TŁOK PIECZĘTNY CECHU POSZEWNIKÓW

Z KŁODZKA, 1503 r.

Damian Kret                                                                                                                                                                                                14.04.2014 r.






        


Fotografię w formie pliku cyfrowego, przedstawiającą tłok pieczętny otrzymałem w 2011 roku. Pomimo słabej jakości zdjęcia, podjąłem próbę identyfikacji przedstawionego na niej zabytku. Szczególnie zainteresował mnie fragment inskrypcji „GLATZ”, wskazujący miasto Kłodzko.


  • materiał: mosiądz (?)
  • technika: odlew, rytowanie
  • średnica: ok. 40 mm
  • wysokość: ok. 5 mm
  • datowanie: 1503 r.(?)
  • proweniencja: Kłodzko


Tłok pieczętny, okrągły. Napis w otoku wieńcowo-liniowym, rozpoczęty kwiatonem, wyrazy rozdzielone dwukropkami: „SIGIL:L(?):DER:(?):ZICHNER:(?):(?)V:(?):GLATZ”. W polu tarcza o renesansowym wykroju, w tarczy trzy czółenka tkackie ułożone w trójkąt, pośrodku majuskułowa litera „G”. Nad tarczą data 15(?)03 zwieńczona koroną. Po bokach tarczy trzymacze w formie wspiętych lwów zwróconych ku sobie.

W publikacji Zabytki cechów śląskich1, w rozdziale Cechowe pieczęcie i tłoki pieczętne, przedstawiono największy zbiór sfragistyki cechowej, stanowiący najbogatszą dokumentację działalności cechów śląskich. Zaprezentowano 484 pieczęcie i tłoki pieczętne (205 szt.) rzemieślników z ponad sześćdziesięciu miast i miasteczek z terenu dawnej prowincji śląskiej.

Na Śląsku cechy używały własnych pieczęci od 2. połowy XIV w. Pieczęcie lub tłoki pieczętne cechów związanych z tkactwem znane są z takich miejscowości jak:

  • poszewnicy (Bolesławiec, Gorzów Śl., Namysłów, Nysa, Uraz, Wąsocz)
  • barchannicy (Wrocław)
  • poszewnicy i barchannicy (Cieszków)
  • tkacze (Krzanowice)
  • tkacze płótna (Czerna, Głogówek, Góra Śl., Olesno, Pyskowice, Sośnicowice, Ścinawa, Trzebnica)
  • poszewnicy, barchannicy i tkacze płótna (Żagań)


Poszewnicy (niem. Züchner; na tłoku zapis „ZICHNER") wyróżniali się pośród tkaczy płócienników, wyrobem lepszych gatunków płótna pościelowego.

Ponieważ godła cechowe, wzorowane na szlacheckich herbach, zawierają wiele elementów zaczerpniętych z heraldyki szlacheckiej, niezaznajomionego ze sfragistyką mogą mylnie skierować do poszukiwań w herbarzach szlacheckich. Również w tej pieczęci mamy wiele nawiązań do heraldyki. Tarcza, trzymacze, a przede wszystkim korona, która tak jak w tym przypadku, gdy ozdobiona jest pięcioma lub trzema kwiatonami i dwiema pałkami zakończonymi perłą, którą w heraldyce określa się jako koronę szlachecką. Koronę taką swoim godle mogły umieszczać jedynie rzemiosła uzyskujące przywilej od panującego. Datując tłok na 1503 r. można przyjąć, że cech poszewników z Kłodzka nadanie otrzymał od hrabiego Kłodzkiego Ulricha von Hardecka.

Muzeum Ziemi Kłodzkiej posiada w swych zbiorach tłoki pieczęci cechów, działających min. w Kłodzku:

  • rzeźników
  • gwoździarzy i igielników
  • białoskórników


Opisany tłok pieczętny cechu poszewników z Kłodzka, stanowi uzupełnienie jakże skromnej pozostałości po licznych organizacjach cechowych działających w tym mieście na przestrzeni ostatnich stuleci.



1 Aparat naukowy (przypisy) został pominięty ze względu na rozbudowaną objętość.