Σύνδρομο επαναλαμβανόμενης έντασης (ΣΕΕ). Ένα νέο σύνδρομο ή μια φυσιολογική λειτουργία;

Γιάννης Σιούτης, Φυσίατρος

Εισαγωγή

Επαναλαμβανόμενες κινήσεις στην εργασία μας, μας οδηγούν σε μικροτραυματισμό των ιστών που μετέχουν στην κίνηση, που σε συνδυασμό με τροφικές διαταραχές, οδηγούν σε δυσλειτουργία ακόμα περισσότερων. Τα προβλήματα αυτά μας απασχολούν όλο και πιο συχνά τα τελευταία χρόνια και μια πιθανή αιτία πρέπει να είναι η αλλαγή του τρόπου ζωής του σημερινού εργαζόμενου. Η θέση εργασίας μπροστά στην οθόνη του υπολογιστή, φαινόμενο των τελευταίων χρόνων, φαίνεται ότι θα μας απασχολήσει συχνότερα στο μέλλον. Ο γιατρός θα πρέπει να ευαισθητοποιηθεί και να αντιμετωπίσει μια καινούργια κατάσταση, …ευαισθητοποιώντας.

Η επανάληψη      

Σε όποια περιοχή του σώματός μας εφαρμόσουμε  επιβαρυντικές επαναλαμβανόμενες κινήσεις τότε οι τένοντες από την τριβή θα αρχίσουν να φλεγμαίνουν. Ο γραφικός σπασμός του γραφέα, η ξαφνική αδεξιότητα του μουσικού, ο υπάλληλος που πακετάρει, και ο σύγχρονος άνθρωπος μπροστά  στην οθόνη του υπολογιστή, είναι πιθανά θύματα μιας φυσιολογικής λειτουργίας του εγκεφάλου μας. Της πλαστικότητας.

Πρόκληση  ενοχλημάτων από διαδικασίες μάθησης του εγκεφάλου.

Ο εγκέφαλος του ανθρώπου μπορεί να μαθαίνει. Αυτό το αποδίδουμε στην ιδιότητα που ονομάζουμε πλαστικότητα του εγκεφάλου. Ανάλογα με τις εμπειρίες και τις επιρροές του περιβάλλοντος, στη διάρκεια της ζωής μας, μαθαίνει ο εγκέφαλος μας να αντιδρά σε συγκεκριμένα ερεθίσματα με συγκεκριμένες απαντήσεις. Αυτό φυσικά συμβαίνει και κατά τη διάρκεια της εργασίας μας στην οθόνη. Επομένως θα πρέπει να ενοχοποιήσουμε τον εγκέφαλο στο μεγαλύτερο ποσοστό για ορισμένα ενοχλήματα που έχουμε. Αλλά και την λύση των προβλημάτων θα πρέπει να την αναζητήσουμε στην πλαστικότητα του εγκεφάλου.  Με διάφορες απεικονιστικές μεθόδους, μπόρεσε να καταγραφεί η αναδιοργάνωση του εγκεφάλου σε σχέση με τη χρήση. Σε κάποιο πείραμα με μαϊμούδες, αναγκάσθηκαν να κάνουν συγκεκριμένες κινήσεις για 2 ώρες. Μετά από 2 εβδομάδες οι μαϊμούδες παρουσίασαν αδεξιότητα στις κινήσεις τους, έτρεμαν τα δάκτυλα και έκαναν συχνότερα λάθη. Η αισθητική περιοχή του εγκεφάλου «μεγάλωσε» και οι περιοχές που αντιστοιχούν στα δάκτυλα υπερκάλυπταν η μία την άλλη. Το αποτέλεσμα ήταν ο κακός συντονισμός, η αδεξιότητα. Παρόμοιες καταγραφές έχουν γίνει και στον άνθρωπο. Η αναδιοργάνωση περιοχών του εγκεφάλου μετά από μακρόχρονη επίμονη εξάσκηση, είναι η αιτία που οι μουσικοί μετά από υπερβολική εξάσκηση γίνονται χειρότεροι αντί για καλλίτεροι. Ένα άλλο παράδειγμα είναι ο (όχι και τόσο συχνός σήμερα) λεγόμενος σπασμός του γραφέα.  Σε ακρωτηριασμένους η αντίστοιχη περιοχή καταλαμβάνεται από άλλες παραπλήσιες περιοχές.

 

Αλλά ακόμα και σε ανθρώπους που πάσχουν από οσφυαλγία καταγράφονται παρόμοιες αναδιοργανώσεις ανάλογες των ενοχλημάτων. Σε ασθενείς μετά από βλάβη κάποιας κινητικής περιοχής του εγκεφάλου, μετά από κάποιο χρονικό διάστημα ακολουθεί και έκπτωση της αισθητικής περιοχής λόγω αχρησίας. Όταν το μικρό παιδί ακουμπήσει το μάτι της κουζίνας μια φορά, συνήθως αρκεί για να «μάθει» ο εγκέφαλός του και να συνδυάζει το μάτι της κουζίνας με τον πόνο και να προσέχει ακόμα και όταν το μάτι δεν καίει. Παρόμοια έχουν καταγραφεί περιστατικά χρηστών υπολογιστή, που μόλις θα καθίσουν στο γραφείο ή με το που θα αρχίσουν να χρησιμοποιούν το πληκτρολόγιο αρχίζουν και τα ενοχλήματα. 

Υπάρχουν πολλές αιτίες που μπορούν να προκαλέσουν παρόμοια ενοχλήματα. Οι πόνοι όμως που προέρχονται από το σύνδρομο επαναλαμβανόμενης έντασης, έχουν κάποια ιδιαίτερα χαρακτηριστικά που σχετίζονται με το ιστορικό έναρξης. Αν τα παρακάτω ισχύουν, μπορούμε να μιλάμε για το σύνδρομο της επαναλαμβανόμενης έντασης (ΣΕΕ), πάντα σύμφωνα με το σημερινό επίπεδο γνώσης μας.
Δακτυλογράφοι, καταχωρητές στοιχείων, γραμματείς, πολλές φορές «πιάνουν» ταχύτητες μερικών κτυπημάτων το δευτερόλεπτο. Χρησιμοποιούν και τα 10 δάκτυλα αλλά οι ανταγωνιστές μυς αδρανοποιούνται. 
Προγραμματιστές , δημοσιογράφοι,  μηχανικοί, συγγραφείς, (συνήθως) χρησιμοποιώντας 2- 3 δάκτυλα, στη δουλειά τους φορτισμένοι από την εγκεφαλική πρόκληση του επαγγέλματος, …δεν σκέπτονται εργονομικά
Ο γραφίστας αλλά και ο εξερευνητής του internet, περνούν αρκετές ώρες με το ποντίκι τους στο χέρι, ξεχνώντας την εργονομία και περιμένοντας να τους ειδοποιήσει η πίεση πάνω στο μέσο νεύρο του καρπού τους ή το ΣΕΕ. 
Το κίνητρο του παιχνιδιού αποσπά την προσοχή του παιδιού και του ενήλικα από μικρο - ενοχλήματα. Αυτή η ομάδα θα χρειαστεί ιδιαίτερης προσοχής.

Μόνο υποθετικές σκέψεις μπορούμε προς το παρόν να κάνουμε αλλά στο μέλλον θα μας απασχολήσει,  ακόμα και αν τροποποιηθεί ο τρόπος χειρισμού και εισαγωγής δεδομένων.

Πως δημιουργείται το ΣΕΕ 

Θα πρέπει για κάποια χρόνια να κάνουμε (χιλιάδες) επαναλαμβανόμενες, γρήγορες, όμοιες κινήσεις (π.χ.: μουσική, άθλημα, πληκτρολόγηση, κ.λ.π. και κυρίως όταν ασκούνται σαν επάγγελμα για περίπου 4 ώρες καθημερινά) Οι εργαζόμενοι σε οθόνη ασθενούν σύμφωνα με κάποιες στατιστικές 7 με 12 φορές πιο συχνά από τους υπολοίπους.

Νευροβιολογία του μυϊκού πόνου

Ο εντοπισμένος μυϊκός πόνος δημιουργείται από ερεθισμό των νευρικών απολήξεων και η συνήθης αιτία είναι ο τραυματισμός.

Σε περιπτώσεις φλεγμονής, ισχαιμίας, μυϊκής τάσης (σημεία πυροδότησης) ο πόνος συχνά μεταφέρεται και σε βαθύτερους ιστούς και γίνεται αισθητός και σε περιοχές χωρίς να υπάρχει εκεί ερεθισμός των νευρικών απολήξεων.

Οι «αισθητήρες» των νευρικών απολήξεων δεν αντιδρούν σε φυσιολογικά ερεθίσματα. Η κυτταρική μεμβράνη των νευρικών απολήξεων διαθέτει  αισθητήρες  για πολλές χημικές ουσίες.

Μορφολογικά οι αισθητήρες των νευρικών απολήξεων (αμύελες ίνες IV η  C καθώς και III ή Aδ) καταλήγουν στο κεντρικό νευρικό σύστημα και περιέχουν νευροπεπτίδια. (ουσία Ρ, CGRP, σωματοστατίνη, ...) αποθηκευμένα στις απολήξεις που σε ερεθισμό τους απελευθερώνονται, επηρεάζοντας χημικά το περιβάλλον (κυρίως την τοπική αιμάτωση)

Η ουσία Ρ (πολύ συχνή στις νευρικές απολήξεις και υπεύθυνη για την αίσθηση του πόνου) ενισχύει την προώθηση των ερεθισμάτων προς το κεντρικό νευρικό σύστημα. Σε πειράματα με ζώα μετρήθηκε αυξημένη δραστηριότητα της ουσίας Ρ μετά από φλεγμονή που ξεπερνούσε τις 12 ημέρες.

Η προσταγλανδίνη Ε2 και 5-Η1 ενισχύουν τη δράση της βραδυκινίνης. Οι παραπάνω χημικές ουσίες ευαισθητοποιούν της νευρικές απολήξεις σε μηχανικό ερεθισμό, έτσι ώστε με μικρότερα ερεθίσματα να αισθανόμαστε εντονότερο πόνο. Μια ελαφριά πίεση γίνεται αισθητή σαν πόνος.

Η αντιδραστικότητα των φυσιολογικών ιστών, αντέχει προσωρινές φάσεις υπερ- ή υποαντιδραστικότητας ενός ή περισσότερων τμημάτων των ιστών που ενέχονται στη διασυστηματική συνεργασία.

Ενδιάμεσο ρόλο στην διασυστηματική συνεργασία έχει το μαστοκύτταρο. Το μαστοκύτταρο, βασικό στοιχείο στον πολύπλοκο μηχανισμό της φλεγμονής είναι επίσης ένα πολύ καλό παράδειγμα για να καταλάβουμε αυτή την διασυστηματική συνεργασία. Το μαστοκύτταρο βρίσκεται στο χορίο και όταν ενεργοποιείται, μετακινείται προς την επιδερμίδα. Το μαστοκύτταρο είναι ο τόπος σύνθεσης, αποθήκευσης και απελευθέρωσης βιολογικά ενεργού NGF[a]  (Nerve Growth Factor[1]) με αποτέλεσμα την υπεραλγησία, υπεραντιδραστικότητα και το φαινόμενο μνήμης (υποτροπές). Αυξημένες ποσότητες NGF[2] έχουν βρεθεί στο νωτιαίο υγρό ασθενών που πάσχουν από ινομυαλγία. Δεν παρατηρήθηκε όμως το ίδιο σε βιοψία μυών τους. Σε αυξημένες ποσότητες στο νωτιαίο υγρό εντοπίσθηκε επίσης η ουσία P (SP) αλλά και στους μυς. Μειωμένα μετρήθηκαν τα επίπεδα της σεροτονίνης στο αίμα. Η αύξηση των  ACTH (Corticotropin) και Cortisol, μας επιτρέπουν να πιθανολογήσουμε κάποια χρόνια κατάσταση stress.

Ο μηχανικός ερεθισμός των νευρικών απολήξεων οδηγεί σε χρόνια αύξηση της δραστηριότητας των νευρώνων στο νωτιαίο μυελό. Αυτό σημαίνει ότι για την συγκεκριμένη περιοχή έχουμε αναδιοργάνωση και μεγέθυνση του πληθυσμού των νευρώνων που αντιστοιχούν στην ερεθισμένη περιοχή. Αυτός είναι πιθανότατα ένας μηχανισμός που μετέχει στη δημιουργία του χρόνιου πόνου.

Μια φλεγμονή που διαρκεί περισσότερο από 12 ημ. αυξάνει την πυκνότητα νεύρωσης των νευρικών απολήξεων. 
Σαν μυϊκό σπασμό καταλαβαίνουμε την μυϊκή σύσπαση που διαρκεί χρονικά. Όταν η σύσπαση αυτή φτάσει στο 15 με 30% της μέγιστης σύσπασης του μυ, μπορούμε να μιλάμε για μειωμένη αιματική ροή (ισχαιμία) γιατί πιέζονται τα αιμοφόρα αγγεία. Αρχίζει λοιπόν από τις ερεθισμένες νευρικές απολήξεις μιας περιοχής, που αυτές θα οδηγήσουν σε μυϊκό σπασμό, προκειμένου να αποφύγουμε τον παραπέρα ερεθισμό τους με τυχόν κινήσεις της περιοχής. Αυτό θα οδηγήσει σε ισχαιμία και η ισχαιμία σε επιδείνωση του πόνου. Όσο περισσότερο διαρκεί το πρόβλημα τόσο περισσότερο ευαισθητοποιούνται οι αισθητικοί νευρώνες του νωτιαίου μυελού και σταδιακά αναδιοργανώνεται[3]. Δηλαδή δημιουργούνται νέες συνάψεις και αυξάνει ο πληθυσμός τους τοπογραφικά[4].

Πρακτικά καταλαβαίνουμε ότι ο χώρος που αντιστοιχεί για την συγκεκριμένη περιοχή στον νωτιαίο μυελό μεγαλώνει λειτουργικά (ίσως και μορφολογικά). Αυτό το φυσιολογικό φαινόμενο μας οδηγεί στην υπόθεση ότι η χρονιότητα με το «μεγάλωμα», θα ερεθίσει και νευρώνες παραδιπλανούς που αντιστοιχούν σε άλλες μυϊκές περιοχές, με αποτέλεσμα την δευτερογενή επέκταση των ενοχλημάτων και σε απομακρυσμένες περιοχές[5].

Νευροπλαστικότητα   

Νευροπλαστικότητα είναι η ικανότητα του κεντρικού νευρικού συστήματος να τροποποιείται μετά από ερεθίσματα από την περιφέρεια. Κάτω από τροποποιήσεις καταλαβαίνουμε τις αξονικές αναδημιουργίες, την αλλαγή μεγέθους των συνάψεων και την πρόκληση διεργασιών στην περιφέρεια[6]. Οι μηχανισμοί έκφρασης λοιπόν, μιας θαυμάσια συντονισμένης συνεργασίας νευρικού, ανοσολογικού, και αγγειακού συστήματος  είναι ο τομέας μελέτης μας.

Συμπτώματα 

Το ΣΕΕ δεν είναι μια συγκεκριμένη πάθηση αλλά ένα σύνολο από συμπτώματα. 
Το ΣΕΕ συνήθως ξεκινά με δυσαισθησίες (αιμωδίες, υπαισθησία ) και μείωση δύναμης. Συνήθως ξεκινούν αμέσως μετά την εργασία και μειώνονται την νύκτα. Στη συνέχεια τα ενοχλήματα παρουσιάζονται και κατά τη διάρκεια της εργασίας. Τέλος, στο χρόνιο στάδιο, τα ενοχλήματα παρουσιάζονται χωρίς ιδιαίτερη επιβάρυνση, αλλά και σε διαστήματα ξεκούρασης. Τα ενοχλήματα επεκτείνονται και σε άλλες περιοχές. Πολλές φορές η διακοπή από την εργασία δεν αποφέρει κανένα αποτέλεσμα. Στην περιοχή του άνω άκρου μπορούμε να καταγράψουμε περιορισμό της κίνησης, μείωση της δύναμης, οιδήματα, πόνο, διαταραχές αισθητικότητας. Τα συμπτώματα μπορεί να αλλάζουν μορφή και εντόπιση και μετά από λίγο καιρό μπορεί να επιδεινωθούν σε σημαντικό βαθμό. 
Πιθανές ετικέτες παθήσεων που θα μπορούσαν να κρύβουν ένα ΣΕΕ είναι η Επικονδυλίτιδα, θυλακίτιδα, γάγγλιο, Σύνδρομο καρπιαίου σωλήνα, Σύνδρομο Raynaud,  τενοντοελυτρίτιδα,  Τενοντομυαλγία, Τενοντοθυλακίτιδα, Μυοπεριτοναϊκό σύνδρομο[7], ινομυαλγία[b], ή αυχενοβραχιόνιο σύνδρομο.

Πορεία  

Διακρίνουμε τρία στάδια

1. Στο πρώτο στάδιο καταγράφουμε πόνους και κούραση κατά τη διάρκεια της εργασίας. Η κατάσταση αυτή είναι αναστρέψιμη και μπορεί να διαρκέσει από μερικές εβδομάδες μέχρι μήνες.

2.Τα συμπτώματα στο δεύτερο στάδιο εμφανίζονται πιο γρήγορα στη διάρκεια της εργασίας μας είναι πιο έντονα και παρουσιάζονται και στη διάρκεια του ύπνου, με αποτέλεσμα την κακή ποιότητα του και επακόλουθο την ημερήσια εύκολη κόπωση.

3. Στο τρίτο στάδιο μπορούμε να καταγράψουμε και μυϊκή αδυναμία. Τα συμπτώματα διατηρούνται και σε περιόδους ξεκούρασης (σαββατοκύριακο, διακοπές). Η κατάσταση αυτή μπορεί να διαρκεί για χρόνια και να οδηγήσει σε χρόνια ανικανότητα στην εργασία μας.

Θεραπεία ή ευαισθητοποίηση;

Μια «επιτυχημένη»  θεραπεία συμπτωμάτων με φάρμακα, φυσιοθεραπεία ή χειρουργική επέμβαση πιθανότατα θα οδηγήσει στην χρονιότητα των ενοχλημάτων αν δεν θεραπευτεί και η κύρια αιτία. Η κύρια αιτία πρέπει να γίνει κατανοητή, …για να αντιμετωπισθεί. 
Ο σημερινός Γιατρός  θα πρέπει στην εξέτασή του να συμπεριλάβει και θέματα εργασίας και εργονομίας. Η πρακτική σήμερα, θα λέγαμε ότι είναι προβληματική, γιατί και οι γιατροί δεν έχουν την κατάλληλη εκπαίδευση σχετικά με εργονομικά θέματα άλλα πρόκειται και για συμπτώματα που μας προέκυψαν με την τροποποίηση της καθημερινότητάς μας.
Αν πιστεύουμε ότι τα ενοχλήματα είναι τόσο μεγάλα που δεν μπορούμε να συνεχίσουμε την εργασία σας, θα πρέπει να απέχουμε. Η διαδικασία των ασφαλιστικών θεμάτων όμως, είναι (συνήθως) μια επιπλέον στρεσογόνος κατάσταση.

Η πρόληψη αφορά αλλαγές στο χώρο εργασίας μας, στην συμπεριφορά μας και την οργάνωση εργασίας. Οι εργονομικές τροποποιήσεις είναι από τις βασικότερες ενέργειες, δεν επαρκούν όμως  Η θέληση για αλλαγή είναι κάτι που θα πρέπει να γίνει σταδιακά. Τυποποιημένες εργασίες που ασκούνται για μεγάλα χρονικά διαστήματα δεν μπορούν να αλλάξουν ξαφνικά όσο μεγάλη και να είναι η θέληση.

Θεραπεία      

Συχνά η πρόταση του γιατρού είναι ξεκούραση, παυσίπονα φάρμακα και αλοιφές. Συχνά προτείνεται και η χειρουργική αντιμετώπιση.

Αλλά θεραπευτικά, θα δράσει και ένα πρόγραμμα χαλάρωσης - ενδυνάμωσης με διατάσεις και η εκπαίδευση συνειδητοποίησης.

Ο πάγος, η θερμότητα και οι τεχνικές χαλάρωσης, θα βοηθήσουν. 
Πρέπει να απαλλαγούμε από την παλαιότερη άποψη της ξεκούρασης, γιατί πολλές φορές οδηγεί στο αντίθετο αποτέλεσμα.

Εκμάθηση, του να μάθουμε να σκεπτόμαστε παραγωγικότερα (π.χ.: ατομικές δυνατότητες και όρια.)
Φαρμακευτικά, χρησιμοποιούνται αναλγητικά, εγχύσεις κορτιζόνης αντικαταθλιπτικά, που όμως μπορεί να οδηγούν στην χρονιοποίηση των προβλημάτων λόγω της μειωμένης επεξεργασίας. (δεν γίνονται η γίνονται περιορισμένα αντιληπτά από τον εγκέφαλο). Τα περιφερικά δρώντα αντιφλεγμονώδη (NSAR) συχνά δεν έχουν το επιθυμητό αποτέλεσμα, μια και ο NGF συγκεντρώνεται κεντρικά. Τα κεντρικά δρώντα τρικυκλικά αντικαταθλιπτικά (Amitriptylin (Saroten®), Imipramin und Trimipramin (Stangyl®) συχνά έχουν καλύτερα αποτελέσματα.
Φυσικά θα πρέπει να λάβουμε υπ όψιν και την περίπτωση κάποια φάρμακα να τα συνηθίσει ο οργανισμός και να μην έχουμε το αναμενόμενο αποτέλεσμα ή και το αντίθετο.
Η ζέστη το κρύο οι διατάσεις η μάλαξη λόγω της έλλειψης παρενεργειών θα προτιμηθούν. 
Η χρονιότητα των παραπάνω ενοχλημάτων μπορεί να οδηγήσει σε ανάπτυξη καταθλιπτικών συνδρόμων. Ψυχοθεραπευτικές μέθοδοι σκοπεύουν στην αύξηση της αυτοπεποίθησης και της διάθεσης για απόδοση. 
Σε ακρωτηριασμένους οι πόνοι φάντασμα είναι μικρότεροι  σε αυτούς που χρησιμοποιούν πρόθεση. Με την πρόθεση, μέσω των νεύρων και των μυών «μαθαίνει» ο εγκέφαλος ποίες περιοχές υπάρχουν και ποιες (κενές) είναι αυτές που μπορούν να καταληφθούν από άλλες.

Το γεγονός ότι συγκεκριμένες περιοχές κατά την εργασία μας στην οθόνη υπερλειτουργούν, μπορεί να οδηγήσει στην  (λειτουργική) αναδιοργάνωση του εγκεφάλου.

Η μείωση της ταχύτητας μπορεί να προφυλάξει μικροτραυματισμούς στους μυς, αλλά και από την αναδιοργάνωση (επικάλυψη περιοχών) του εγκεφάλου, που προκύπτει από της μεγάλης συχνότητας (σχεδόν ταυτόχρονη) χρήση συγκεκριμένων περιοχών.

Επανεκπαίδευση

Όταν παρουσιασθούν ενοχλήματα σε κάποια περιοχή τείνουν οι ασθενείς να ακινητοποιήσουν την περιοχή αυτή. Επακόλουθο είναι να ενισχυθούν τα ενοχλήματα με την συμμετοχή του μυϊκού συστήματος.

Κάποιο πρόγραμμα, αντίθετα, μυϊκής επανεκπαίδευσης θα χαλάρωνε τον μυϊκό ιστό, θα τον δυνάμωνε, θα βελτίωνε την κυκλοφοριακή αναδιοργάνωση.

Οι ασκήσεις ενδυνάμωσης στέλνουν στον εγκέφαλο τις «φυσιολογικές» πληροφορίες με αποτέλεσμα την εκ νέου αναδιοργάνωση του εγκεφάλου. 

Με την αρχή της αντίθετης ευαισθητοποίησης μπορούμε να βοηθήσουμε στο επίπεδο της αντίληψης του πόνου. Δηλαδή συνδέοντας ένα δυσάρεστο συναίσθημα με ένα ευχάριστο. Δηλαδή, τροποποιώντας τον χώρο εργασίας[8], προσθέτοντας ευχάριστη μουσική ή/και αλλάζοντας την υφή (αφή) του πληκτρολογίου. Παράλληλα φροντίζουμε να παραμείνουμε σε επίπεδα (βαθμό, ένταση)  χρήσης που δεν θα μας προκαλέσουν ενοχλήματα και θα αυξήσουμε σταδιακά. Οι διάφοροι μέθοδοι χαλάρωσης ανήκουν επίσης στην κατηγορία της αντίθετης ευαισθητοποίησης..

Η κίνηση ενεργοποιεί διαδικασίες ανανέωσης των ιστών. Βασική όμως προϋπόθεση είναι η μεσολάβηση διαστημάτων ανάπαυσης.

Η διάρκεια της θεραπείας εξαρτάται κυρίως από την ενεργητική συμμετοχή.

Συνοψίζοντας πρέπει να τονίσουμε την ανάγκη ευαισθητοποίησης  για περισσότερη κίνηση.

 

Βιβλιογραφία



[a] NGF; engl.: nerve growth factor
Οι παράγοντες ανάπτυξης είναι πρωτεΐνες που με την σύναψή τους σε ειδικές συνάψεις της κυτταρικής μεμβράνης, επιδρούν στην σύνθεση του DNS και καθορίζουν την ανάπτυξη του κυττάρου. Άλλοι παράγοντες ανάπτυξης είναι: EGF (engl.: epidermal growth factor), Erythropoetin);

[b] Η Ινομυαλγία η μυοπεριτοναϊκό σύνδρομο, είναι (σύμφωνα με τον ορισμό που δόθηκε από το «American College of Rheumatology»  το 1990) ο χρόνιος πόνος σε όλο το σώμα με την παρουσία τουλάχιστον 11 επώδυνων σημείων (Tender points) χωρίς την ύπαρξη τραυματισμού ή φλεγμονής.


[1] Attenuation of mechanical hyperalgesia following spinal cord injury by administration of antibodies to nerve growth factor in the rat.

Neuroscience letters; VOL: 336 (2); p. 117-20 /2003 0116/
ISSN:  0304-3940

[2] Althaus, H.H.; Hempel, R.; Klöppner, S.; Engel, J.; Schmidt-Schultz, T.; Kruska, L.; Heumann, R.: Nerve growth factor signal transduction in mature pig oligodendrocytes. J.Neurosci.Res. 50(1997) 729-742

[3] Erforschung des Postdiskotomie-Syndroms nach lumbaler Bandscheibenoperation mittels sonographischer, dynamometrischer und elektromyographischer Erfassung lokaler Alterationen der Weichteilgewebe sowie histologische Untersuchungen neuroanatomischer Strukturen und intraoperativer Biopsien bei Revisionseingriffen. Prof. Dr. Joachim Grifka  06/1996

[4] Düring v M, Fricke B, Dahlmann A: 
Topography and distribution of nerve fibers in the posterior longitudinal ligament of the rat: an immunocytochemical and electronmicroscopical study. Cell and Tissue Res (1995) 281:325-338

[5] Fricke B, Düring v M:
 Distribution and immunocytochemical characterization of nerve fibers in the human vertebral column. Clinical Neuropathology (1997) 15 (5):256

[6] Influence of Predegeneration of Peripheral Nerves on Plasticity of Cultured Schwann Cells and in vitro Cell Yield 
Georg Thieme Verlag Stuttgart, New York ISSN:    0722-1819

[7] Kruska, L.: Untersuchung molekularer Wirkungsmechanismen neurotropher Faktoren bei regenerativen Prozessen im PNS und ZNS. Bochum 1995

[8] Καββαδίας, Η., Σιούτης, Ι. Τα κομπιούτερ και η υγεία μας, Εκδόσεις Πατάκη, (2/2002)

Comments