Rosa canina L.

Hondsroos

Algemene en botanische informatie


Familie: Rosaceae – Roosachtigen
Namen: wordt tegenwoordig botanisch steeds verder opgesplitst in
Heggenroos / Rosa corymbifera, Behaarde struweelroos / Rosa caesia, Kale struweelroos / Rosa dumalis, Schijnhondsroos / Rosa subcanina, Schijnheggenroos / Rosa subcollina, Beklierde heggenroos / Rosa tomentella.

Verder zijn van belang
Rosa rubiginosa / Egelantier
Rosa rugosa / Rimpelroos, Japanse bottelroos
Op de hondsroos komt de bedeguargal voor, een woekering veroorzaakt door de galwesp Diplolepis rosae.

Namen, etymologie
Engels: Hisp, Briar Rose, Common Briar, Dog Briar, Dog Rose, Dogbrier, Frans: Cynorrhodon, Eglantier Commun, Rosier Des Chiens,
Duits: Hagebütten
Het woord 'honds' dat in veel talen in de naam terugkomt, stamt uit de antieke geneeskunde: de plant werd gebruikt tegen hondsdolheid, rabiës.

Materia medica, gebruikte delen

Cynosbati fructus of Rosae pseudo-fructus, de schijnvruchten van Rosa canina, Rosa pendulina en andere.
Rosae flores, de bloemblaadjes van Rosa canina, maar vooral Rosa rugosa, Rosa centifolia, Rosa gallica en andere om siroop te maken en etherische olie te distilleren
Rosae gemmae, de knoppen, geplukt in het voorjaar, om glycerinemaceraten te maken
Rosae semen, de vette olie uit zaden (vruchten) van Rosa canina, Rosa moquetta (Chileense heggeroos) en cultivars

Samenstelling, Inhoudstoffen

** Flavonoïden, carotenoiden (lycopeen, beta-caroteen)
** Tanninen, looistoffen 0.43-1.26 mg/g of ellagitannins, totaal gehalte aan poyfenolen 1.21 - 2.66 mg/g voor Rosae pseudo-fructus cum fructibus (anti-oxydantwerking)
** Vitamine C
* koolhydraten 30%
* pectine 11%
* mineralen: Aluminium 8,7 mg / kg Chroom < 0,020mg / kg Boron 15 mg / kg Cobalt < 0,050mg / kg Calcium 630mg / 100g Nikkel 0,79mg / kg Chloor 0,5g / kg Molybdeen 21mg / kg Koper 10,9µg / 100g Natrium 0,018 % Fluor 2mg / kg Silicium 85mg / kg Fosfor 160mg / 100g Vitamine A <10µg / 100g IJzer 1,9mg / 100g Vitamine B 1 < 0,2 mg / 100g Zwavel 1000mg / kg Vitamine B 2 0,99mg / 100g Jodium 93µg / 100g Vitamine B 3 0,96mg / 100g Selenium < 0,020mg / kg Vitamine B 6 0,20mg / 100g Zink 1,0mg / 100g Vitamine B 12 < 0,5µg / 100g Kalium 0,97% / 100g Vitamine C 560mg / 100g Lithium 0,041mg / kg Vitamine E 4,6mg / 100g Magnesium 170mg / 100g Vitamine K 1 63µg / 100g Mangaan 3,9µg /

- Rosa PiRo03, de Pillnitzer Vitaminrose. PiRo 03 levert 1150mg vitamine C per 100g verse bottels en is een kruising van Rosa dumalis x Rosa pendulina var. salaevensis. De soort is rond 1960 specifiek voor de vitamine C productie ontwikkeld in Dresden, Duitsland. De planten worden 1-2 meter hoog en zijn bijna doornloos. De vruchten zijn rood en 3 cm lang bij 1,5 cm dik. De roos in in zeer grote aantallen aangeplant in Duitsland, het toenmalige Tsjechoslowakije en de USSR.
- De vette olie uit de zaden van o.a. de Rosa mosqueta (Rosa rubiginosa), bevat 44% linolzuur en 35% alpha-linolzuur, Tretinoine (retenoïden)) twee vetzuren die een belangrijke rol spelen bij de opbouw van prostaglandine in het menselijk lichaam: huidregenererend en versoepelend

Indicatie, gebruik van Rosa canina
** Luchtwegen, om weerstand te verhogen bij verkoudheid (preventief) en regenererend bij chronische ontsteking van de slijmvliezen: sinusitis, pharyngitis..(gemmo)
** Reuma, artrose
* Spijsvertering: laxerend (vruchtenzuren, pectine) en stoppend (looistoffen)?
** Huidproblemen: littekens, couperose, acné (olie uit de zaden)
The German Commission E also lists rosehips for treating biliary complaints and colic, urinary tract disorders, edema (water retention) and for strengthening the kidneys. The hip tea is also listed as a diuretic and as a treatment for bone and joint disorders and as an astringent and eyewash.

Receptuur / Bereidingswijzen
** Fructus cynosbati 15 gr/ 500cc / decoct 10 min., het vit. C gehalte is optimaal na 10 min.
Wordt veel gecombineerd met hibiscusbloemen als huisthee.
** Fructus cynosbati poeder
** Confituur, gelei en siroop.
** Medicinale confituur: de hele rozenbottels met gelijke gewichtsdelen suiker zachtjes 10 minuten laten koken, 24 uur koel wegzetten en daarna nog even opkoken en heet overgieten in kleine potjes. Dosering 3x daags een koffielepel preventief bij griep, nabehandeling verkoudheid, griep of bij reuma (kuurmatig) 

De pitjes zijn rijk aan vetten (10%). Verder bevatten ze onder andere ruim vitamine A en E., ze bevatten ook vanilline. Vanilline is het hoofdbestanddeel van vanille en geeft de tot meel gemalen pitjes een zoet amandelachtig aroma. Te verwerken in brood, cake en koek.

De bottel is enorm rijk aan vitamine C, pectine (een voor de dikke darm flora oplosbare vezel en dus voedsel voor de goede darmbacteriën) en looistoffen met werking op de huid: een verstevigende en ontstekingsremmende werking op de haarvaatjes en een vertragende werking op de veroudering van celweefsel. Verder bevatten de bottels de stof glycolipide, wat een ontstekingswerende (anti-inflammatoire) werking bij gewichtsontsteking heeft.

Geschiedenis en Wetenschappelijk onderzoek
Rozenbottels zijn al eeuwen een essentieel onderdeel van onze westerse geneeskunde.
Plinius Secundus de Oudere maakt reeds in de eerste eeuw in zijn 'Naturalis Historia' melding van de helende werking van de roos.
Het was Karel de Grote die opdracht gaf tot het verbouwen van rozenbottels voor medicinale doeleinden. In het taalgebruik van de middeleeuwen wordt Rosa rubiginosa, Egelantier aangeduid als “de plant tegen de dood”.
Koffie van de geroosterde zaden wordt in Chili gebruikt als middel tegen ontstekingen van het maagslijmvlies.

Referenties
  • Chrubasik S. Pflanzliche Entzündungshemmer. Hausarzt Praxis, 2006, 5, 44-45 Hagenbuttenpulver Litozin®. Phytotherapie, 2006, 3, 3-4
  • Rossnagel K., Roll S., Willich S.N. The clinical effectiveness of rosehip powder in patients with osteoarthritis. A systematic review. MMW Fortsch Med, 2007, 149(11), 51-56
  • Fecka I. Qualitative and quantitative determination of hydrolysable tannins and other polyphenols in herbal products from meadowsweet and dog rose.Phytochem Anal. 2009 May;20(3):177-90. Department of Pharmacognosy, Wrocław Medical University, pl. Nankiera 1, 50-140 Wrocław
  • In vivo anti-inflammatory and antinociceptive activity of the crude extract and fractions from Rosa canina L. Fruits. Journal of Ethnopharmacology.13 June 2007, Pages 394-400.
  • Warholm O, Skaar S, Hedman E, Mølmen HM, Eik L. The effects of a standardized herbal remedy made from a subtype of Rosa canina in patients with osteoarthritis: a double-blind, randomized, placebo-controlled clinical trial. Curr Ther Res Clin Exp. 2003;64(1):21-31.
  • Rein E, Kharazmi A, Winther K. A herbal remedy, Hyben Vital (stand. powder of a subspecies of Rosa canina fruits), reduces pain and improves general wellbeing in patients with osteoarthritis—a double-blind, placebo-controlled, randomised trial. Phytomedicine. 2004;11(5):383-91.
  • Winther K, Apel K, Thamsborg G. A powder made from seeds and shells of a rose-hip subspecies (Rosa canina) reduces symptoms of knee and hip osteoarthritis: a randomized, double-blind, placebo-controlled clinical trial. Scand J Rheumatol. 2005;34(4):302-308.
  • Nyirady J, Grossman RM, Nighland M, Berger RS, Jorizzo JL, Kim YH, Martin AG, Pandya AG, Schulz KK, Strauss JS. 2001. A comparative trial of two retinoids commonly used in the treatment of acne vulgaris. J Dermatolog Treat 2001 Sep; 12(3): 149-57. Johnson and Johnson Consumer Products Worldwide, Skillman, NJ 08558, USA.
http://www.rozenbotteltuindeput.

Over de muskaatroos / Rosa affinis rubiginosa?


Ricus of Brazil - Division Natural Products - MOSQUETA-ROSE OIL
Rosa Mosqueta Rosehip Oil, Supplement Monograph - Flora Health Supplement Encyclopedia
Rosa Mosqueta Seed Oil from Chile - Gift From Mother Nature
analyse biologische Rozenbottelolie, Rosa rubiginosa, Rosa mosqueta, Rose Hip Seed Oil
http://mettamassagetherapy.com/reprints/rosehip_oil.pdf

Over Rosa rugosa / Rimpelroos

Tellimagrandin I, HCV invasion inhibitor from Rosa... [Bioorg Med Chem Lett. 2010] - PubMed result
Effects of Rosa rugosa petals on intestinal bacter... [Biosci Biotechnol Biochem. 2008] - PubMed result
Antioxidative activities of white rose flower extr... [Biochem Cell Biol. 2009] - PubMed result
Anti-allergic effects of white rose petal extract ... [Arch Pharm Res. 2009] - PubMed result
Rose Petals, Herb Monograph - Flora Health Herb Encyclopedia



Rozenbottels zijn de vruchten van (wilde) rozen zoals de hondsroos (Rosa canina). De hondroos dankt haar naam aan het oude geloof dat de wortel van de plant helpt bij een beet van een hond met hondsdolheid. 

De rozenbottels van hondroos zijn bijzonder rijk aan polyfenolen (96 mg galluszuur epuivalenten per gram drooggewicht) en vitamine C (420-900 mg per 100 gram); het gehalte aan vitamine C in rozenbottels is maar liefst zes keer hoger dan in sinaasappels.1,2 Rozenbottel bevat koolhydraten en (essentiële) vetzuren (met name alfalinoleenzuur en linolzuur), vitamine E, foliumzuur (400-600 mcg per 100 gram gedroogde rozenbottels), mineralen (magnesium, kalium, ijzer, mangaan, zink, koper, calcium, chroom), fruitzuren, tanninen, pectine, aminozuren en essentiële olie.1 Het laten trekken van rozenbottelthee gedurende tien minuten levert een mineraalrijke drank op.3 Voorts is rozenbottel verrassend rijk aan lycopeen, een krachtige antioxidant en vrije radicalenvanger (13-35 mg per 100 gram). Rozenbottel is naast rode grapefruit, abrikozen, watermeloen en papaja een goede bron van lycopeen voor mensen die geen tomaten verdragen.4 Rozenbottels hebben een beduidend hoger gehalte aan polyfenolen dan bramen, bosbessen, aardbeien en frambozen.1 Polyfenolen (waaronder flavonoïden, anthocyaninen, proanthocyanidines, lignanen en carotenoïden) bezitten uiteenlopende biochemische activiteiten, waaronder antioxidant-, antimutagene, anticarcinogene en ontstekingsremmende effecten, en modificatie van de genexpressie.1

Rozenbottels worden van oudsher in landen als Turkije veelvuldig door de bevolking geplukt en gebruikt als voedingsmiddel (marmelade, jam, moes, siroop, sap, thee); daarnaast worden rozenbottels ingezet voor medicinale doeleinden. Rozenbottel staat bekend als een probaat middel om de weerstand tegen infecties zoals verkoudheid te verhogen. De vruchten, bladeren en wortels van de hondsroos worden in Turkije gekookt in water; het aftreksel wordt toegepast als diureticum.1 De thee van rozenbottel heeft een milde laxerende en diuretische werking en wordt wel gebruikt om de menstruatiecyclus te reguleren en zware menstruatiebloedingen tegen te gaan.2 Rozenbottel is in de (Europese) kruidengeneeskunde ook bekend als middel tegen jicht, reuma, astma, bronchitis, psoriasis, eczeem, diabetes, urineweginfecties, maagkramp, maagontsteking, maagzweren, galstenen, aambeien en hoge bloeddruk.5-7 De olie van rozenbottelzaden wordt toegepast in huidverzorgingsproducten (ter bescherming tegen huidveroudering) en wordt daarnaast gebruikt om de wondheling te bevorderen, littekenvorming tegen te gaan en klachten van (atopisch) eczeem, psoriasis, dermatitis, acne, zweren en cheilitis (ontstoken lippen) tegen te gaan.7

Farmacologische eigenschappen

Verschillende bereidingen en bestanddelen van rozenbottel en rozenbottelzaad zijn bestudeerd in in-vitro en in-vivo testen; hierbij zijn verschillende farmacologische eigenschappen aangetoond:
Antioxidant activiteit In uiteenlopende testen is aangetoond dat bestanddelen in rozenbottel (met name polyfenolen, vitamine C) een krachtige antioxidantactiviteit hebben.1,7 De combinatie van rozenbottelpoeder en een probioticum met Lactobacillus plantarum beschermde in dieronderzoek de dikke darmwand tegen (oxidatieve) ischemie-reperfusieschade, wat de onderzoekers deed concluderen dat het preparaat mogelijk kan worden gebruikt om weefselschade door bijvoorbeeld een dikke darmoperatie, orgaantransplantatie of vaatchirurgie te beperken.7,8

Ontstekingsremmende en pijnstillende activiteit 
Bestanddelen in rozenbottel en rozenbottelzaad hebben een dosisafhankelijke ontstekingsremmende en pijnstillende activiteit.7 In verschillende in-vitro en in-vivo studies is aangetoond dat rozenbottel chemotaxis door neutrofiele granulocyten en monocyten remt; in in-vitro onderzoek is remming van de activiteit van ontstekingsenzymen (cyclooxygenase-1 (COX), COX-2 en lipoxygenase) aangetoond; in diermodellen voor ontstekingen is significante ontstekingsremming en pijnvermindering waargenomen, bij patiënten met osteoartritis zorgde rozenbottelextract voor daling van de ontstekingsmediator C-reactief proteïne en remming van chemotaxis door neutrofiele granulocyten; rozenbottelextract remde in onderzoek de activiteit van ontstekingsbevorderende cytokines zoals interleukine-1 en tumornecrosisfactor-alfa.7,9

Remming vetzucht, daling bloedvetten 
Uit dieronderzoek is gebleken dat het extract van de vruchten en zaden van hondroos helpt tegen gewichtstoename en toename van buikvet, factoren die bijdragen aan de ontwikkeling van obesitas, metabool syndroom en diabetes type 2.5,7 Muizen kregen gedurende twee weken een 80% acetonextract toegediend van rozenbottels (50 mg/kg/dag) en rozenbottelzaden (12,5 en 25 mg/kg/dag). Dit leidde bij een gelijke voedselinname tot significante remming van gewichtstoename en toename van de vetmassa vanaf de vijfde dag van toediening van het extract en significante daling van de bloedspiegels van triglyceriden en vrije vetzuren. Trans-tiliroside is het belangrijkste bestanddeel in rozenbottel dat verantwoordelijk is voor een krachtige anti-obese werking bij een lage dosering (en daarbij niet toxisch is); trans-tilirose is voor zijn werking overigens afhankelijk van andere bestanddelen in rozenbottel. 5 Toediening van trans-tiliroside in een dosis van 0,1-10 mg/kg/dag gedurende 15 dagen leidde bij de proefdieren tot een significant minder sterke toename van de plasmaglucosespiegel na intraperitoneale toediening van glucose (1 g/kg), wat betekent dat trans-tiliroside helpt bij het verbeteren van de glucosetolerantie. Ook zorgde trans-tiliroside voor toename van de expressie van PPAR-alfa (peroxisome proliferator-activated receptor alfa) mRNA in de lever, wat aangeeft dat de vetstofwisseling wordt gestimuleerd door trans-tiliroside.5 De onderzoekers stelden vast dat trans-tiliroside een veel sterkere anti-obese werking heeft dan orlistat, een lipaseremmer die de opname van voedingsvetten tegengaat en wel wordt voorgeschreven aan mensen met overgewicht of obesitas. Zij achten verder onderzoek naar het werkingsmechanisme van trans-tiliroside wenselijk.

Remming aderverkalking 
Procyanidines uit rozenbottel helpen mogelijk bij het tegengaan van atherosclerose. In een dierexperiment werden 20 konijnen in vier groepen verdeeld die respectievelijk gedurende drie maanden een cholesterolrijk dieet, een cholesterolrijk dieet met een procyanidinenrijk extract van rozenbottel, een controledieet of een controledieet met procyanidinen kregen. De procyanidinen uit rozenbottel verminderden significant het aantal en de grootte van atherosclerotische plaques in de aorta van dieren op het cholesterolrijke dieet zonder de cholesterolspiegel te beïnvloeden.10

Preventie maagzweer 
In de Turkse volksgeneeskunde wordt het warme afkooksel van verse rozenbottels gebruikt tegen maagpijn en maagzweren.6 In een diermodel voor maagzweren, geïnduceerd door ethanol, is bevestigd dat het waterige (warme) afkooksel van verse rozenbottels van Rosa canina een krachtige maagbeschermende en anti-ulcerogene activiteit bezit en beschadiging van de maagwand door ethanol volledig kan voorkomen.6,7

Pijnstillende en ontstekingsremmende werking bij osteoartritis
Er zijn verschillende klinische studies uitgevoerd met gestandaardiseerde extracten van rozenbottel en rozenbottelzaad (met name Litozin, dosis 5-10 g/dag), waarin is gekeken of de preparaten helpen bij klachten door gewrichtsslijtage/artrose (osteoartritis), reumatoïde artritis en chronische lage rugpijn.7 De studies wijzen op een ontstekingremmende en pijnstillende werking van rozenbottelextract, met name bij osteoartritis.7,9 Osteoartritis is een laaggradig ontstekingsproces in de gewrichten met gewrichtpijn, stijve en krakende gewrichten en bewegingsbeperking. Deense wetenschappers hebben een meta-analyse gedaan van drie gerandomiseerde gecontroleerde klinische studies met een gestandaardiseerd rozenbottelextract (5 gram Litozin per dag) voor de symptomatische behandeling van osteoartritis.11 In totaal 287 artrosepatiënten (gemiddeld 65 jaar) namen aan de studies deel; de behandelduur was drie of vier maanden. De resultaten suggereren dat het rozenbottelpoeder een goede pijnstiller is bij osteoartritis en beter werkt dan de pijnstillers paracetamol en acetaminophen, die meestal worden gebruikt. Het milde pijnverminderende effect van rozenbottelpoeder was merkbaar na 2 tot 3 weken en leidde tot afname van het gebruik van andere pijnstillers. Ongeveer 65% van de patiënten constateerde een pijnstillend effect van rozenbottelextract. De patiënten hadden minder last van stijfheid in de gewrichten, voelden zich lichamelijk en geestelijk fitter, waren actiever en hadden een betere nachtrust. Grootschalig (onafhankelijk) onderzoek is nodig om de effectiviteit en veiligheid van rozenbottelextract te bevestigen.11

Referenties: 
1. Ercisli S. Chemical composition of fruits in some rose (Rosa spp.) species. Food Chemistry 2007;104:1379-1384.
2. Nojavan S et al. Extraction and quantitative determination of ascorbic acid during different maturity stages of Rosa canina L. fruit. Journal of Food Composition and Analysis 2008;21:300-305.
3. Özcan MM et al. Mineral content of some herbs and herbal teas by infusion and decoction. Food Chemistry 2008;106:1120-1127.
4. Bohm V et al. Rosehip - a 'new' source of lycopene? Molecular Aspects of Medicine 2003;24:385-389.
5. Ninomiya K et al. Potent anti-obese principle from Rosa canina: structural requirements and mode of action of trans-tiliroside. Bioorg Med Chem Lett. 2007;17(11):3059-64.
6. Gürbüz I et al. Anti-ulcerogenic activity of some plants used as folk remedy in Turkey. J Ethnopharmacol. 2003;88(1):93-7.
7. Chrubasik C et al. A systematic review on the Rosa canina effect and efficacy profiles. Phytother Res. 2008;22(6):725-33.
8. Hakansson A, et al. Rose hip and Lactobacillus plantarum DSM 9843 reduce ischemia/reperfusion injury in the mouse colon. Dig Dis Sci 2006;51: 2094-2101.
9. Jäger AK et al. COX-1 and -2 activity of rose hip. Phytother Res. 2007;21(12):1251-2.
10. Wysokinski WE et al. Atherosclerosis is deferred by extract from Rosa canina fruit. 71st annual European Atherosclerosis Society congress in Athens, Greece; 1999.
11. Christensen R et al. Does the hip powder of Rosa canina (rosehip) reduce pain in osteoarthritis patients? - a meta-analysis of randomized controlled trials. Osteoarthritis Cartilage. 2008 Apr 11. doi:10.1016/j.joca.2008.03.001



Rose hip, rose hip and seed and rose hip seed, all were negatively monographed by the German Commission E due to insufficient evidence of effects and effectiveness. Therefore a comprehensive review of the literature was conducted to summarize the pharmacological and clinical effects of  Rosa canina L. to reevaluate its usefulness in traditional medicine.
For various preparations of rose hip and rose hip and seed, antioxidative and antiinflammatory effects have been demonstrated. Lipophilic constituents are involved in those mechanisms of action. The proprietary rose hip and seed powder Litozin
Rose hipseed has been employed successfully in a number of exploratory studies in patientssuffering from osteoarthritis, rheumatoid arthritis and low back pain. However, the sizes of the clinical effects for the different indications need to be determined to assure clinical significance.
There is also a rationale behind the use of Litozin as part of a hypocaloric diet based on the rose hip probiotic, stool regulating and smooth muscle-relaxing actions, as well as the rose hip seed lipid-lowering, antiobese and antiulcerogenic effects. Further research is needed to clarify the importance of the reported promising experimental effects in clinical use and to characterize the optimum rose hip seed oil preparation for topical use in the treatment of skin diseases. 
Professor Dr. Sigrun Chrubasik, Institut für Rechtsmedizin, Universität Freiburg, 79104 Freiburg, Germany.

Comments