Historia de Grecia e Roma

1- Primeras civilizaciones: Cretense y micénica


2- Época arcaica:

  • A polis
  • As colonizaciones

3- Época clásica:

  • Guerras Médicas
  • Guerra do Peloponeso
  • A hexemonía de Beocia
  • O dominio macedonio

4- Macedonia: O Imperio de Alexandre Magno


5- Época helenística: Grecia baixo o dominio de Roma

6- Fundación de Roma: Historia e mito


7- Diferentes etapas políticas de Roma

  • Monarquía
  • República
  • Imperio

 

1- Primeiras civilizacións:

-A civilización cretense ou minoica
Cando o historiador grego Tucídides comeza a trazar o esbozo histórico de Grecia, son Minos e Creta os primeiros nomes que acudean á súa memoria. Ao redor de 1800 a.C. florece na illa de Creta unha civilización próspera, refinada, espectacular e brillante. Erixida ao redor de pazos abertos de estrutura complexa e laberíntica, presenta algunhas características que chaman poderosamente a atención:

  • O papel destacado da muller. Aparece sempre pintada en frescos e participa ata en actividades lúdicas e deportivas.
  • O coñecemento da escritura; o disco de Festo, aínda sen descifrar, así como algunhas tablillas nun sistema silábico chamado lineal A son boa proba diso.
  • O desenvolvemento importante do comercio e das actividades económicas por encima doutras actividades de tipo guerreiro ou militar, como sucede no continente nesa mesma época.
  • A existencia dunhas crenzas relixiosas que dan predominio a divinidades femininas, tanto celestes como "ctónicas" ou subterráneas.


-A civilización micénica
Con este pobo de Creta entran en contacto os habitantes do continente, que ven progresar unha civilización centrada ao redor de Argos, Micenas e Pilos, no Peloponeso. Trátase da civilización micénica. Fronte á sociedade minoica esa civilización presenta estas características ben distintas:

  • O home é protagonista de toda a actividade política, económica e social; a muller ocupa un lugar moi pouco relevante.
  • A sociedade presenta unha estrutura en pirámide: unha gran masa de traballadores na base e unha pequena clase dominante no vértice presidida polo "wanax", especie de rei ou señor feudal.
  • O pazo é tamén unha unidade de tipo politico, económico e relixioso. Trátase en moitos casos de pazos con murallas de enormes pedras irregulares apiladas cunha lixeira argamasa: os chamados muros ciclópeos.
  • A actividade económica esixe unha contabilidade que os micénicos escriben nunhas tablillas de arxila; é o chamado lineal B. Cantidades importantes desas tablillas apareceron en Pilo e Cnosos fundamentalmente; dan testemuño da mutua influencia entre minoicos e micénicos e permiten reconstruír a vida diaria daquelas sociedades con bastante exactitude.
  • Con ser importantes as actividades económicas desenvolvidas en tempo de paz, a sociedade micénica vincúlase a actividades bélicas: armamento sofisticado, coñecemento e uso do carro de rodas, etc.,fálannos do home como guerreiro, que persegue o triunfo no combate.


Esta civilización esténdese aproximadamente desde 1600 a 1100 a.C. A partir de fins do século XIII a.C., os pazos comezan a ser arrasados polo lume ata que, finalmente, resultan abandonados e destruídos. Hoxe non se sabe ben cales foron as causas que determinaron o final. O certo é que a partires desa época, Grecia queda sumida nun soño de escuridade do que espertará no século VIII; comezará entón a época que se deu en chamar a Grecia Arcaica.

Xunto aos datos que proporcionan as tablillas para reconstruír a vida no mundo micénico, dispomos das dúas obras mestras da literatura grega: a Ilíada e a Odisea. Atribuídas a Homero e centradas na guerra de Troia, foron durante moitos séculos a fonte máis relevante para o coñecemento da sociedade micénica. Ao redor de Troia houbo un importante conflito armado; á súa vez as escavacións arqueolóxicas arroxaron luz e contribuíron a iluminar e a explicar mellor as descripcións do propio Homero. A epopea literaria e as tablillas micénicas dan un coñecemento moi completo dese mundo micénico no que afunde Grecia as súas raíces máis profundas.


2- Época
arcaica
No ano 776 a.C., teñen lugar os primeiros xogos panhelénicos celebrados en Olimpia. Os historiadores sitúan nese momento o comenzo da Grecia Arcaica. Abarca os séculos VII e VI a.C.
Neste período Grecia vai coñecer unha serie de avances enormemente significativos que sentarán as bases do que logo se deu en chamar o milagre grego. A grandes liñas son os seguintes:

-A creación da polis como cidade-estado
A unidade na que se desenvolve a vida dos gregos neste período é a polis (polis),  auténtica cidade-estado. A polis ten o ámbito xeográfico dunha cidade e os seus arredores e, con todo, as competencias dun pequeño estado; ten as súas propias leis, o seu propio exército e a súa propia moeda.
Este panorama favorece o illamento e a individualidade.

 Xorden os poetas líricos inquedos e viaxeiros, cuxo traballo ven apoiado polos aristócratas e os tiranos que gobernan toda esa serie de cidades. Os gregos non tiñan aínda conciencia da súa identidade colectiva. Será necesario que o invasor persa ataque nos albores do século V para que todas esas cidades-estado se unan creando un espírito panhelénico co que Grecia adentrarase nos anos máis brillantes da súa historia

 

- As colonizaciones


O aumento da poboación, o auxe do comercio e a presión do sistema político, réximes aristocráticos e tiránicos, impulsan a moitos gregos a buscar novos horizontes. Desde territorio grego comezan a viaxar e a fundar cidades que se chamarán colonias e que se sitúan en tres áreas fundamentais:

 

  • O mar Negro, chamado polos gregos Ponto Euxino: Calcedonia, Bizancio, Cícico, Ábidos, Trapezunte e Sínope son os enclaves máis importantes. Algúns, como Bizancio, estarán chamados a ser foco importantísimo de civilización na historia de Grecia.
  • Sicilia e o Sur de Italia: Sibaris, Tarento Crotona, Cumas, Paestum na península itálica; Siracusa, Gela, Agrigento e Selinunte na illa de Sicilia son as colonias máis importantes. O seu papel na historia de Grecia foi decisivo. Toda a área coñécese co nome de Magna Grecia.
  • O norte de África:  Cirene e Náucratis son dous enclaves importantes no territorio que hoxe pertence a Siria e a Exipto, respectivamente. En especial, a segunda foi a porta que permitiu aos gregos entrar en contacto coa fecunda riqueza do Nilo.

 


-O comercio que se practicaba polo sistema de troco coñece un auxe e unha expansión sen precedentes; ouro, cobre, viño, aceite, estaño, mármore. perfumes diversos, especias variadas, ferro e ámbar viaxan deste a oeste en embarcacións gregas nun movimento incesante que obriga á introdución da moeda como forma de pago. Cada cidade crea a súa propia: as primeiras  acuñáronse ao parecer en Asia Menor, aínda que foron as moedas de prata da illa de Egina, preto de Atenas, as primeiras que funcionaron con arranxo a un sistema baseado no peso do metal.

 

-A creación do alfabeto
Tomado dos fenicios, con diversas variantes, o alfabeto grego sirve nun principio a fins comerciais e non literarios. Del derivarán despois importantes alfabetos como o latino e o cirílico.
4-Período clásico

Ao falar de período clásico referímonos ao século V e á primeira metade do século IV a.C. Pero realmente o chamado período clásico está enmarcado entre dúas grandes batallas libradas polos gregos: a batalla de Maratón, 490 a.C. e a batalla de Queronea, 338 a.C. Nestes anos asistimos á xestación, o auxe e o declive do clasicismo grego.


Nestes anos que coñecemos co nome de época clásica. Grecia experimenta un avance sen precedentes; constrúense os grandes templos na Acrópole, os santuarios adórnanse con estatuas dos grandes artistas: Mirón, Fidias, Policleto, Escopas, Lisipo, Praxíteles; a traxedia e a comedia teñen en Esquilo, Sófocles, Eurípides e Aristófanes, respectivamente, os seus máximos expoñentes; o medicamento deixa de ser unha especie de sucedáneo da maxia para pasar a ter categoría de ciencia da man de Hipócrates; e sobre todo, as rúas de Atenas vense poboadas de excepcionais filósofos: Protágoras, Gorgias, Parménides e, especialmente, Sócrates. Platón e Aristóteles. Ningún pobo progresou tanto en tan poucos anos nin en tantas disciplinas á vez. Non soamente se trataba dun apoxeo artístico, tamén foi notable a prosperidade material, en especial durante a época de Pericles. Atenas presentaba un aspecto radiante; os cidadáns gozaban de igualdade política ante a lei e dunha liberdade de expresión con moi poucas trabas:  a xente participaba na vida política e social de forma activa. Por iso non é de estrañar que Pericles presentase a todos os gregos, a Atenas e o seu sistema como un espello no que todo o mundo debería mirarse.

Pericles sucumbiu vítima dunha epidemia de peste que invadiu a cidade de Atenas ao comezo da guerra do Peloponeso.
No entanto, toda a forza creativa, todo o impulso estimulante desta época era demasiado importante como para poder deterse. Grecia seguirá progresando, especialmente en todos os aspectos da creación artística e literaria. xunto ao desenvolvemento do xénero dramático asistiremos ao apoxeo dun xénero en prosa, a retórica, que alcanzará as cotas máis altas con Demóstenes, o maior opositor a Filipo de Macedonia.
Un panorama, pois, excepcional no que Grecia crea sen cesar esquemas, modelos e tipos que non fan senón seguir repetíndose ata os nosos días ao longo de toda a civilización occidental.


-As Guerras Médicas
Os gregos non tiveron ningunha conciencia da súa identidade colectiva ata que se viron forzados a unirse para facer fronte ao inimigo común: o pobo persa. Os persas(Guerras Médicas), numerosos pero non familiarizados co territorio grego, foron derrotados en catro batallas emblemáticas: Maratón, Salamina. Platea e Mícale.


-Guerra do Peloponeso
A partir de entón constitúese unha confederación de cidades-estado baixo a presidencia de Atenas, a Liga de Delos. Os gregos comezan a ser conscientes dos seus trazos colectivos de identidade e protexidos por Atenas intentan unirse para quedar a salvo de posibles ataques invasores no futuro. No entanto, esa unión resulta un tanto artificial e pouco duradeira. Diversos incidentes desembocarán nun enfrontamento entre gregos, atenienses fronte a espartanos. Será a longa e esgotadora Guerra do Peloponeso. Atenas, que coñeceu unha hexemonía e unha prosperidade sen precedentes durante case cincuenta anos en especial entre o 459 e o 432 baixo o mando de Pericles, cederá o dominio de Grecia a Esparta. Os espartanos intentarán desterrar a democracia ateniense incorporando os seus esquemas políticos ríxidos e pouco participativos, e a súa hexemonía á fronte dos gregos durará pouco.


-A hexemonía de Beocia
Beocia, ao mando dun gran militar, Epaminondas, ocupará por uns anos a posición dominante de Grecia a mediados do século IV, tomando a substitución tras derrotar a Esparta na batalla de Leuctra. Morre o xeneral en Mantinea poucos anos despois e prodúcese un baleiro de poder.

 

-O dominio macedonio

Ningunha cidade-estado, nin Esparta nin Atenas nin Tebas, está en condicións de liderar aos gregos. Filipo II de Macedonia derrota aos exércitos gregos en Queronea (Beocia) e inaugura unha nova época, novas formas de goberno, novas ideas e novos nomes para o futuro de Grecia. E un por enriba de todos: o do seu fillo Alexandre, coñecido logo pola posteridade como Alexandre Magno, quen traspasará todas as barreiras e penetrará en Oriente inaugurando o último período da historia de Grecia, o chamado período helenístico.

 

4- Macedonia: O Imperio de Alexandre Magno
No ano 336 a.C. cae asasinado Filipo de Macedonia. O seu fillo Alejandro, discípulo de Aristóteles, herda o reino e lánzase á conquista total de Grecia, o Asia Menor e Persia. Moi novo, ambicioso, soñador, ansioso de emular aos grandes heroes da Ilíada o seu libro de cabeceira. Alexandre traspasa todas as fronteiras e derruba todas as barreiras, chegando nun avance imparable ata os mismísimos territorios da India. A súa primitiva intención era helenizar aos pobos orientais, pero o seu logro foi xustamente contrario; el mesmo adoptou costumes e vestimentas persas e ata foi identificado con Amón, a divinidade exipcia cuxo distintivo era o corpo do carneiro co que aparece tocado o propio Alexandre nas moedas que levan a súa efixie. Segundo algúns historiadores, o seu soño, dende logo non realizado, foi establecer unha especie de imperio universal baseado no consenso e a harmonía entre os pobos, marabillosa utopía que nunca levou á práctica. Efectivamente, morreu en 323 a.C., aos trinta e dous anos de idade: en tan só trece anos creara un inxente imperio que á súa morte repartíronse os seus xenerais, coñecidos como os diádocos. Macedonia e Grecia a Casandro, Siria a Seleuco, Tracia a Lisímaco e Exipto a Ptolomeo.Alexandre, gran conquistador, non puido ou non soubo consolidar as súas conquistas.


5- Época helenística: Grecia baixo o dominio de Roma
Roma aproveitarase da falta de liderado e da falta de cohesión e irá absorbendo baixo o seu dominio todos os territorios entre os anos que van de 146 a.C., en que Grecia como tal pasa a ser xa unha provincia romana, ata o ano 30 a.C., en que Exipto corre a mesma sorte. En lingua grega, expandida agora fóra de Grecia, seguiranse producindo numerosas obras que tocan tod

os os xéneros literarios e as máis diversas materias. A civilización grega toca ao seu fin
  • A creación artística e literaria
    Os gobernantes helenísticos favoreceron as artes e a literatura. Fundáronse cidades novas, agora conforme a un trazado regular de tipo rectangular, como Pérgamo e Alexandría. A escultura dá paso ao neno, ao ancián e, sobre todo, a estampas desenfadadas e patéticas lonxe das expresións serenas da época clásica.
    A produción literaria ofrece unha variedade inusitada de xéneros, desde os Idilios de Teócrito, primeira poesía bucólica e pastoril, ata os Himnos de Calímaco e os moitísimos títulos dun comediógrafo como Menandro. En Alexandría créase unha enorme biblioteca con 80000 volumes; inícianse os estudos de gramática e filoloxía.
  • A ciencia
    Proséguese a investigación en múltiples campos do saber; Aristóteles ocúpase de zoología; o seu discípulo Teofrasto, de botánica. Conséguense progresos en medicamento e anatomía. Pero é sobre todo no campo da ciencia onde os avances son máis asombrosos: Euclides escribiu a súa xeometría, ata onte mesmo libro de texto incontestable; Arquímedes elaborou o famoso principio físico que leva o seu nome. Aristarco de Samos formulou  a hipótese de que era a Terra a que xiraba ao redor do Sol; Eratóstenes foi o fundador da xeografía científica. Como se ve, unha época de progreso innegable.
  • A filosofía
    Da man destes adiantos da técnica e da ciencia abríronse paso dúas escolas filosóficas, que eran outras tantas formas de ver a vida e non só de especular sobre argumentos ou ideas xerais: o epicureísmo que fomentaba unha concepción máis ben materialista da vida, con matices, pois apunta ao logro do pracer material e intelectual, e o estoicismo, cuxo lema era vivir en harmonía coa natureza para conseguir a felicidade.
A relixión
Gañaron adeptos as relixións orientais e as relixións mistéricas, que prometían ao individuo a salvación da alma e incluso a vida de ultratumba. Aquela Grecia clásica organizada ao redor da polis, desaparecera;  substituiraa un universo máis aberto pero posiblemente non máis satisfactorio nin máis cativador.

6- Fundación de Roma: Historia e mito

Entre os séculos X e VII a.C., Italia central estaba poboada polos dous grupos principais en que se dividían os italianos: os osco-umbros e os latinos. O antigo territorio do Lacio estaba poboado por etruscos, volscos, sabinos, ecuos, rútulos e ausonios.

Entre eles, os latinos desenvolveron unha sociedade organizada que foi a principal fonte da poboación romana. Vivían nas terras inmediatas ao río,excelentes para a agricultura e a gandería.O río formaba unha fronteira natural por unha banda mentres os montes daban un resgardo defensivo do outro, recursos estratéxicos notables. Roma situábase na intersección dos principais camiños ao mar desde Sabinia, ao sueste, e Etruria, ao noroeste.
O primeiro monte en ser habitado parece ser o Palatino que está no centro da Roma antiga. Logo virían Esquilino, Celio, Aventino, Capitolino, Quirinal e Viminal.

O territorio desta federación chamada pomerium, encerraba á chamada Roma Quadrata.


Baixo ordes do príncipe Aeneas ou Eneas, o derrotado exército troyano cruzou o mar Mediterráneo para alcanzar as costas do Lacio. Latino, sabio rei dos latinos, hospedounos, deixando que reorganizasen a súa vida no Lacio. A súa filla Lavinia fora prometida a Turno, o rei dos Rutulos, pero Latino preferiu ofrecela a Eneas; Turno consecuentemente declaroulle a guerra. O resultado foi a morte de Turno e a captura da súa xente. Ascanio, o fillo de Eneas, tamén coñecido como Iulo, fundou Alba Longa e foi o primeiro nunha longa serie de reis.

O rei Procas foi o pai de Numitor e de Amulio. Coa morte de Procas, Numitor converteuse en rei de Alba Longa, pero Amulio destronouno e mandouno a prisión; tamén forzou a que Rea Silvia, filla de Numitor, se fixese sacerdotisa do culto a Vesta. Durante moitos anos Amulio foi rei.
Marte tivo dous fillos con Rea Silvia. Amulio mandou a un servo a matar aos  xemelgos. Pero o servo púxoos nunha cesta que deixou no Tíber, para que fosen arrastrados. Os xemelgos  arribaron ás beiras dun lugar. Aquí foron salvados por unha loba, Luperca, que os aleitou. Cerca, nunha vivenda moi pobre, vivía un vello pastor chamado Fáustulo e a súa esposa Aca Larentia. O pastor atopou os dous bebés, levounos á súa casa, e adoptounos.
Cando se fixeron adultos, os irmáns foron informados da súa historia, e o pastor díxolles que non os tiveron, así que regresaron a Alba Longa, mataron a Amulio, e liberaron ao seu avó Numitor, devolvéndoo ao trono. Rómulo e Remo propuxéronse edificar unha nova cidade no mesmo lugar no que foron atopados pola loba.  Así que empezaron a preguntarlle aos deuses, para informarse quen iría dirixila. Rómulo foise á cima do monte Palatino; Remo á cima do Aventino. Rómulo convenceuse de que el fora seleccionado polos deuses xa que recibeu un agoiro que foron un círculo de aves sobre el, así que tirou a súa lanza no monte para atopar o lugar; cando estaba na terra, a lanza (a cal era de madeira) inmediatamente converteuse no Corniolus, a árbore sacra de Roma. Para a fundación seguiron os ritos tradicionais da súa época para fundar cidades. Coa axuda dunha vaca e un touro branco, usou un arado para trazar os límites da cidade. Remo saltou sobre o suco, violando a muralla, o cal era unha especie de sacrilegio, pois a muralla trazábase desde o primeiro momento para ser inviolable. E de acordo coa tradición, Rómulo matouno a espada, para que os deuses non permitisen que no futuro a muralla fose violada de novo. Rómulo foi o primeiro rei romano, e reinou ata que desapareceu durante unha tormenta, levado polo seu pai Marte, segundo a lenda.

7- Diferentes etapas políticas de Roma

  • Monarquía: sete reis coma sete colinas, número máxico.

-Rómulo (753-715 a.C.), fundador da cidade segundo a tradición e primeiro dos sete reis de Roma, é o seu primeiro rei latino, segundo a tradición é o artífice dalgunhas institucións tipicamente romanas como as xentes, curias e tribos. O seu reinado durou 38 anos. Tras a guerra contra os Sabinos, os dous pobos pactan, e (latino e sabino) fúndanse nun, repartíndose o poder. Pouco despois Tatio, rei dos sabinos, é asasinado e Rómulo gobernará só.

-Numa Pompilio (715-676 ou 672 a.C.), chamado o Piadoso, era xenro de Tatio. Foi o segundo rei de Roma. Membro da tribo dos Sabinos, foi elixido aos 40 anos de idade para ser o sucesor de Rómulo, o fundador de Roma. Organizou a vida relixiosa dos romanos, creando os collegia sacerdotais, instituyendo a figura do pontifex e fundando o culto ás virxes vestales.
Numa prohibiu as imaxes dos deuses nos seus templos, argumentando que resultaba impío representar ás divinidades, porque os materiais usados podían ser destruídos. Numa Pompilio tamén dividiu a cidade de Roma en distritos administrativos, e segundo Plutarco organizou os primeiros gremios da cidade, formando as compañías de músicos, ourives, carpinteiros, tintoreros, zapateiros, etc.
Tamén durante o seu reinado prodúcese a división do ano en 12 meses, distinguindo entre días fastos e nefastos. Numa foi un monarca que trouxo 40 anos de paz e estabilidade a Roma. Foi admirado pola súa sabedoría, austeridade e piedade.

-Tulo Hostilio (673-641 a.C.), o belicoso. Máis fogoso que o seu antecesor, segundo a tradición, o seu reinado está marcado pola loita de Roma contra Alba, a súa metrópolis, que pasará a ser a súa vasalla. Ao final do seu reinado Alba revélase, este motivo provocou que fose arrasada e os seus habitantes deportados a Roma.

-Anco Marcio (641-616 a.C.), o construtor. Era sobriño de Numa, xa que logo sabino, defensor do seu tío e do seu predecesor. Segundo a tradición, ampliou o espazo de Roma trazando unha ponte sobre o Tíber e estendeu a súa influencia sobre o mar, creando o porto de Ostia.


-Tarquinio Prisco (616-578 a.C.), o Antigo, ou o Advenedizo, era ao parecer orixinario da cidade etrusca de Tarquinia, e descendente dunha familia grega. Converteuse en rei dos latinos, sabinos e etruscos establecidos en torno ao Palatino. Despois organizaría estes grupos en tres tribos: Ramnes, Tities e Luceres. Póndolles o nome común de romanos (en etrusco ruma, é Roma). Segundo a tradición á morte de Anco, Tarquinio impulsado pola súa esposa Tanaquil, desposúe do trono aos seus pupilos. Introduce en Roma a civilización etrusca: ritos sacros, emblemas de poder. Constrúe o Forum, o Circus maximum, a Cloaca Maxima. Morre vítima da vinganza dos fillos de Anco Marcio. Pero unha estratagema de Tanaquil permite que o seu xenro Servio Tulio, fillo dunha escrava, tomase o poder.
Creou o Senado e o exército, o primeiro seleccionado das familias mais importantes, e o segundo incluiría a todos os cidadáns útiles para a defensa dos intereses da nova cidade. Organizou as xentes, en maiores e minores, elixiu aos patres senatores de ambas e organizou a civitas vetus en termos de xerarquía: ademais debeu ser o responsable da desecación do Foro entre o 625 e o 575 a.C.
A tradición asigna a Tarquino a conquista dos Prisci Latini, no sector oriental do Lacio, conquistou tamén Fidena, Collatia, Crustumerium, Apiolae ao sur, Gabii e Praeneste ao norte, no seu reinado nove cidades latinas víronse obrigadas a recoñecer o poder hexemónico de Roma nas súas áreas respectivas.

-Servio Tulio (578-534 a.C.), o constituínte, segundo rei histórico de Roma. Segundo a tradición, Tulio chegou ao poder logo da morte de Tarquino, grazas ao apoio de Tanaquil, a muller do primeiro rei e da súa nai, Ocrisia, unha escrava do palacio real, mantivo o poder durante mais de corenta anos. Entre os etruscos, levou a cabo grandes reformas políticas, militares e sociais do senado e a organización do exército centuriado (exercitus). É de posible orixe latina, aínda que a tradición grega atribuíalle unha orixe descoñecida (xenos) e a romana facíao de "orixe servil". Segundo a tradición establece a primeira constitución política de Roma e o primeiro censo, dividindo a poboación segundo a fortuna en clans para facilitar o recrutamento do exército, en catro tribos territoriais ás que dió o nome das zonas: Collina, Esquilina, Palatina, e Suburana, que á vez se correspondían cos catro extremos da Urbs (a chamada tamén Roma quadrata). Aumenta a extensión da cidade, encerrando nunha nova muralla o Quirinal , o Esquilo e o Viminal. Tamén morre trágicamente, vítima dun complot organizado pola súa propia filla e o seu xenro, Tarquino o Soberbio.

-Tarquinio o Soberbio (534-510 a.C.), último rei de Roma. Os datos atribuídos ao seu reinado son polémicos, pero tres non adoitan ser refutados: a reforma do calendario, a dedicación dun templo a Júpiter no Capitolino e a caída da Monarquía. Pero, curiosamente os tres feitos corresponden ao mesmo ano, o 509 a.C.
Segundo a tradición, tras unha revolta da nobreza ao sentirse ultrajada polo rapto de Lucrecia por Sexto, fillo do rei, Tarquinio e a súa familia foron expulsados e tiveron que refuxiarse no palacio de Aristodemo de Cumas, que acollería a Tarquinio ata a súa morte, Sexto, o fillo do rei, fuxiu a Gabbi, onde morreu.
Tarquinio, pasa por ser un tirano, cualificado de despotés por Dionisio de Halicarnaso; con todo, a actitude política de Tarquinio, pode ser ante todo populista favorecendo aos plebeyos, aos que incluiría no senado como conscripti. Segundo a tradición este rei mantívose no trono por medio de violencias sen fin. Aboliu a constitución do seu predecesor pero acabou as grandes obras.

A tradición sitúa o establecemento da República no ano 509 a.C. Así comeza outra etapa fundamental da historia de Roma que dura dous séculos e medio, na cal Roma prepárase para dominar a península itálica, despois o Mediterráneo para acabar dominando no Imperio case todo o mundo ata o entón coñecid
o.
  • República
Tras a expulsión de Tarquinio, os romanos estaban decididos a non someterse nunca máis a un rei. O nome que na Roma republicana aplicarase aos máximos dirixentes é o de cónsul.

Desde o ano en que caeu a Monarquía e instaurouse a República, o goberno de Roma describíase coa sigla S.P.Q.R., que quere dicir Senatus Populusque Romanus (é dicir, o Senado e o Pobo Romano).

 

AS INSTITUCIÓNS POLÍTICAS NA ROMA REPUBLICANA


O réxime republicano baséase en tres alicerces:
-As magistraturas
-O Senado
-O Pobo (os Comicios)
  • AS MAXISTRATURAS

Coa República desaparece o poder persoal e o poder queda repartido entre unha serie de persoas con funcións específicas no goberno, os maxistrados. As funcións que desempeñan son as magistraturas.

Ningún maxistrado percibe compensación económica algunha; iso é consecuencia do feito de que os maxistrados pertencían ás clases máis altas e ricas. Outra característica fundamental do maxistrado é que as súas funcións están limitadas no tempo de forma exacta e improrrogable, con algunha excepción por razóns especiais.


LA CARRERA POLÍTICA (Cursus honorum)

Comezábase exercendo a cuestura, proseguíase pola edilidad, continuábase pola pretura e coroábase co consulado. Entre unha magistratura e outra se esixían dous anos de intervalo.


A CAMPAÑA ELECTORAL: CANDIDATOS

Os que aspiraban a unha magistratura comezaban por facer unha declaración pública no Foro e inscribíanse nas listas de candidatos. A convocatoria das eleccións facíase con vinte e sete días de anticipación, tempo do que dispuña o candidato para realizar a súa campaña electoral. Os candidatos vestían unha toga branca. Branca dise en latín candida e de aí procede a palabra candidato (candidatus).
 
  •       O SENADO

      Nun primeiro momento estaba integrado só por patricios, pero logo incorporáronse tamén os plebeyos. O número de senadores foi variando ao longo do tempo: nun principio o número foi de trescentos senadores, aínda que en época de Xullo César chegouse a novecentos.


"A primeira función do Senado é a administración do erario, pois nada entra nin sae del sen unha orde súa. Nada poden gastar os cuestores para as necesidades públicas sen autorización do Senado. E as considerables sumas que, cada cinco anos, han de empregar os censores en reparar e adornar os edificios públicos tamén requiren a súa aprobación. Todos os delitos cometidos dentro de Italia nos que debe inteivenir o Estado, como traizón, conspiración, envenenamiento e asasinato, pertencen á xurisdición do Senado. (...) Se hai que enviar unha embaixada fóra de Italia para dirimir un litixio, transmitir unha orde, recibir unha submisión ou declarala guerra, tamén é incumbencia do Senado. De igual modo encárgase de recibir e contestar ás embaixadas que veñen a Roma (...)"
Polibio, Historias, VI, 13.


"Ao longo da República a inclusión no Senado prodúcese por elección popular e nomeamento dos censores. O pobo elixía non directamente pero si de forma indirecta ao senador, sempre que os censores (...) debían ter en conta a todos os exmagistrados. O nomeamento era vitalicio, salvo expulsión. (...) O Senado non podía reunirse a iniciativa propia: necesitaba ser convocado por un maxistrado con dereito a iso, xeralmente os cónsules ou os pretores ..."
J. M. Roldán, Instituciones políticas de la Roma republicana, páxs. 34-36.

  • AS ASEMBLEAS
As asembleas incluían a todos os cidadáns. Non existía principio da representación polo que a presenza física era imprescindible. As asembleas denomínanse comicios (comitia). Existían tres tipos:
  •  Comicios por curias
  •  Comicios por centurias
  • Comicios por tribos
Os comicios por curias son os máis antigos e remóntanse á época monárquica. Durante a República as súas funcións son case inexistentes. Chamáronse así porque a súa unidade de voto era a curia.
Os comicios por centurias son as asembleas fundamentais do pobo romano. As súas atribucións son de tres tipos:
Elección dos maxistrados superiores (cónsules, pretores censores), voto das leis e poder xudicial (reciben as apelacións dos cidadáns condenados á morte).
Os comicios por tribos elixen aos maxistrados menores, votan as leis que se lles propón e xulgaban nos procesos que daban lugar a penas inferiores.

O voto nas asembleas non era individual senón colectivo é dicir, cada centuria ou tribo tiña un voto. Previamente cada tribo ou centuria reuníase e decidía o sentido do seu voto; logo un portavoz levaba este a a asemblea. Ao principio votábase oralmente pero logo o voto foi escrito e secreto. O voto escribíase nunha tablilla e depositábase nunha urna.


"O principio de soberanía do pobo (populus), manifestado nesta tripla función electiva, lexislativa e xudicial dos comicios populares, é con todo máis formal que real tendo en conta o papel que desempeñan o Senado e as Magistraturas."

J. M. Roldán, op. cit., páx. 46.
A EXPANSIÓN DURANTE A REPÚBLICA

1. O DOMINIO DO LACIO (509-338 A.C.)

A partir da expulsión da Monarquía e do consecuente establecemento da República, as actuacións dos romanos tiveron unha intención claramente defensiva: a guerra contra os diferentes pobos do Lacio (etruscos, volscos, sabinos, ecuos...).

Como resultado destas guerras os romanos logran afianzarse no Lacio.

2. A CONQUISTA DO RESTO DE ITALIA (343-274 A.C.)


Tras dominar o Lacio, Roma lánzase á conquista do resto de Italia. Os episodios bélicos máis importantes son as tres guerras contra os samnitas e a guerra contra as colonias da Magna Grecia.

AS FORCAS CAUDINAS
Preto de Caudio achábase o desfiladeiro das Forcas Caudinas, que se debía atravesar para ir da Campania ao Samnio. Alí e durante a Segunda Guerra Samnita foi capturado o exército romano e os seus dous cónsules tiveron que pasar baixo o xugo. De aí a expresión Pasar polas Forcas Caudinas, é dicir, verse obrigado a soportar condicións humillantes.


UNHA VITORIA PÍRRICA
Pirro, rei do Epiro, desembarcou en Italia en axuda dos tarentinos. Obtivo sobre os lexionarios romanos a vitoria de Heraclea (280 a.C.), decisiva pero moi sanguenta e custosa para o vencedor. De aí a expresión "Obter unha vitoria pírrica", é dicir, lograr un triunfo ou vitoria con máis dano para o vencedor que para o vencido.

  A CONQUISTA DO MEDITERRÁNEO OCCIDENTAL

A conquista de Roma abrira as portas do mar Tirreno, pero alí estaba Cartago, a cidade púnica, potencia naval e comercial.
"Houbo unha antiga cidade, fundárona os colonos tirios, Cartago, situada fronte xa gran distancia de Italia e as costas tiberinas, rica polos seus recursos e moi forte nas artes da guerra."
Virgilio, Eneida, I, 11-13

  AS GUERRAS PÚNICAS
Ata entón, as relacións entre Roma e Cartago foran cordiais: Roma non era unha potencia nin naval nin comercial. Pero o dominio por parte de Roma da parte peninsular da Magna Grecia (Nápoles, Tarento...) cambiou o panorama. Agora, Roma e Cartago defendían os seus intereses e inevitablemente tiñan que chocar.


-PRIMEIRA GUERRA PÚNICA (264-241 A.C.)

O motivo deste enfrontamento foi a posesión de Sicilia. Cartagineses ou púnicos e romanos tiñan intereses nela: para Cartago, Sicilia era o seu lugar de abastecemento de cereais máis importante; para Roma primaba sobre todo a posición estratéxica da illa siciliana.

A guerra foi longa, con vitorias terrestres dos romanos e marítimas dos cartagineses. Roma empezou a ser superior a partir do momento en que se decidiu a construír unha flota.

O triunfo da flota romana nas illas Egates (241 a.C.) puxo fin a este primeiro enfrontamento.
Consecuencia:
Sicilia é declarada provincia romana. Un posterior tratado con Cartago (238 a.C.) posibilita a Roma a anexión de Córsega e Sardeña.

-SEGUNDA GUERRA PÚNICA (219-201a.C.)

Entre a Primeira e a Segunda Guerras Púnicas, Roma anexionouse a Galia Cisalpina (221 a.C.).

Mentres tanto, Cartago puxera os seus ollos en Hispania, nun intento de compensar a perda de Sicilia, Córsega e Sa rdeña. Cartago xa tiña asentamentos en Hispania; a intención era a de ampliar estes e fortalecer a influencia cartaginesa. Amílcar convenceu ao goberno e foi enviado a Hispania. O seu xenro, Asdrúbal, fundou Carthago Nova e estendeu a conquista ata o río Ebro. Tras a morte de Amílcar foi posto á fronte do exército cartaginés o seu fillo, Aníbal.

Roma asinou un tratado en virtude do cal Cartago non podería atravesar o río Ebro.

"Aníbal, xeral cartaginés, tomou Sagunto, cidade dos aliados do pobo romano, tras oito meses de asedio. Para tratar
estas afrontas, enviáronse legados ante os cartagineses para presentar queixas. Ao non querer os cartagineses dar unha satisfacción, declaróuselles a guerra. Aníbal pasou o Ebro, en contra do tratado, e tras superar os Pireneos chegou aos Alpes a través da Galia. Despois (...) baixou ata Italia
e derrotou nun enfrontamento ecuestre aos romanos xunto ao río Ticino.
Á fronte do exército romano estaba P Cornelio Escipión. (...) E logo de derrotar ao exército romano a beiras do río Trebia, Aníbal franqueó os Apeninos (...)."

Tito Livio, op. cit., resumo do libro 22.

"Aníbal chegou a Etruria, logo de perder un ollo, (...) O cónsul Flaminio púxose en marcha (...) pero el e o seu exército foron masacrados por Aníbal xunto ao lago Trasimeno."
  Tito Livio, op. cit., resumo do libro 23, 1-2.

Naquel momento, os romanos sentiron verdadeira angustia pois pensaron que Aníbal intentaría tomar a cidade de Roma. Pero Aníbal non tiña a menor intención de atacar Roma, quizá porque esta estaba moi ben protexida ou talvez por algunha outra razón descoñecida.
"Despois, sendo cónsules e xerais Paulo Emilio e Terencio Varrón, loitouse contra Aníbal en Cannas no medio dun gran desastre: morreron en devandita batalla 45.000 romanos, o cónsul Paulo, 90 senadores e 30 antigos membros das magistraturas. "
  Tito Livio, op. cit., resumo do libro 23, 10.

Namentres, Roma decidiu desembarcar en Hispania nun intento de cortar a Aníbal a súa liña de subministracións. Os irmáns Publio e Cneo Cornelio Escipión desembarcaron en Ampurias, pero foron derrotados. Entón o Senado romano enviou a Publio Cornelio Escipión, posteriormente chamado O Africano. Este tomou Carthago Nova, Ilipa e Gades (206 a.C.). O dominio cartaginés da península Ibérica terminara.

"(..) As moitas vitorias de Escipión fixeron que os cartagineses, sumidos na desesperación, chamasen a Aníbal invocando a salvación pública. Este, abandonando Italia, pasou a Africa e intentou chegar a unha paz con Escipión. Como non chegaron a un acordo, estableceron combate e Aníbal foi vencido nunha batalla campal en Zama."
Tito Livio, op. cit., resumo do libro 30, 5.

"Fixen en Zama todo o que estivo no meu poder, tendo en conta os medios de que dispuña. Talvez algún día estrañaranse de que non utilizase a estratexia de cercar ao inimigo polos flancos como fixen en Cannas. Pero hai que posuír flancos de cabalería capaces de levar a cabo con éxito esta acción. E, por primeira vez, atopábame ante unha cabalería moito máis poderosa que a miña. (...) Moitas veces, no curso das miñas campañas, ordenei tocar retirada sen ser vencido coa única intención de aproveitar outra ocasión máis favorable para diezmar ao inimigo. Pero aquí en Zama, había que fuxir para salvar a vida. (...) Estando vivo e libre aínda non terminou nada realmente."
M. Cyprien, Yo Aníbal, páxs. 84-85.

"Os cartagineses vivirían libres, coas súas leis, conservarían as cidades e os campos que tiñan antes da guerra (...); debían entregar aos romanos todos os desertores, escravos fugitivos e cativos, así como entregar todas as naves de guerra excepto dez, e os elefantes domados que tivesen; tampouco podían domar outros; non farían guerras en África nin fóra de África sen o consentimento do pobo romano; entregaríana Escipión dez reféns escollidos "
T. Livio, op. cit., XXX, 37, 1-5.


Consecuencias da Segunda Guerra Pánica: Roma anexiónase Hispania e o norte de África. Todo o Mediterráneo occidental queda así baixo a hexemonía romana.


-TERCEIRA GUERRA PÚNICA (149-146 a.C.)
A pesar das condicións de paz impostas por Roma a Cartago, moitos en Roma pensaban que Cartago seguía sendo perigosa. Consígnaa era Carthago delenda est (Cartago ten que ser destruída).
Este terceiro enfrontamento non é máis que o sitio da cidade de Cartago por un gran exército romano: os romanos tomaron Cartago e destruírona.

Consecuencias: O norte de África converteuse en provincia romana. Cartago deixou de existir; nunca máis sería unha ameaza.


A EXPANSIÓN CARA AO MEDITERRÁNEO ORIENTAL
Na súa seguinte fase de expansión, Roma esténdese cara ao Leste e o Noroeste. Así no Leste convértense en provincias romanas Macedonia, Grecia, Pérgamo, Bitinia, Siria, Cilicia, Siria, o Ponto, Xudea e as illas de Chipre e Creta. No Noroeste a Galia é anexionada. A conquista desta zona expón moitos problemas a Roma, pois os pobos conquistados posuían unha cultura maior que a que posuía Roma. Como feito significativo hai que dicir que Roma non logrou impor o latín nestas zonas orientais.

FIN DA REPÚBLICA
Co paso do tempo o réxime republicano foise deteriorando. nacera no ano 509 a.C. pero a partir do século II a.C. comezou a vivir unha situación complicada. Estes son os acontecementos máis destacados:

-Asasinatos
Tiberio Graco foi tribuno no ano 133 a.C. Intentou deter a podremia cunha reforma agraria. Foi asasinado. Dez anos máis tarde o seu irmán tamén chegou a ser tribuno, intentou facelo mesmo e igualmente foi asasinado.

-Revolta dos aliados

Moitas das cidades itálicas pensaban que os romanos explotábanlles; esixiron ademais a cidadanía romana. Houbo unha guerra feroz entre o ano 91 e o 88 a.C., que venceu Roma pero que lle supuxo unha serie de concesións.

-Exércitos privados
Mario era un xeneral que fora cónsul seis veces e que era moi popular entre o exército. Cando algúns dos seus inimigos en Roma pretenderon evitar a concesión de terras aos seus veteranos, Mario avanzou coas súas tropas ata o Foro. O seu método de persuasión funcionou.

-Guerra Civil
Sila foi outro xeneral de éxito. A el e ao Senado non lles gustaba Mario. Ao final enfrontáronse nunha guerra.

-Masacres
No ano 87 a.C. Mario ocupou Roma; os seus homes provocaron unha das maiores masacres que coñeceu Roma dentro das súas murallas. Uns anos máis tarde, morto xa Mario, Sila volveu e Roma coñeceu unha época de gran represión.

-Revolta de escravos
Espartaco era un gladiador que fuxiu do seu dono no ano 73 a. C. e organizou un exército de escravos fugitivos. Logrou derrotar a tres exércitos romanos no sur de Italia antes de que o vencesen e matáseno na última batalla.

Tras algúns anos máis de conflitos internos, Xullo César formou xunto con Pompeyo e Craso o primeiro triunvirato. A César foille asignado o goberno da Galia Cisalpina e a Galia Narbonense por un período de cinco anos.
A personalidade de Xullo César
"César elixiu a Galia porque era o lugar que, con máis probabilidade, podía ofrecerlle riquezas e triunfos. (...) Non deixou escapar ningunha
oportunidade de facer a guerra, por inxusta e perigosa que fose. (...) Obrigou aos galos ao pago dun tributo anual de corenta millóns de sestercios. Foi o primeiro que, tras tender unha ponte, atacou aos xermanos alén do Rin e conseguiu sobre eles sinaladas vitorias. (...) Co diñeiro que obtiña dos inimigos iniciou a construción dun Foro. (...) Prometeu ao pobo. (...) espectáculos e festíns (...) Duplicou a perpetuidad a soldada das lexións. (...) Na Galia saqueó os altares e templos dos deuses; esta conduta proporcionoulle moito ouro que fixo vender en Italia. Durante o seu primeiro consulado roubou do Capitolio tres mil libras de peso en ouro e substituír con igual cantidade de cobre dourado. (...) Era moi destro no manexo das armas e cabalos e sempre dirixiu ao seu exército, algunhas veces dacabalo e con máis frecuencia a pé. Nunca deixou que o seu exército sufrise emboscadas. (...) Castigaba con severidade aos desertores. (...) Ás veces, tras unha batalla e unha gran vitoria, deixaba ás súas tropas que se divertisen. (...) Sentíase tan unido aos seus soldados que, cando un grupo deles era masacrado, deixábase crecer a barba e o cabelo e non llos cortaba ata vingar a derrota. (...)"

Suetonio, Vida dos doce Césares, I


No ano 49 a.C. César estaba a piques de terminar o seu mandato nas Galias. O enfrontamento entre Pompeyo e César alcanzou tales niveis que o Senado interveu, pero o fixo para declarar a César inimigo público. Ante esta situación, César dirixiuse cara a Italia. Ao cruzar co seu exército o río Rubicón e entrar en Italia estaba cometendo un acto que equivalía a declarar a guerra a Roma.


"...Proseguiu ata o Rubicón, que era o límite da súa provincia e onde lle esperaban as súas cohortes. Detívose uns momentos, reflexionando sobre as consecuencias da súa empresa, e logo dixo: "Aínda podemos retroceder, pero se cruzamos o puentecillo todo haberán de decidilo as armas." (...) Un prodixio decidiulle (...); entón César dixo: ?Marchemos onde chámannos os signos dos deuses e a iniquidade dos inimigos. Alea iacta est (= A sorte está botada)"

SUETONIO, op. cit., I, 31-32.


Así foi como César e Pompeyo enfrontáronse nunha guerra civil que durou catro anos e tivo como escenario Hispania, Grecia e Exipto, onde Pompeyo foi asasinado. Tras a morte de Pompeyo, os seus partidarios continuaron durante un tempo a contenda ata que foron vencidos definitivamente por César na batalla de Munda (Montilla, Córdoba), na Bética. Era o día 17 de marzo do ano 45 a.C. De regreso a Roma, comezou unha serie de reformas que abarcaron varios aspectos da vida romana,

"Elaborou un novo censo e reduciu o número de persoas que tiñan dereito a recibir trigo gratis. Tamén dispuxo que aos asasinos confiscásenselles as súas
propiedades e que a outros delincuentes importantes confiscáseselles polo menos a metade ,naquela época a pena de morte fora substituída polo exilio e os criminais enriquecidos non sufrían demasiado. César dispuxo ademais que se acuñasen novas moedas de ouro e deseñou un sistema de bibliotecas públicas, que albergarían todas as obras da literatura grega e latina. Igualmente reformou o calendario... Ademais prohibiu edificar nos espazos baleiros dentro da cidade, salvo circunstancias especiais; restrinxiu o tráfico e garantiu o mantemento das calzadas. (...) Durante eses días terminouse a construción do Foro Xullo. (...) Reconstruír a Cámara do Senado. (...) Pediu aos arquitectos que debuxasen planos para levar a cabo algúns grandes proxectos: un novo porto en Ostia, a desecación do lago Fucino e dos pantanos Pontinos, unha nova calzada a través dos Apeninos e ata se pensou en escavar unha canle a través do istmo de Corinto... "
G. Tingay, Julio César, páxs. 43-44.

A figura de César era cada vez máis odiada por algúns senadores, que vían progresivamente minguado o poder do Senado á vez que contemplaban case con terror o nomeamento de César como ditador vitalicio; ao parecer facíalles recordar os antigos e deostados tempos da Monarquía. Algúns historiadores modernos inclináronse a pensar que quizá César pretendese emular a Alejandro Magno.

Planeouse entón a morte de César; encabezaron a conspiración Casio e Bruto, que na guerra civil loitaran contra César, aínda que posteriormente reconciliáronse. Bruto era, ata, fillo adoptivo de César.?

"En canto sentou no Senado, rodeáronlle os conspiradores co pretexto de saudarlle. Entón Cimber Telio, que se habí a en cargado de comezar, achegóuselle como para dirixirlle un rogo (...), colleulle da toga por ambos os ombreiros (...) e entón out ro, que se atopaba ás súas costas, feriuno algo máis abaixo da garganta. César colleulle o brazo e intentou levantarse pero un novo golpe detívolle. Vendo entón puñales levantados por todas partes, tapouse a cabeza coa toga. (...) Recibiu vinte e tres feridas e só á primeira lanzou un gemido, sen pronunciar unha soa palabra. Con todo, algúns escritores contan que, ao ver achegarse a Bruto, díxolle en lingua grega: ¡Ti tamén, fillo meu! (...) Morreu aos cincuenta e seis anos de idade, o día dos idus de marzo (=15 de marzo)"
Suetonio, op. cit., 1, 82 e 88.

  •                 EL IMPERIO
Á morte de César comezou a loita polo poder. Xurdiu un segundo triunvirato integrado por Lépido, Marco Antonio e Octavio, sobriño de Xullo César. Como xa sucedera durante o primeiro triunvirato, cada triunviro tiña unha zona de influencia. A repartición do poder, con todo, non durou moito tempo xa que Octavio iniciou a súa loita para controlar totalmente o Estado.
Lépido abandonou voluntariamente a escena política no ano 36 a.C.; xa só quedaban Octavio e Marco Antonio. No ano 32 a.C. a ruptura entre eles foi inevitable: Octavio venceu a Marco Antonio na batalla de Accio (31 a.C.) e quedou á fronte do Estado romano. Á súa época de goberno dáselle o nome de Pax Augustea , ou paz de Augusto, porque conseguiu unha paz duradeira logo de longos anos de loitas incesantes.

?Octavio pensou que chegara o momento de esmagar ao único rival que lle quedaba. Fíxose cada vez máis popular en Roma, pois reduciu o bandidaje en Italia, restableceu a calma e a prosperidade, levou a cabo programas de edificación en Roma e, en xeral, demostrou ser un gobernante juicioso e prudente. (...) Octavio estimulara coidadosamente o odio e o temor cara á raíña exipcia Cleopatra, coa que vivía Marco Antonio, e fixo o Senado declaráselle a guerra. (...)

Os barcos de Antonio eran dúas veces máis numerosos que os de Octavio e, por riba, máis grandes. (?) A batalla produciuse o día 2 de setembro do ano 31 a.C., fronte a Accio, na costa meridional do Epiro, (...) Octavio fundou a cidade de Nicópolis, Cidade da Vitoria, cerca do lugar da batalla (...).?
I. Asimov, A República romana, páxs. 242-243.

Xeralmente considérase a Augusto o primeiro emperador de Roma.


"O primeiro que hai que dicir é que un emperador non era un rei (...) Con todo, dicir que era un emperador é moito máis difícil. A palabra emperador é simplemente unha forma derivada da palabra romana
imperator, que quere dicir sinxelamente comandante. (...) Moitos xenerais romanos foran imperatores pero a partir de Octavio só un home levaría o título cada vez. Iso foi parte do éxito: o primeiro que tiña que facer un gobernante de Roma era asegurarse de que tiña o mando do exército (...)."
T Cairns, op. cit., páxs. 37-38.

Octavio elaborou un sistema político no que todo o poder concentraba no emperador e terminou de feito con magistraturas, aínda que estas seguiron mantendo oficialmente a denominación e funcións que tiveran na época republicana. Do mesmo xeito o Senado perdeu tamén o seu protagonismo e tivo cada vez máis un poder máis simbólico que real.


Durante a época de Augusto a literatura latina alcanzou a súa idade de ouro; Octavio protexeu as artes e as letras e para iso contou con importantes colaboradores como Agripa, gran estadista, e Mecenas, protector de artistas e literatos.

-OCTAVIO: AUGUSTO Y PRÍNCIPE

En el año 27 a.C. el Senado concede a Octavio el título de Augusto. Se quiso así expresar la excepcional posición que había alcanzado el heredero de César. A partir de entonces a Octavio se le conocerá como Octavio Augusto o tan solo Augusto. Recibirá también el título d

e Princeps, es decir, el primer ciudadano. Concentraba todo el poder en sus manos.

Del nombre de Princeps deriva la palabra Principado, nombre con el que se designa el gobierno de Octavio Augusto y de los emperadores que le sucedieron, desde Tiberio (14 d.C.) a Probo (muerto en 283 d.C.). Dos serán en esta época los emperadores de

origen hispano: Trajano y Adriano.
En un primer momento la sucesión era dinástica para posteriormente (a partir del año 96 d.C.) basarse en el sistema de adopción.
Tras el Principado surge el Dominado en la época del emperador Diocleciano. El emperador era considerado como la personificación del Estado y se creía que estaba inspirado por los dioses. Los ciudadanos pasaron a ser súbditos del emperador, al que se llamaba Dominus Noster.
Esta palabra Dominus es la que da origen al nombre de Dominado. Este cambio es consecuencia de la orientalización del Imperio.
En esta época comienzan a surgir problemas en las fronteras, sobre todo por el empuje de los pueblos germánicos hacia el sur.
Diocleciano consideró que el Imperio no podía gobernarlo una sola persona por lo que lo dividió en dos: Imperio Oriental y Occidental, con un emperador en cada parte; a su vez cada emperador tenía un ayudante. A esta época se le llamó Tetrarquía (284-305).
Son muchos los emperadores que gobernaron desde este momento hasta el final del Imperio; cabe destacar, entre ellos, a Constantino y a Teodosio.

-CONSTANTINO (309-337 d.C.)
Durante su gobierno se unificó nuevamente el Imperio. En el año 313 promulgó el Edicto de Milán, que proclamaba la libertad de cultos. A él se debe la fundación de Constantinopla en el año 324: ordenó construirla sobre la antigua Bizancio. En un principio pensó llama

rla Nueva Roma, para llamarla finalmente Constantinopla, la ciudad de Constantino.

-TEODOSIO (379-395 d.C.)
Implantó el cristianismo como religión oficial del Imperio. A su muerte dividió el Imperio entre sus dos hijos, Hon

orio y Arcadio. A Honorio le correspondió el Occidente; a Arcadio el Oriente.

-Factores que contribuyeron al debilitamiento del imperio de occidente

·         El peligro bárbaro.

·         La pérdida de los viejos valores.

·         La división del imperio

·         El ejército se debilita

·         El empobrecimiento de la sociedad

·         La pérdida de los viejos valores

6.      LA EXPANSIÓN DURANTE EL IMPERIO

El Imperio es más una época de consolidación más que de nuevas conquistas. Pese a ello, el Imperio amplia todavía sus límites.
En la época de Octavio Augusto, se anexionó Egipto, Galacia y los territorios situados entre los Alpes y el Danubio (provincias de Retia, Nórica, Panonia y Mesia). Igualmente se consiguió el dominio de toda Hispania. En una época algo posterior, 80 d.C., Britannia pasó a ser una nueva provincia del Imperio. Con Trajano, emperador de origen hispano, el Imperio alcanza su mayor extensión. En Europa conquistó la Dacia; en Orie

nte se anexiona Arabia. En su expansión las dos últimas provincias incorporadas al Imperio son Armenia y Mesopotamia (117 d.C.). Mientras que en la época republicana el ansia de conquista de Roma era casi insaciable, durante el Imperio Roma se dedicó fundamentalmente a organizar la explotación colonial en su propio provecho.

LA CAÍDA DEL IMPERIO

En el año 476 d.C. desapareció el Imperio romano de Occidente, cuando Odoacro, un jefe militar de origen germano, depuso al último emperador, un muchacho de trece años llamado Rómulo Augústulo.

753 a.C.-476 d.C.
Habían pasado 1.229 años desde que se fundase Roma. Al desaparecer el Imperio romano de Occidente Europa dio un giro decisivo: ¿Quién construiría la nueva civilización sobre las ruinas de la antigua? Los francos y los godos estaban en el escenario. Otros, aún desconocidos, iban a seguirlos: los lombardos y los árabes. Pero los verdaderos herederos de Roma iban a ser los francos.

Mientras tanto, la mitad oriental del Imperio continuó siendo rica y poderosa durante los siglos en que la Europa occidental estaba debilitada y dividida. El Imperio continuó siendo ilustrado y culto en una época en la que la antigua mitad occidental vivía en la barbarie y la ignorancia. El Imperio romano de Oriente perduró hasta el año 1453 fecha en que Constantinopla fue tomada

por los turcos.

1453

Es la fecha en que Constantinopla fue tomada por los Turcos. A partir de entonces comienza la historia de otro imperio, el Imperio otomano.


Á morte de César comezou a loita polo poder. Xurdiu un segundo triunvirato integrado por Lépido, Marco Antonio e Octavio, sobriño de Xullo César. Como xa sucedera durante o primeiro triunvirato, cada triunviro tiña unha zona de influencia. A repartición do poder, con todo, non durou moito tempo xa que Octavio iniciou a súa loita para controlar totalmente o Estado.

Lépido abandonou voluntariamente a escena política no ano 36 a.C.; xa só quedaban Octavio e Marco Antonio. No ano 32 a.C. a ruptura entre eles foi inevitable: Octavio venceu a Marco Antonio na batalla de Accio (31 a.C.) e quedou á fronte do Estado romano. Á súa época de goberno dáselle o nome de Pax Augustea , ou paz de Augusto, porque conseguiu unha paz duradeira logo de longos anos de loitas incesantes.

?Octavio pensou que chegara o momento de esmagar ao único rival que lle quedaba. Fíxose cada vez máis popular en Roma, pois reduciu o bandidaje en Italia, restableceu a calma e a prosperidade, levou a cabo programas de edificación en Roma e, en xeral, demostrou ser un gobernante juicioso e prudente. (...) Octavio estimulara coidadosamente o odio e o temor cara á raíña exipcia Cleopatra, coa que vivía Marco Antonio, e fixo o Senado declaráselle a guerra. (...)

Os barcos de Antonio eran dúas veces máis numerosos que os de Octavio e, por riba, máis grandes. (?) A batalla produciuse o día 2 de setembro do ano 31 a.C., fronte a Accio, na costa meridional do Epiro, (...) Octavio fundou a cidade de Nicópolis, Cidade da Vitoria, cerca do lugar da batalla (...).?
I. Asimov, A República romana, páxs. 242-243.

Xeralmente considérase a Augusto o primeiro emperador de Roma.


"O primeiro que hai que dicir é que un emperador non era un rei (...) Con todo, dicir que era un emperador é moito máis difícil. A palabra emperador é simplemente unha forma derivada da palabra romana imperator, que quere dicir sinxelamente comandante. (...) Moitos xenerais romanos foran imperatores pero a partir de Octavio só un home levaría o título cada vez. Iso foi parte do éxito: o primeiro que tiña que facer un gobernante de Roma era asegurarse de que tiña o mando do exército (...)."

T Cairns, op. cit., páxs. 37-38.

Octavio elaborou un sistema político no que todo o poder concentraba no emperador e terminou de feito con magistraturas, aínda que estas seguiron mantendo oficia1mente a denominación e funcións que tiveran na época republicana. Do mesmo xeito o Senado perdeu tamén o seu protagonismo e tivo cada vez máis un poder máis simbólico que real.


Durante a época de Augusto a literatura latina alcanzou a súa idade de ouro; Octavio protexeu as artes e as letras e para iso contou con importantes colaboradores como Agripa, gran estadista, e Mecenas, protector de artistas e literatos.
  







BIBLIOGRAFÍA

-Navarro,J.L. e Rodríguez, J.M.,Griego Bachillerato
                                                         Ed: Anaya, Madrid, 2002
-Espinosa, Y y Muñoz, Mª del R, Cultura Clásica
                                                          Ed: Akal, Madrid,1998

-http://mediateca.cl/900/geografia/maphisantigua.htm
-http://www.santiagoapostol.net/latin/historia.html
-http://www.imperioromano.com/
-
http://1eso.wordpress.com/esquemas/#comment-542f
-http://www.historia-roma.com/14-augusto.php













Comments