Inhoudsstoffen‎ > ‎

Anti-oxidanten

Anti-oxidant betekent niets anders dan een stof die kan reageren met een vrije radicaal. Vrije radicalen worden gevormd bij oxidatieve processen, bijvoorbeeld in mitochondria (cel). Het zijn actieve verbindingen met een ongepaard elektron. Die worden door antioxidanten in de cel geïnactiveerd. Als dat niet gebeurt, kan DNA schade ontstaan, omdat de radicalen dan binden aan nucleotiden. Die DNA schade kan gerepareerd worden, maar als dat niet tijdig gebeurt, stijgt de kans dat door mutatie (verandering) een kankercel ontstaat.Stoffen met anti-oxidante werking zijn vitamines, zoals bèta-caroteen (pro-vitamine A), vitamine C en vitamine E. Ook andere stoffen als fenolen, zoals bijvoorbeeld flavonoïden uit fruit, worden tot de anti-oxidanten gerekend. Daarnaast maakt het lichaam ook zelf antioxidanten aan, zoals glutathion en ubichinon.

Antioxidanten is een verzamelnaam voor de vitamines E en C, de spore-elementen seleen en zink en bioactieve stoffen, zoals flavonoïden en anthocyanen uit groente en fruit. Ze helpen tegen oxidatie beschadiging van cellen of weefsels. 
Oxidatie is een proces in het lichaam waarbij agressieve stoffen, zogeheten vrije radicalen, lichaamscellen beschadigen. Ter illustratie: een geschilde appel wordt bruin doordat er zuurstof bij komt. Dit proces heet oxidatie. Door citroensap wordt de appel niet bruin. Dat komt omdat in citroensap antioxidanten zitten, zoals vitamine C. 
Oxidatie in het lichaam is een normaal proces. Hierbij kan schade aan cellen en weefsels ontstaan, met op den duur mogelijk zelfs hart- en vaatziekten, kanker en schade aan het zenuwstelsel tot gevolg. De antioxidanten die via gezond eten het lichaam binnenkomen, dragen eraan bij dat dit niet gebeurt. 

Vrije radicalen
De agressieve stoffen die door antioxidanten onschadelijk worden gemaakt, worden vrije radicalen genoemd. Ze ontstaan bij de normale stofwisseling, maar vooral ook bij roken en bij het zonnen. Ook bij bepaalde ziektes, zoals ontstekingsreacties, kunnen veel vrije radicalen worden gevormd. Het lichaam gebruikt zelf ook vrije radicalen om ongewenste indringers, zoals bacteriën onschadelijk te maken. Oxidatie ontstaat als de eigen antioxidant capaciteit van het lichaam te kort schiet. 
Hoe nuttig of schadelijk de vrije radicalen zijn hangt af van de soort en de plaats waar ze worden geproduceerd in de cel. Ook maakt het uit of er voldoende capaciteit aanwezig is voor antioxidanten. 
Voor vitamine E en C is deze antioxidantwerking duidelijk aangetoond, voor veel (bioactieve) stoffen is dat nog veel minder duidelijk. In de reageerbuis hebben ze wel antioxidant capaciteit, maar of ze die functie ook in het lichaam hebben is nog onvoldoende bekend. Spoorelementen zoals seleen en zink spelen ook een rol bij het onschadelijk maken van vrije radicalen. 
Het feit dat een bepaalde stof een antioxidantwerking heeft, zegt niet zoveel. Of de stof het schadelijke effect van vrije radicalen teniet kan doen is afhankelijk van het vermogen van de stof om in voldoende mate te worden opgenomen door het lichaam. Daarnaast hangt het ervan af of de stof op de juiste plaats in het lichaam, de cel, aanwezig is.

Anti-oxidantwerking meten: ORAC
Een methode om de antioxidanten capaciteit van de voeding uit te drukken is de ORAC waarde. De Agricultural Research Service (ARS) in Amerika heeft met deze methode de hoeveelheid antioxidanten van ruim 275 producten in kaart gebracht. 
Diverse soorten fruit, groente, noten en specerijen zijn gescreend op het vermogen om vrije radicalen te vangen door meting van de Oxygen Radical Absorbance Capacity (ORAC). 
Deze norm is ontwikkeld door het National Institute on Aging in Baltimore, Maryland. Hoog scorende voedingsmiddelen zijn vooral afkomstig uit de groep groenten en fruit. De meeste antioxidanten bevinden zich in de schil van het fruit. Logisch want de schil beschermt het fruit ook voor de invloed van zuurstof en andere stoffen. Zonder de schil begint een appel al binnen een minuut te verkleuren. 
De nieuwe ORAC waarde is nog niet zo lang in gebruik. Pas in 2004 werden de eerste waardes bekend. Wetenschappers van het United States Department of Agriculture publiceerden een lijst met de 100 meest geconsumeerde voeding in Amerika. Let op bij de ORAC waarde of deze is uitgedrukt in de waarde per verpakkingseenheid of in ORAC waarde per 100 gram. 
In de ORAC tabel in de pdf onderaan dit artikel zijn gemiddelde waardes weergegeven. De hoeveelheid antioxidanten varieert per product, afhankelijk van diverse factoren zoals ras, groeiomstandigheden, oogstmethode en verwerking. Antioxidanten als vitamine C, E, bèta-caroteen en flavonoïden spelen een rol in de strijd tegen oxidatieve stress, een factor die een rol kan spelen in de ontwikkeling van onder meer kanker en hart- en vaatziekten. 


Produkt ORAC waarde per 100 gram
Agave (gedroogd) 7.274
Ananas 385
Appels (gedroogd) 6.681
Appels – Fuji 2.589
Appels – Gala 2.828
Appels – Golden Delicious 2.670
Appels – Granny Smith 3.898
Appels – Red Delicious 2.936
Abrikozen 1.115
Artisjok (gekookt) 9.416
Asperge 2.150
Aubergine, rauw 933
Aubergine, gekookt     245
Avocado 1.933
Banaan 879
Basilicum (vers) 4.805
Basilicum (gedroogd) 67.556
Bonen, zwart, rauw 8.040
Bonen, kidney, rauw 8.459
Bonen, lima, rauw 243
Bieten, Rood, rauw 1.767
Bessen, zwarte 5.347
Bessen, blauwe 6.552
Bleekselderij, rauw 497
Bloemkool, rauw 829
Bloemkool, gekookt 620
Brood, roggebrood 1.963
Brood, 7 granen 1.421
Broccoli, rauw 1362
Broccoli, gekookt 2.386
Cacao poeder, ongezoet     80.933
Cashewnoten 1.948
Chili poeder 23.636
Chocolade, puur 20.823
Citroensap 1.225
Cranberries, rauw 9.584
Dadels, Medjool 3.895
Frambozen 4.882
Geelwortel 159.277
Gember, rauw 14.840
Grapefruit 1.548
Kersen 3.365
Kiwi 882
Kiwi, gold 1.210
Kaneel 267.536
Knoflook, rauw 5.346
Knoflookpoeder 6.665
Komkommer 214
Koriander, rauw 5141
Kruidnagel 314.446
Kruisbessen 3.277
Linzen, rauw 7.282
Mandarijnen 1.620
Mango 1.002
Noten, para 1.419
Noten, macademia 1.695
Noten, amandelen 4.454
Noten, pistache 7.983
Noten, hazelnoten 9.645
Noten, walnoten 13.541
Noten, pecan 17.940
Olijfolie 1.150
Oregano, vers 13.970
Oregano poeder 200.129
Paprika poeder 17.919
Peer 1.814
Pepermunt, vers 13.978
Pepers, groen 615
Pepers, oranje 984
Pepers, rood 847
Peper, zwart, poeder 27.618
Pinda’s, rauw 3.166
Pruimen, gedroogd 6.552
Rode wijn 3.873
Rozijnen 3.037
Sinasappels, navels 1.819
Sla, ijsberg 438
Sla, rood 2.380
Sla, groen 1.447
Sorghum, bran (negergierst) 100.800
Tijm, vers 27.426
Tomaat, vers 546
Uien,rauw 1.034
Uien, rood, rauw 1.521
Vijgen 3.383
Vlierbessen 14.697
Wijn, rood 3.873
Wijn, wit 392
Wortels baby, rauw 436
Wortels, gekookt 317
Wortels, rauw 666
Bron: Oxygen Radical Absorbance Capacity (ORAC) of Selected Foods, november 2007
Recently the USDA’s Nutrient Data Laboratory  (NDL) removed the USDA ORAC Database for Selected Foods from the NDL website due to mounting evidence that the values indicating antioxidant capacity have no relevance to the effects of specific bioactive compounds, including polyphenols on human health.

There are a number of bioactive compounds which are theorized to have a role in preventing or ameliorating various chronic diseases such as cancer, coronary vascular disease, Alzheimer’s, and diabetes.  However, the associated metabolic pathways are not completely understood and non-antioxidant mechanisms, still undefined, may be responsible. ORAC values are routinely misused by food and dietary supplement manufacturing companies to promote their products and by consumers to guide their food and dietary supplement choices.

A number of chemical techniques, of which Oxygen Radical Absorbance Capacity (ORAC) is, one, were developed in an attempt to measure the antioxidant capacity of foods. The ORAC assay measures the degree of inhibition of peroxy-radical-induced oxidation by the compounds of interest in a chemical milieu. It measures the value as Trolox equivalents and includes both inhibition time and the extent of inhibition of oxidation.  Some newer versions of the ORAC assay use other substrates and results among the various ORAC assays are not comparable. In addition to the ORAC assay, other measures of antioxidant capacity include ferric ion reducing antioxidant power (FRAP) and trolox equivalence antioxidant capacity (TEAC) assays. These assays are based on discrete underlying mechanisms that use different radical or oxidant sources and therefore generate distinct values and cannot be compared directly. 

There is no evidence that the beneficial effects of polyphenol-rich foods can be attributed to the antioxidant properties of these foods.  The data for antioxidant capacity of foods generated by in vitro (test-tube) methods cannot be extrapolated to in vivo (human) effects and the clinical trials to test benefits of dietary antioxidants have produced mixed results. We know now that antioxidant molecules in food have a wide range of functions, many of which are unrelated to the ability to absorb free radicals.
For these reasons the ORAC table, previously available on this web site has been withdrawn. Last Modified: 05/16/2012

Comments