คำศัพท์ทางพระพุทธศาสนา

ฌานสมาบัติ หมายถึง การถึงพร้อมหรือการเข้าถึงจุดของอารมณ์ที่เป็นสมาธิที่เรียกว่า ฌาน

ผู้ที่บำเพ็ญกุศลแก่ท่านที่ออกจากฌานสมาบัติ จะทรงฐานะไว้ด้วยดีไม่ยากจนกว่าเดิม มีแต่จะเจริญงอกงามขึ้นเป็นลำดับ

ผลสมาบัติ หมายถึง การเข้าสมาบัติตามผลที่ได้ ผู้ที่จะเข้าผลสมาบัตินี้ได้ต้องเป็นพระอริยบุคคลตั้งแต่พระโสดาบันขึ้นไป

ผลสมาบัติ เป็นสมาบัติเฉพาะพระอริยเจ้า สมาบัตินี้ปฏิบัติได้ทุกวันและทุกเวลา ผู้ที่ทำบุญแก่ท่านที่ออกจากผลสมาบัติ ท่านผู้นั้นจะมีฐานะไม่ยากจนฝืดเคือง

นิโรธสมาบัติ หมายถึง การเข้านิโรธถึงความดับทุกข์ คือ ดับสัญญาความจำได้หมายรู้ และเวทนาการเสวยอารมณ์ เรียกเต็มว่าเข้าสัญญาเวยิตนิโรธ พระอรหันต์และพระอนาคามีที่ได้สมาบัติ 8 แล้วจึงจะเข้านิโรธสมาบัติได้ การเจริญสมาธิจนถึงขั้นเข้าฌานหรือสมาบัตินั้น จะกระทำให้ประณีตเป็นลำดับ ๆ โดยทั่วไป ผู้รู้ได้แบ่งออกเป็นรูปฌาน 4 คือ ปฐมฌาน ทุติฌาน ตติยฌาน จตุตฌาน และอรูปฌาน 4 ตั้งแต่อากาสานัญจายตนะ วิญญาณัญจายตนะ อากิญจัญญายนะ  นวสัญญายตนะ เป็นลำดับขั้นโดยทั่วไป แต่ยังมีขั้นประณีตที่สูงขึ้นไปอีก เรียกว่า สัญญเวทยิตนิโรหรือนิโรธสมาบัติ เป็นฌานที่ละเอียดประณีตที่สุด

สัมมัตตะ  แปลว่า สภาพของความถูก ภาวะที่ถูกมี 10 อย่าง โดย 8 ข้อต้น ตรงกับองค์มรรคทั้ง 8 เพิ่มเข้ามาอีก 2 ข้อ คือ

9. สัมมาญาณ รู้ชอบ ได้แก่ ผลญาณและปัจจเวกญาณ 10. สัมมาวิมุตติ ความหลุดพ้นโดยชอบ ได้แก่ อรหัตตผลวิมุตติ เรียกอีกอย่างหนึ่งว่า อเสขธรรม 10 ตรงข้ามกับมิจฉัตตะ 10

มิจฉัตตะ  แปลว่า สภาพความเห็นผิด ภาวะที่ผิดมี 10 อย่าง คือ

1. มิจทิฏฐิ ความเห็นผิดคลองธรรม เช่น เห็นว่าทำดีได้ชั่ว ทำชั่วได้ดี มารดาบิดาไม่มีคุณ เป็นต้น และความเห็นที่ไม่นำไปสู่ความพ้นทุกข์

2.  มิจฉาสังกัปปะ การดำริผิด ได้แก่ ดำริในกาม ดำริพยาบาท ดำริเบียดเบียนเขา

3. มิจฉาวาจา วาจาผิด เจราจาผิด ได้แก่  วจีกรรม 4 คือ พูดปด พูดส่อเสียด ผรุสวาจา พูดคำหยาบ พูดเพ้อเจ้อ

4. มิจฉากัมมันตะ การกระทำผิด ได้แก่ กายทุจริต 3 คือ ฆ่าสัตว์ ลักทรัพย์ ประพฤติผิดในกาม

5. มิจฉาอาชีวะ  การหาเลี้ยงชีพในทางที่ผิด ได้แก่ การหาเลี้ยงชีพในทางทุจริตผิดวินัย หรือผิดศีลธรรม เช่น ปล้น ลักขโมย

6. มิจวายามะ พยายาม ผิด ได้แก่ พยายามทำบาป พยายามทำอกุศลต่าง ๆ เป็นต้น

7. มิจฉาสติ การระลึกผิด ได้แก่ ระลึกถึงการอันจะยั่วให้เกิดราคะ โทสะ โมหะ ทำให้ขาดสติยั้งคิด

8. มิจฉาสมาธิ ความตั้งใจผิด ได้แก่ ปักใจแน่วแน่ในกามราคะ ในพยาบาท เป็นต้น

9. มิจฉาญาณ รู้ผิด เช่นรู้ในการคิดอุบายทำความชั่วให้สำเร็จ

10. มิจฉาวิมุตติ หลุดพ้นผิด เช่น ระงับกิเลสบาปธรรมได้ชั่วคราว เพราะกลัวอำนาจพระเจ้าผู้สร้างโลก การระงับกิเลสนั้นดี แต่การระงับเพราะกลัวอำนาจพระเจ้าสร้างโลกนั้นผิดทาง ไม่ทำให้พ้นทุกข์ได้จริง

 

Comments