Stevia

Stevioside en rebaudioside A, de belangrijkste zoetstoffen in de bladeren van Stevia rebaudiana (Bertoni) Bertoni, smaken ongeveer 300 keer zoeter dan sucrose (0.4% oplosssing). Rebaudioside A bevat t.a.v. stevioside nog een glucose-eenheid meer. Alle zoetstoffen uit Stevia worden gezamenlijk aangeduid als steviol glycosiden.
Het is algemeen bekend dat het voorkomen van diabetes type 2, obesitas en hoge bloeddruk (metabool syndroom) zeer sterk stijgen in de moderne samenleving, en dit o.a. te wijten is aan ongezonde voeding met teveel toegevoegde suikers, teveel vetten en zout, samen met het toevoegen van smaakversterkers (bv. glutamaten). Dit alles gaat dan nog gepaard met gebrek aan fysieke inspanning. 

Vanaf het begin zou een duidelijk onderscheid moeten gemaakt worden tussen lage doses steviol glycosiden gebruikt om te zoeten, en hoge doses waarbij gunstige farmacologische effecten kunnen optreden, maar die liefst onder medisch toezicht worden toegepast.
De voordelen van steviolglycosiden gebruikt als zoetstof of als dieetsupplement (dagelijkse maximale inname lager geschat dan 200 mg per persoon) zijn veelvuldig: ze zijn stabiel, zonder calorieën en ze helpen mee aan een goede tandhygiëne door de suikerinname te beperken. Deze lage doses zijn in alle opzichten veilig voor gezonde mensen, doch ook voor diabetici (type 1 en 2), Candida-patiënten en personen met overgewicht. Deze lage doses bezitten enkel zoetende effecten zonder farmacologische eigenschappen.

Stevia zeer veilig
de dodelijke dosis zeer hoog is (15-20 g/kg lichaamsgewicht),
er slechts kleine hoeveelheden nodig zijn om te zoeten vermits stevioside ongeveer 300 x zoeter is dan suiker (0.4% oplossing),
stevioside niet carcinogeen is. Integendeel, het is aangetoond dat stevioside het aantal borstkankers sterk reduceert in vrouwtjesratten evenals de huidkankers bij muismodellen (Toyoda et al., 1997; Yasukawa et al., 2002; Konoshima and Takasaki, 2002), Het voorkomen van kankers in Japan is zeer laag, terwijl men daar al meer dan 30 jaar stevioside als zoetstof gebruikt. Natuurlijk spelen ook de kwaliteit van het voedsel en de levensstijl een belangrijke rol.
opname en metabolisme van stevioside werden bestudeerd bij menselijke vrijwilligers (Simonetti et al., 2004; Geuns et al., 2004, 2006). Stevioside wordt niet opgenomen in het spijsverteringskanaal (Geuns et al., 2003; Koyama et al., 2003a). Enkel bacteriën in het colon breken stevioside af tot steviol, dat gedeeltelijk wordt opgenomen en in de lever omgezet tot steviol glucuronide. Dit wordt volledig uitgescheiden in de urine. Er is dus zeker geen ophoping van steviol in het lichaam. 
Stevioside heeft geen enkele invloed op mannelijke vruchtbaarheid, noch op ontwikkeling of toestand van de foetus. Er werden geruchten verspreid over effecten op mannelijke vruchtbaarheid en potentie. Tegengesteld aan deze geruchten kon geen enkel effect van stevioside op mannelijke (noch op vrouwelijke) vruchtbaarheid worden aangetoond. Bij hypertensie kunnen hoge doses stevioside zelfs de bloeddruk verlagen, zonder beïnvloeding van de mannelijke potentie (Hsieh et al., 2003).

Farmacologische effecten in hogere dosering

Inname van hoge doses stevioside (250 mg tot 500 mg driemaal dagelijks) kunnen de bloeddruk verlagen in patiënten met hypertensie maar met normale bloedglucose gehalten (Chan et al., 2000; Hsieh et al., 2003). Gemeten parameters in het bloed, waaronder lipiden en glucose, vertoonden geen significante verschillen. Er werden geen negatieve effecten waargenomen en er was een duidelijke toename van de levenskwaliteit. Er werd geen afname van de mannelijke potentie waargenomen (Hsieh et al., 2003). Hoge doses stevioside bezitten ook de mogelijkheid te fungeren in de behandeling van type 2 diabetes. Recent werd aangetoond dat orale inname van stevioside een duidelijke verlaging veroorzaakt van het bloed glucosegehalte na een testmaaltijd (Gregersen et al., 2004). De afscheiding van insuline is stevioside-concentratie afhankelijk bij eilandjes van Langerhals uit muis en bij een β-cellijn. Bovendien is hierbij zeer belangrijk het feit dat stevioside actief is in een bloedglucose concentratie afhankelijke manier, i.e. het is inactief bij basale bloedglucose gehalten en het is enkel actief als het glucosegehalte de 5.6 mM overschrijdt. Op deze wijze leidt stevioside niet tot hypoglycaemia (Jeppesen et al., 1996, 2000). Stevioside verhoogt tevens de insuline gevoeligheid en het glucose transport in skeletspieren bij obese Zucker ratten (Lailerd et al., 2004). Stevioside verlaagt tevens de afscheiding van glucagon uit de α-cellijn TC1-6 (Hong et al., 2006). Gezien enkel steviol glucuronide werd teruggevonden in het bloed, werd deze verbinding gesuggereerd als de actieve verbinding die hogergenoemde farmacologische effecten bewerkstelligt (Geuns et al., 2006).


PharmaWiki Zwitserland Stevia

Steviasol® war eines der ersten Süssungsmittel auf Steviabasis, das in der Schweiz ab 1.9.2009 erhältlich war. Es in Form von Tropfen, als Pulver, Tabs und Granulat in Apotheken, Drogerien und Reformhäusern im Handel. Es enthält Steviolglykoside, Alkohol und Wasser. Mittlerweile haben weitere Hersteller zahlreiche weitere Steviaprodukte lanciert (z.B. Assugrin® Stevia Sweet, Azkua®). Steviakraut kann bei Hänseler oder Dixa bestellt werden und Stevia ist als Zimmer- oder Gartenpflanze erhältlich.

Stammpflanze
Das Süsskraut Stevia rebaudiana Bertoni aus der Familie der Korbblütler wächst auf einer Höhe von 500 bis 3000 Metern in Paraguay, Brasilien, Mexiko, Zentralamerika, in den Anden und in den südlichen Staaten der USA.

Droge
Als Arzneidroge werden Blätter und Kraut verwendet. Daraus werden Pulver, Extrakte und die Reinstoffe Steviosid und Rebaudiosid A zubereitet.

Inhaltsstoffe
Die süssen Diterpenglykoside Steviosid (Aglykon: Steviol), Rebaudiosid A, B, C, D, E und Dulcosid A kommen vor allem in den Blättern vor.

Wirkungen
Stevia und seine Zubereitungen sind süss, kalorienarm und zahnschonend. Die getrockneten Blätter sind etwa 30-45 mal, Steviosid etwa 300 mal so süss wie der gewöhnliche Zucker.

Anwendungsgebiete
Die Blätter, das Kraut oder Extrakte können als kalorienarmer Zuckerersatz zum Süssen verwendet werden, z.B. bei Diabetes, Übergewicht oder Phenylketonurie.

Dosierung
Gemäss Angaben des Herstellers. Eine gängige Dosierung der Tropfen ist 1-5 Tropfen pro 1 Liter Wasser.

Unerwünschte Wirkungen
Es ist nicht völlig auszuschliessen, dass die Gesundheit durch die Inhaltsstoffe der Pflanze akut oder chronisch gefährdet werden kann. Stevia soll aus unserer Sicht bei Kindern, während der Schwangerschaft und Stillzeit und bei Grunderkrankungen nur mit Vorsicht angewandt werden.

Rechtliche Situation in der Schweiz
Erlaubt ist laut dem Bundesamt für Gesundheit (BAG) die Verwendung in Kräutertees (August 2008): „Daher kann Stevia rebaudiana momentan einzig als Zutat in Kräutertee in sehr kleinen Mengen als zulässig erachtet werden. Maximal dürfte ein solcher Kräutertee als Mischung 1 - 2 Prozent Steviablätter enthalten. Alle anderen Anwendungen des Krauts und der Blätter sind auf Grund des Gesundheitsschutzes nicht zulässig.“ Gemäss telefonischer Auskunft des BAG darf Steviakraut alleine nicht in Apotheken oder Drogerien verkauft werden (19.2.2009). Gerüchteweise wird es von einigen Läden trotzdem verkauft.

Der Grund für diese Vorsichtsmassnahmen sind toxikologische Bedenken, die bisher nicht vollständig ausgeräumt werden konnten. So zeigte Steviol, das Aglykon von Stevosid, mutagene Eigenschaften in einem in-vitro-Versuch. Es gibt auch Hinweise auf eine Beeinträchtigung der männlichen Fruchtbarkeit.

Die Verwendung eines gemäss JECFA standardisierten Steviaextrakts in Lebensmitteln kann vom BAG in der Schweiz einzeln bewilligt werden. Im August 2008 erlaubte das BAG dem Getränkehersteller Storms die Verwendung eines Steviaextrakts für die Herstellung der Limonade Storms One. Auch andere Hersteller haben mittlerweile mit Stevia gesüsste Lebensmittel lanciert, zum Beispiel Schokolade und Ketchup. Steviaglykoside sind als Tropfen und Pulver als Süssungsmittel zugelassen.

Literatur
European Commission Scientific Committee on Food. Opinion on stevoside as a sweetener. 17.6.1999
BAG: http://www.bag.admin.ch/themen/lebensmittel/04861/04972/index.html?lang=de 
http://www.storms.ch/ 
Geuns J.M.C. Stevioside. Phytochemistry, 2003, 64, 913–921 Pubmed 
Ballinari D. Stevia. Ein idealer Zuckerersatzstoff? Schweiz Apothekerzeitung, 2004, 4, 126-128
http://www.stevia.ch/ 
http://www.stevia.info 
http://www.migrosmagazin.ch 
Comments