Lopende acties‎ > ‎

Een ongemakkelijke waarheid over roet en fijnstof

Op 12 februari hadden we een wijkavond georganiseerd over roet en fijn stof. Aanleiding was de roetkaart van Nederland die in december 2014 uitgekomen is. Utrecht staat er als geheel niet best op. Langs drukke stadswegen en snelwegen is het nog slechter gesteld met de luchtkwaliteit. De roetkaart lijkt erg op een wegenkaart.


Hieronder vind je een verslag van de roetavond. Aangevuld met wat extra informatie van onszelf.
Eerst de inhoudsopgave (geen hyperlink), daaronder de inhoud.

1. De aanleiding: 1) algemene roetkaart van Nederland door RIVM en 2) interactieve roetkaart op Atlas voor de Leefomgeving

2a. Luchtvervuiling: wat is het; meten en rekenen

2b. Luchtvervuiling: waar komt het vandaan?

3. Gezondheidseffecten van roet en fijnstof

4a. Wat kun je ertegen doen: maatregelen en wat je zelf kunt doen

4b. Onderteken de petities

4c. Ga stemmen bij de verkiezingen voor Provinciale Staten/ Eerste Kamer op 18 maart!

4d. Huiskamergesprekken "Samen met de Buren": werken aan gezonde lucht en minder geluid

5. Extra info: hoe groot is het risico t.o.v. andere risico's?

6. Extra info: Wat zegt de wetenschap. Is het bewezen?


7. Extra info: is de Europese norm voor fijnstof voldoende? En roet?


8. Extra info: kun je dan maar beter verhuizen?

9. Andere bronnen van fijnstof en roet: houtverbranding en biomassa

10. Wat is de relatie tussen eten en fijnstof?


1. De aanleiding. a) algemene roetkaart van RIVM en b) interactieve roetkaart op Atlas voor de Leefomgeving

Via de link naar de interactieve roetkaart vind je de hoeveelheid roet in Utrecht Zuid. Je kunt doorbladeren naar Utrecht Oost.
Rechts staat in kleuren aangegeven hoe hoog de roetuitstoot is. Maar pas op: de kleuren zijn doorzichtig gemaakt om de kaart te kunnen lezen. Daarom staat de sterkte van de kleuren op 50%, en lijkt het of de hoeveelheid roet veel minder hoog is. Alleen op 100% zie je de echte kleur.

Wat betekent roet voor je gezondheid? Met elke 0,5 microgram roet gaan er gemiddeld 3 maanden af van je leven, volgens het RIVM. In Lunetten is de hoeveelheid roet bij woonhuizen ongeveer 1,1 tot 1,4 μg, in Hoograven 1,2 tot 1,58 μg.

Zie voor algemene roetkaart van Nederland: http://bit.ly/1zRYPC0

Zie voor interactieve roetkaart: http://tinyurl.com/pgoookh


2a. Luchtvervuiling: wat is het; meten en rekenen

Spreekster: Anne Knol van Milieudefensie.

Link naar presentatie van Milieudefensie

Anne Knol nam de bijdrage van het RIVM over omdat deze spreker verhinderd was. Luchtvervuiling bestaat uit gassen en deeltjes van heel verschillende samenstelling. De hoeveelheid van sommige schadelijke gassen wordt gemeten door meetstations van het Landelijk Meetnet Luchtkwaliteit (LML), evenals de hoeveelheid deeltjes, zoals het grovere fijnstof (PM10). Deze meetstations liggen behoorlijk ver uit elkaar. Met behulp van de gemeten waarden worden berekeningen gemaakt waarmee de luchtkwaliteit op iedere plek in Nederland bepaald kan worden. De berekeningen worden gesplitst in achtergrondbijdrage en lokale verkeersbijdrage. Het RIVM berekent de achtergrondbijdrage, te vinden op http://geodata.rivm.nl/gcn/. Daar bovenop wordt de lokale verkeersbijdrage berekend. Dit gebeurt aan de hand van diverse invoergegevens, bijv.: aantal auto's, soort auto's, soort bebouwing langs de weg.

Het probleem met rekenen is, dat er gemakkelijk vergissingen kunnen worden gemaakt in de invoer, of erger, dat de luchtvervuiling soms omlaag gerekend kan worden. Een voorbeeld is de rechtszaak van Milieudefensie tegen de rijksoverheid bij de A10 in Amsterdam en A13 in Rotterdam. De minister had daar de snelheid verhoogd van 80 naar 100 km/u. De metingen van o.a. de GGD bleken veel hogere luchtvervuiling aan te geven dan de berekeningen van de rijksoverheid. De snelheidsverhoging is door de rechter ongedaan gemaakt.

Voor metingen van grover fijnstof (PM10) zie www.lml.rivm.nl

Voor berekening van fijnstof, zie https://www.nsl-monitoring.nl/viewer/

Voor roetmeetpunten, zie het volgende document van het RIVM: http://bit.ly/1CAmopD

2b. Luchtvervuiling: waar komt het vandaan?

Spreekster: Anne Knol van Milieudefensie.
De luchtvervuiling in zijn geheel is in hoofdzaak afkomstig van industrie, landbouw en verkeer . Het verkeer stoot veel kleine deeltjes uit, dat wordt fijnstof genoemd. Ongeveer de helft van het fijnstof in de lucht van Utrecht is afkomstig van verkeer en bestaat, gekeken naar het aantal deeltjes, voor een aanzienlijk deel uit roet. Dat zijn schadelijke superkleine deeltjes die ontstaan door verbranding. Ze wegen bijna niets. Ze klonteren samen met andere schadelijke deeltjes, bijv. zware metalen. Met name oude dieselvoertuigen stoten veel roet uit, maar ook scooters zijn heel vervuilend. Als je vlak achter zo’n voertuig zit krijg je veel schadelijk roet binnen. Maar ook in drukke straten of dicht langs de snelweg is de concentratie van roet in de lucht extra hoog en krijg je dus meer binnen . Daarnaast is er ultrafijnstof dat o.a. ontstaat door slijtage van banden, remmen en wegdek.


3. Gezondheidseffecten van roet en fijnstof

Spreker: Wim Ovaa van de GGD Utrecht

Link naar presentatie van GGD
Hoe schadelijk is fijnstof? Hoe kleiner de deeltjes, hoe dieper ze in de luchtwegen en de bronchiën doordringen. Daar kunnen de deeltjes opgenomen worden door het bloed en verder in het lichaam verspreid worden. Hoe klein zijn de deeltjes? Als je ze vergelijkt met de dikte van een menselijke haar, zijn ze 10 tot 100 keer kleiner.

Ziekte ontwikkeling bij roet en fijnstof
Fijnstof met roet kan leiden tot ontwikkelingsstoornissen bij kinderen,
ontstaan van allergieën en astma o.a. bij kinderen,
COPD, verhoogde bloeddruk, hartinfarct, beroerte en longkanker.
Astma kan zich ontwikkelen tot COPD, etc.

Pas in de laatste jaren wordt steeds meer bekend over de schadelijkheid en samenstelling van fijnstof en roet.
Het risico van inademen van fijn stof wordt uitgedrukt in levensverwachting. Maar eigenlijk betekent het dat je al lang voorafgaand
aan je levenseinde ziek kunt zijn van de luchtvervuiling.

Het onderzoek naar ultrafijne deeltjes is nog volop gaande.

Noot van LLNS.
Als je de
totale roethoeveelheid in Lunetten en Hoograven bekijkt, dan kom je op een gemiddeld risico van plm 6,5 tot 8,5 (9,5) maanden kortere levensverwachting. Je vergelijkt hier met een situatie zonder enige roetuitstoot.
Direct langs de Waterlinieweg in Utrecht Oost kom je op 7 tot 9,5 maand (Laan van Minsweerd).
Ter vergelijking: in de buurt van Maarn kom je op 4,5 maand, in Noord Friesland op 2 maand.

Kijk je naar het totale risico ten gevolge van luchtverontreiniging dan kom je uit op gemiddeld anderhalf jaar levensverkorting in de steden.
Zie hiervoor punt 6 over wetenschappelijk bewijs.



4a. Wat kun je ertegen doen: maatregelen en wat je zelf kunt doen

Sprekers: Anne Knol van Milieudefensie; Wijnand Jonker van Natuur en Milieufederatie Utrecht (NMU).
Link naar presentatie van
Milieudefensie en NMU
Allereerst moet de prioriteit liggen bij het behalen van een betere gezondheid i.p.v. bij het halen van normen, want de normen zijn onvoldoende. Het verkeer is een grote boosdoener voor wat betreft fijnstof en roet. Milieudefensie geeft aan dat een lagere maximumsnelheid rondom steden heel effectief is. Geen 100 maar 80 km/u. Geen nieuwe snelwegen meer aanleggen. Geen (indirecte) subsidie voor dieselvoertuigen; schoon vervoer stimuleren via belastingen. En het weren van de oude vervuilende diesels en tweetact scooters uit de stad. We kunnen allemaal bijdragen door meer te fietsen, elektrisch te fietsen, gebruik te maken van het openbaar vervoer, etc.

De NMU laat een interactieve kaart zien met alle mogelijkheden die Utrechters hebben om gezond op pad te gaan. Allerlei combinaties van fiets, OV en deelauto zijn bijv. mogelijk.

Zie http://www.ikbenhopper.nl


4b. Onderteken de petities

Wil je iets doen, onderteken dan in ieder geval de petities die lopen!


4c. Ga stemmen bij de verkiezingen voor Provinciale Staten/ Eerste Kamer op 18 maart!

Je kunt invloed uitoefenen op de politiek door te gaan stemmen. Een andere verhouding van de partijen in de Eerste Kamer kan invloed hebben op de besluiten rondom luchtvervuiling en snelwegverbreding. De coalitie in de Tweede Kamer werkt immers met wisselende partijen die steun verlenen. Bovendien zit de Eerste Kamer voor 4 jaar. Dus ga stemmen!


4d. Huiskamergesprekken "Samen met de Buren": meer info en werken aan gezonde lucht en minder geluid

En wij? Wij willen Lunetten niet laten stikken. En Hoograven en Utrecht-Oost ook niet. De ongemakkelijke boodschap van de avond is dat onze lucht vies is en dat je er ziek van kunt worden. De lucht die wij inademen moet schoner en het geluid moet minder. Hoe kunnen we dat bereiken? We kunnen er samen aan werken met buurtgenoten. In “Samen met de Buren” willen we bij mensen thuis verder in gesprek over onze situatie en willen we overleggen wat we met elkaar kunnen doen. We kunnen daarbij ook nog meer informatie geven als dat gewenst en nodig is.


5. Extra info: hoe groot is het risico t.o.v. andere risico's?

Als je kijkt naar het effect op de hoeveelheid gezonde levensjaren en de kwaliteit van leven, hoe zit dat dan? Het effect is minder dan bij roken, maar vergelijkbaar met overgewicht en weinig bewegen. Het effect is groter dan bij verkeersongevallen en infectieziekten. Gerekend over de totale bevolking van Nederland.



6. Extra info: wat zegt de wetenschap. Is het bewezen?

Ja, er zijn diverse langjarige onderzoeken geweest die de gezondheidseffecten van fijnstof hebben aangetoond. In een aantal steden van Europa en in Canada zijn onderzoeken verricht, o.a. door het IRAS (Institute for Risk Assessment) aan de Universiteit Utrecht, o.l.v. prof. Bert Brunekreef. In 2014 heeft prof. Bert Brunekreef hierover een presentatie gehouden voor de Provinciale Staten tijdens een symposium, zie hier. In feb 2015 heeft prof. Brunekreef een presentatie gehouden bij de gemeente Utrecht. Een video hiervan vind je op http://krachtvanutrecht.blogspot.nl/ Enkele opvallende dingen: Nederland exporteert aanzienlijk meer fijnstof dan dat het importeert. Dat is belangrijk, omdat in officiële stukken vaak de halve waarheid hierover wordt verteld en Nederland als slachtoffer wordt voorgesteld. De fijnstofproblematiek moet daarom vooral internationaal worden aangepakt en niet worden geschrapt uit het  beleid van de Europese Unie. Roet daarentegen heeft vooral plaatselijk effect, in de omgeving van de bron. Een straat met veel verkeer heeft meer roet dan een rustige straat verderop. Een roetkaart is een goed hulpmiddel om de invloed van het wegverkeer op de lokale luchtkwaliteit te laten zien.
Een opsomming van een aantal wetenschappelijke bronnen met links vind je op:
http://www.krachtvanutrecht-initiatief.nl/joomla/wetenschappelijk-onderzoek


Verder is op 11 maart een nieuw onderzoek verschenen van RIVM en IRAS. Hieruit blijkt dat fijnstof en stikstofdioxide (NO2) samen in Nederland gemiddeld een jaar van je leven kosten, waarvan 3 maanden voor NO2. Milieudefensie heeft dit doorgerekend voor de steden en komt dan uit op 1,5 jaar levensverkorting.
http://bit.ly/1x0MqAg (NOS nieuwsartikel)

http://bit.ly/1EajDGz (RIVM-site)


7. Extra info: is de Europese norm voor fijnstof voldoende? En roet?

Normen voor fijnstof ( PM 2.5 )
Voor roet bestaat in het geheel nog geen norm. En omdat roet in gewicht zo klein is, wordt het niet goed afgedekt door de fijnstofnorm.
De norm voor fijnstof zou de helft lager moeten, zoals de Wereld Gezondheids Organisatie (WHO) adviseert.
Ook weer op basis van wetenschappelijk onderzoek. De Europese norm is 25 μg gemiddeld per jaar voor PM 2,5 (fijner fijnstof).
De WHO adviseert 10 μg per jaar. Dat een norm van 25 μg beslist onvoldoende is kan je zien aan de grafiek hiernaast (klik er op voor vergroting).
Deze relateert de kans op ziekten aan de hoeveelheid fijnstof. De verticale banen geven de normen aan van resp. WHO, VS en Europa.













8. Extra info: kun je dan maar beter verhuizen?

Vaak wordt er door mensen gezegd: "Als het je niet bevalt, verhuis je maar! Je hebt er toch zelf voor gekozen om aan die drukke weg te wonen?" Wie dat zegt, is slecht geïnformeerd. In werkelijkheid heb je weinig keus waar je kunt wonen. Zoals de roetkaart laat zien, wonen erg veel Nederlanders in een vervuilde omgeving. Die kunnen niet allemaal verhuizen - als ze het geld al zouden hebben en als ze hier niet economisch gebonden zouden zijn. Ook moeten ze dan hun sociale contacten verlaten. Nee, er moet iets anders gebeuren.

Voor roken geldt een rookverbod in openbare gelegenheden. Daarmee beschermt de overheid de inwoners van Nederland tegen passief meeroken. Maar wie langs een drukke (snel)weg woont, wordt gedwongen om "passief mee te roken" met de uitlaatgassen en het fijnstof die je niet zelf uitstoot. De overheid beschermt bewoners niet, zoals bij gewoon passief roken. Integendeel: snelwegen worden verbreed, snelheden verhoogd, er wordt te weinig gewerkt aan duurzaam vervoer. Er wordt gemeten met twee maten.


9. Andere bronnen van fijnstof en roet: houtverbranding en biomassa
Houtverbranding, bijv. in houtkachels, open haarden, houtovens en pizza-ovens zorgt ook voor giftige en kankerverwekkende stoffen, waaronder (ultra)fijnstof en roet. Zowel binnenshuis als buitenshuis. Gebruik deze kachels dus liever niet. Biomassa wordt bijgestookt in energiecentrales. De bijdrage van houtkachels is erg plaatselijk en daarom moeilijk in een rekenmodel te stoppen. Een onderzoek in Londen gaf aan dat daar 5-10% van het totale stof aan houtstook is toe te schrijven (zie punt 6, video van Bert Brunekreef).


10. Wat is de relatie tussen eten en fijnstof?
Op het platteland is veel fijnstof in de lucht op plaatsen waar grote veehouderijen zijn, ook wel megastallen genoemd. Dit is fijnstof van de grovere soort, PM10. Het aantal megastallen is in 8 jaar tijd meer dan 21/2 keer gegroeid. Vlees, melk en eieren uit megastallen dragen dus bij aan de fijnstofproductie. Hotspots zijn bijv. Noord Brabant / Limburg en de Gelderse Vallei. Dit is terug te vinden in de monitoringsrapportage 2014 van het RIVM, hoofdstuk 3. Zie http://bit.ly/1bIGe6p

Comments