deste niño. O cóndor tróuxome a este barranco hai un ano e agora son a súa muller e este é o meu fillo”

O colibrí díxolle á muller: “Escóitame, non chores, axudareiche. Esta noite irei á casa de teu pai e comentareille todo. El virá buscarte”. A muller, moi agradecida díxolle ao colibrí. “Escoita, colibrí, ti sabes onde esta a miña casa. Alí teño un xardín cheo de flores fermosas. Prométoche que, se me axudas a escapar, todas as flores serán túas.”

Esa mesma noite o colibrí voou ao pobo e díxolle ao pai: “Vin a túa filla. Está nun niño no barranco, preto de aquí. É a muller do cóndor, pero está moi triste. Quere volver á casa, pero será moi difícil baixala. Necesitamos levar un un burro vello”. O colibrí explicoulle o seu plan ao ancián, mentres os dous foron buscar o burro.

Máis tarde o pai, acompañado polo colibrí, chegou ao barranco. Deixaron o burro vello e fraco no fondo do barranco, como se estivese morto. Pasou un tempo e o cóndor viuno. Mentres o comía, o colibrí e o vello subieron ao niño e baixaron a muller. Despois levaron dous sapos (un pequeno e outro grande) e deixáronos no niño. O pai e a súia filla volveron felices ao seu pobo. O colibrí foi onde estaba o cóndor e díxolle: ”Oe, cóndor, non sabes o que  que pasou na túa casa!” “Que pasou?”, respondeu o cóndor. O colibrí díxolle. “A túa muller e o teu fillo convertéronse en sapos!”.

O cóndor foi voando cara á súa casa e cando chegou viu que nin a muller nin o seu fillo estaban no niño, e que no seu lugar había dous sapos. Abatido, o cóndor volveu á súa vida de cazador e o colibrí aínda está na casa da muller bebendo o néctar das súas flores.

 

 

LENDA ARXENTINA

“A flor do lirolai”

 

Hai moito tempo en afastadas terras vivía un rei moi poderoso. Un día o rei enfermou e quedou cego. Como tiña moito diñeiro, mandou buscar moitos médicos para que o examinasen. Primeiro viñeron médicos das cidades, pero non podían curalo. Despois chegaron outros de todas partes, mesmo doutros países, pero ninguén puido curar ao rei cego. Eran os médicos máis famosos e os máis sabios, pero non tiña ningún deles o remedio.

Pasaron uns anos e o rei xa se resignara á idea de ser cego, cando un día apareceu un vello que vendía plantas e herbas para curar. Levaba follas fragantes e sementes raras, pos de todas as cores, coiros de sapos e peles de serpes. Coñecía o caso do rei cego e quixo velo.

Despois de revisalo durante un longo tempo, o vello anunciou:

-                     O que vostede ten só se cura coa flor do lirolai. Non hai outro remedio.

-                     E que é o lirolai?-   preguntou o rei

-                     É unha planta virtuosa, unha planta máxica-   explicoulle o vello.

-                     Onde está esa flor? Ten unha?-   dixo o rei esperanzado.

-                     Desgraciadamente, non-   dixo o vello.  –Non sei onde está, hai que buscala.

 

    O rei tiña tres fillos. Chamounos e díxolles:

    -Meus fillos, este vello di que para curarme fai falla a flor do lirolai. Ide buscala e traédema. A quen me traia a flor do lirolai dareille a miña coroa e fareino rei como premio.

Ao día seguinte, coa saída do sol, os tres mozos emprenderon a viaxe e camiñaron, mirando por todas partes, buscando a misteriosa flor. Non atoparon nada, só as mesmas flores de sempre: fermosas, pero comúns. Ninguén por alí sabía onde encontrar a flor do lirolai. Despois dunha sesta, seguiron buscando día e noite. Chegaron a un pobo onde comeron e durmiron. Pola mañá falaron entre eles.

    - A busca do lirolai é máis difícil do que pensaba-   dixo o máis vello.

    -Será máis doada se nos separamos-   dixo o do medio

    -De acordo-   dixo o maís novo.   –O noso pai está agardando por ela.

 

Os tres decidiron tomar camiños diferentes, pero os dous maiores eran preguiceiros e despois de buscar en dous ou tres lugares, abandonaron a tarefa. Quedaron nun pobo e gastaron todo o diñeiro que o seu pai lles entregara para a viaxe.

Pola contra, o fillo máis novo esforzouse moito para atopar o remedio para seu pai. Visitou moitos pobos diferentes e nunca se cansaba. Pero ninguén oíra falar daquela flor. Ou se burlaban ou pensaban que o mozo estaba tolo. Buscaba e buscaba. “Alguén ten que saber”  pensaba. E así foi como coñeceu unha velliña.

    -Mozo, que sorte que viñeches! Necesito axuda no meu rancho-   díxolle a velliña.

Así que o bo rapaz, aínda que estaba moi canso, pasou toda a tarde axudándoa. Cando, por fin, os dous sentaron a descansar, a vella preguntoulle:

    -Que fas por estas terras?

    -Busco a flor do lirolai. É a única cousa que pode curar ao meu pai que está cego

    -Ai, meu fillo, teño esa flor e voucha dar!

 

Alá nun lugar secreto do seu xardín, detrás dunhas rochas, medraba unha planta cunha flor branca como o xasmín. A vella arrincouna coas súas raíces e deulla ao mozo. El estaba moi feliz. Deulle as grazas  á vella e marchou cara ó pobo para reunirse cos seus irmáns.   “Que felices estarán!”  dixo para si.

Pero aos outros dous non lles gustou nada que el encontrase a flor e deulles envexa.

    -O noso irmán tivo moita sorte. Agora papá vaino facer rei e imos ter que chamarlle “maxestade” a ese tonto.

Os tres irmáns empezaron a camiñar cara á súa casa. O irmán menor ía contento e entusiasmado coa planta nas súas mans. Os dous maiores seguíano frustrados e anoxados. Despois de moito camiñar, pararon para descansar. Entón os irmáns maiores viron un pozo moi fondo. Decidiron, sen decir nada, roubar a flor do lirolai, guindar o irmán menor no pozo e botarlle pedras enriba. Enterrárono vivo!

 

     -Mira, papá, aquí temos a flor do lirolai!

O rei tomou a flor. Fregou os seus ollos con ela e de súpeto puido ver. Estaba tan contento! Miraba para todos lados pero viu que o seu fillo menor non estaba.

    -Onde está o voso irmán?-   preguntoulles aos seus fillos maiores.

    - Non sabemos, estará perdido. Despois do primeiro día non o vimos máis-   mentiron.

O pai estaba moi triste sen o seu fillo, pero, tal como prometera, dividiu o reino entre os dous fillos que lle trouxeron o remedio. Puxo a flor na súa coroa para tela sempre en caso doutra enfermidade.

Mentres tanto, no campo medrou unha árbore desde dentro do pozo onde estaba enterrado o fillo menor. Un pastor de ovellas pasou por alí e cando o viu decidiu cortar unha rama para facer unha frauta. Cortouna, limpouna, e fíxolle uns buratos para tocar, pero cando a tocou non saiu música senón unha voz que cantaba:

 

Non me toques, pastorciño

Non me toques, por favor.

Matáronme meus irmáns

Pola flor do lirolai!

 

Que medo tiña o pastor! Guindou a frauta, pero despois foi buscala e levouna á casa. Pasou o tempo e as novas da frauta chegaron até o rei, que devecía por tocala tamén el mesmo. E cando a tocou, saiu a voz do seu fillo menor que dicía:

 

 

Non me toques, meu paiciño

Non me toques, por favor.

Matáronme meus irmáns

Pola flor do lirolai!

 

O rei púxose pálido. Mandou que viñesen os seus fillos maiores e cando lles ordenou tocar a frauta oíron:

 

 

Non me toquen, irmanciños

Non me toquen, por favor.

Matástesme vós

Pola flor do lirolai!

O pai preguntoulle ao pastor:   -Onde encontraches esta frauta?

    -Fíxena eu dunha árbore que medra das pedras que hai na beira do camiño   -explicou o pastor.

    Vaiamos alá-   berrou o pai

 

Cando todos chegaron ao tronco da árbore, os dous fillos maiores estaban moi inquedos. O pai mandou sacar as pedras do pozo e alí no fondo estaba o corpo do seu querido fillo. O rei inclinouse para ver o seu fillo e nese momento a flor do lirolai caeu da súa coroa sobre o rostro do fillo morto. De súpeto, abriu os ollos. Estaba vivo!

Que contento se puxo o pai! Pero axiña enfureceu contra os seus fillos maiores e mandou matalos. Pero o fillo menor suplicoulle que os perdoase. O pai así o fixo porque estaba feliz de ver o seu fillo vivo outra vez.

Nese mesmo día o rei deulle todo o reino ao seu fillo menor. A primeira cousa que fixo o novo rei foi plantar un campo de lirolai. E aínda é hoxe o día en que quen chega a estas afastadas terras pode ver un enorme campo verde con brancas flores máxicas.

 

LENDA AFRICANA

 

POR QUE O CROCODILO TEN A PEL ÁSPERA  E ENGURRADA

 

Nalgunhas aldeas de Namibia disque hai moito tempo, moitísimo tempo, o crocodilo tiña a pel lisa e dourada como se fose de ouro. Contan que pasaba todo o día debaixo da auga, nas augas enlamadas, e que só saía delas durante a noite, e que a lúa se reflectía na súa brillante e lisa pel. Todos os outros animais ían a esas horas beber auga e quedaban enfeitizados contemplando a fermosa pel dourada do crocodilo.

O crocodilo, fachendoso pola admiración que causaba a súa pel, empezou a saír da auga tamén durante o día para presumir do seu marabilloso corpo dourado. Entón, os demais animais non só ían pola noite beber auga senón que se achegaban tamén cando brillaba o sol para contemplar o espectáculo da pel dourada do crocodilo.

Pero ocorreu que o sol brillante pouco a pouco foi secando a pel do crocodilo, cuberta cunha capa de relocente lama, e cada día ía poñéndose máis fea. Ao ver este cambio na súa pel, os outros animais foron perdendo aquela admiración que tiñan. Cada día, o crocodilo tiña a súa pel máis agretada até que lle quedou como a ten agora, cuberta de grandes e duras escamas pardacentas. Finalmente, ante esta metamorfose, os outros animais non volveron beber durante o día nin contemplar a fermosa pel dourada do crocodilo.

O crocodilo, antes tan orgulloso da súa fermosa pel, nunca se recuperou da vergoña e humillación, e desde entón, cando outros se acercan a el, mergúllase axiña na auga, deixando tan só sobre a superficie da mesma os seus ollos e as súas ventas.

 

 LENDA DO CAFÉ (Etiopía)

Alá polo ano seiscentos viviu en Etiopía un pastor chamado Kaldi. Certo día que coidaba o seu rabaño de cabras notou que os animais tiñan unha conduta estraña. Ían e viñan nerviosos, subían e baixaban, nun estado de axitación que se prolongou todo o camiño de volta e persistiu durante unha noite, que se volveu interminable. Só á mañá seguinte o rabaño pareceu calmarse e foi así como outra vez seguiu mansamente ao amodorrado pastor até as zonas de pasto.

Chegados alí, as cabras detiveron o seu paso ante  unhas tentadoras cereixas, e despois de mordiscalas retomaron a súa conduta nerviosa do día anterior.

Kaldi observou as plantas que aparentemente causaran o cambio no seu rabaño e probou con cautela unha folliña e mais un froito.

O primeiro que percibiu foi que non se trataba dun arbusto de cereixas, e que o sabor non era tan agradable como o que esperaba. Pero tamén sentiu que o cansazo producido pola longa noite de insomnio xa desaparecera e fora substituído por unha enerxía que o impulsaba á acción.

Kaldi levou consigo unhas ramas floridas e encabezou a marcha cara a un mosteiro que se atopaba a uns poucos quilómetros. A paso acelerado seguíao o rabaño. Cando chegaron á casa relixiosa, o pastor foi levado a presenza do abade, mentres os seus animais quedaban baixo o coidado duns estrañados monxes.

Informado do descubrimento, o abade levou a Kaldi á cociña, e con prudencia ferveu unha rama con algúns daqueles froitos vermellos que traía. Pero cando probou o gusto, pareceulle tan desagradable que, dun golpe, tirou todo sobre o lume da cociña.. A cociña empezou entón a ser invadida por un aroma delicioso que induciu ao abade a facer unha nova proba. Tomou o froito torrado e preparou unha infusión que, co seu cálido perfume, atraeu a un grupo de monxes á cociña. Así naceu o café, de Etiopía para o mundo. Probado por unhas cabras, descuberto por un pastor, torrado por un abade, celebrado por uns monxes que nunca puideron imaxinar que ese enérxico sabor seguiría durante séculos.

 

CONTO XITANO

“A ORIXE DOS SERES HUMANOS”

Hai moito tempo había unha muller alta, fermosa, de cabelos longos e mouros, que vivía soa e moi triste no mundo. Púxose a pensar a maneira de remediar esta situación. Tanto pensou  que se lle ocorreu unha idea.

Colleu unha montaña de area e  un gran río de auga, uniunos e mesturounos. Da mezcla resultou unha lama. Fabricou figuriñas con cabeza, dous brazos, dúas pernas, pés… Fixo millóns e millóns de figuriñas. Levounas a unha gran cociña onde había un forno máxico. Meteu as figuriñas dentro e agardou.

Non puido  esperar moito tempo porque estaba impaciente. Abriu a porta e as figuriñas saíron. Aprenderon a andar, escribir… pouco a pouco. E como estiveran tan pouco tempo no forno, as caras e os corpos eran pálidos. Así naceron as persoas, homes e mulleres, de raza branca.

A muller morena estaba moi contenta e ilusionada, e volveu de novo a facer a mesma tarefa.

Colleu unha montaña de area e un gran río de auga e mesturounos. Coa mezcla resultante fixo millóns e millóns de figuriñas con cabeza, dúas pernas, dous brazos… meteunas no seu forno máxico e agardou.

Durante a espera distraeuna un fermoso paxaro multicolor que pasaba por diante da súa fiestra. Tanto esperou que as figuriñas pasaron moito tempo dentro do forno. Ao abrilo saíron todas elas. Igualmente aprenderon a escribir, pensar, sumar…pouco a pouco. Como estiveron moito tempo saíron moi escuras. Desta forma naceron as persoas, homes e mulleres, de raza negra.

A muller estaba moi contenta porque xa tiña persoas, pero intentouno unha vez máis; mesturou o gran río e a montaña de area, e coa lama resultante modelou novamente figuriñas iguais ás anteriores, con dúas pernas, cabeza, dous brazos… meteunas no forno e agardou.

Mentres esperaba inventou un aparello para poder medir o tempo. Con esto sabía en que momento estarían listas. Cando chegou o momento, abriu o forno e saíron.

Da mesma maneira aprenderon a escribir, sumar, multiplicar, ler… pouco a pouco.

Estas figuriñas non saíron nin con pel negra nin con pel branca, senón tenuemente torrados e moreniños. Así naceron os homes e mulleres de raza xitana.