ซอฟต์แวร์ (Software)

                ซอฟต์แวร์ (software) หมายถึงชุดคำสั่งหรือโปรแกรมที่ใช้สั่งให้คอมพิวเตอร์ทำงาน ซอฟต์แวร์จึงหมายถึงลำดับขั้นตอนการทำงานที่เขียนขึ้นด้วยคำสั่งของคอมพิวเตอร์ ซอฟต์แวร์แบ่งออกได้เป็น 2 ชนิด ได้แก่
            - ซอฟต์แวร์ระบบ
            - ซอฟต์แวร์ประยุกต์
            
            ซอฟต์แวร์ระบบ
            ซอฟต์แวร์ระบบ คือซอฟต์แวร์ที่ทำหน้าที่ควบคุมการทำงานของฮาร์ดแวร์ และประสานงานระหว่างซอฟต์แวร์ ฮาร์ดแวร์ และผู้ใช้งาน ซอฟต์แวร์ระบบ ประกอบไปดวย
            - ระบบปฏิบัติการ
            - โปรแกรมแปลภาษา
            - โปรแกรมอรรถประโยชน์
            - โปรแกรมขับอุปกรณ์

            ระบบปฏิบัติการ
            ระบบปฏิบัติการ (operating system) หรือ โอเอส (os) เป็นซอฟต์แวร์ที่ทำหน้าที่เป็นตัวกลางระหว่างฮาร์ดแวร์ และซอฟต์แวร์ประยุกต์ทั่วไป 
            ระบบปฏิบัติการมีหน้าที่หลักๆ คือ การจัดสรรทรัพยากรในเครื่องคอมพิวเตอร์ เพื่อให้บริการซอฟต์แวร์ประยุกต์ ในเรื่องการรับส่งและจัดเก็บข้อมูลกับฮาร์แวร์ เช่น การส่งข้อมูลภาพไปแสดงผลที่จอภาพ การส่งข้อมูลไปเก็บหรืออ่านจากฮาร์ดดิสก์
            ส่วนติดต่อกับผู้ใช้
            ส่วนติดต่อกับผู้ใช้ คือ ส่วนที่ผู้ใช้สามารถมองเห็น และสามารถกระทำการต่างๆ ในส่วนของพื้นที่การทำงานหรือ Desktop ส่วนติดต่อกับผู้ใช้มี 2 ลักษณะ คือ
            - ส่วนติดต่อกับผู้ใช้แบบบรรทัดคำสั่ง
            - ส่วนติดต่อกั้บผู้ใช้แบบกราฟิก
            ส่วนติดต่อกับผู้ใช้แบบบรรทัดคำสั่ง เป็นส่วนติดต่อกับผู้ใช้ที่ผู้ใช้ต้องป้อนข้อความคำสั่งที่ละ 1 ข้อความ ทำให้ไม่สะดวกในการใช้งาน

            ส่วนติดต่อกับผู้ใช้แบบกราฟิก (Graphical User Interface : GUI) เป็นส่วนติดต่อกับผู้ใช้ที่มีองค์ประกอบทางกราฟิกต่างๆ เช่น ไอคอน หน้าต่าง


            ระบบปฏิบัติการดอส  (Dos)
            เป็นระบบปฏิบัติการสำหรับ PC พัฒนาโดย บิล เกตส์ และพอน อเลน มีส่วนติดต่อกับผู้ใช้แบบบรรทัดคำสั่ง โดยผู้ใช้ต้องป้อนข้อความสั่งทีละ 1 ข้อความ และต้องจดจำรูปแบบคำสั่งให้ถูกต้อง จึงจะสามารถทำงานได้ตามคำสั่ง

            ระบบปฏิบัติการวินโดวส์  (Windows)
            เป็นระบบปฏิบัติการของาบริษัทไมโครซอฟต์ที่มีส่วนติดต่อผู้ใช้แบบกราฟิก ระบบปฏิบัติการวินโดวส์สามารถทำงานได้หลายๆงานพร้อมกัน ระบบปฏิบัติการวินโดวส์ เช่น XP , Windows 7 , Vista 7 , Windows 8 , Windows 8.1 , Windows10

            ระบบปฏิบัติการยูนิกซ์  (Unix)
            พัฒนาโดยกลุ่มพนักงานห้องปฏิบัติการของเบลล์ ยูนิกซ์ เป็นระบบปฏิบัติการแรกที่มีความสามารถด้านการประมวลผลแบบหลายงาน มีผู้ใช้ได้หลายคนในเวลาเดียวกัน เรียกว่าระบบหลายผู้ใช้ ระบบปฏิบัติการแบบยูนิกซ์ มีส่วนติดต่อแบบบรรทัดคำสั่ง ในปัจจุบันมีส่วนติดต่อกับผู้ใช้แบบกราฟิก

            ระบบปฏิบัติการลีนุกซ์  (Linux)
            พัฒนาโดยกลุ่มกะนู เป็นระบบปฏิบัติการมาจากยูนิกซ์ และเป็นซอฟต์แวร์แบบรหัสเปิด ซึ่งมีการแจกจ่ายรหัสต้นฉบับ ลีนุกซ์ ได้รับความนิยมในกลุ่มผู้ใช้ซีพี เนื่องจากไม่ต้องเสียค่าใช้จ่าย

             ระบบปฏิบัติการแมค  (Mac)
            เป็นระบบปฏิบัติการของบริษัท Apple เป็นระบบปฏิบัติการที่มีพื้นฐานมาจากยูนิกซ์ และเป็นผู้บุกเบิกส่วนติดต่อแบบกราฟิก

             ระบบปฏิบัติการอื่นๆ
            - ซิมเบียน คือ ระบบปฏิบัติการสำหรับ โทรศัพท์เคลื่อนที่ พัฒนาโดยบริษัท Symbian Ltd. โดยออกแบบสำหรับทำงานเฉพาะหน่วยประมวลผล

            - แอนดรอยด์ เป็นระบบปฏิบัติการสำหรับอุปกรณ์พกพา เช่น โทรศัพท์มือถือ ทำงานบนลีนุกส์ เคอร์เนล เริ่มพัฒนาโดยบริษัท แอนดรอยด์ จากนั้นบริษัทแอนดรอยด์ถูกซื้อโดย กูเกิล  และนำแอนดรอยด์ไปพัฒนาต่อ ภายหลังถูกพัฒนาในนามของ Open Handset Alliance

            - ไอโอเอส (ios) ในชื่อเดิมคือ ไอโฟนโอเอส (iphone OS) เป็นระบบปฏิบัติการสำหรับสมาร์ตโฟนของบริษัท แอปเปิล โดยเริ่มต้นพัฒนาสำหรับโทรศัพท์ไอโฟน และได้พัฒนาต่อใช้สำหรับ ไอพอดทัช และ ไอแพด

            โปรแกรมแปลภาษาคอมพิวเตอร์ 
            คอมไพเลอร์ (Compiler) เป็นตัวแปลภาษาระดับสูง เช่น ภาษาปาสคาล ภาษาโคบอล การทำงานจะใช้หลักการแปลโปรแกรมต้นฉบับ ทั้งโปรแกรมเรียกใช้งานซึ่งจะถูกบันทึกไว้ในลักษณะของแฟ้มข้อมูลหรือไฟล์ เมื่อต้องการเรียกใช้งานโปรแกรมก็สามารถเรียกจากไฟล์ เรียกใช้งานโดยไม่ต้องทำการแปลหรือคอมไพล์อีก ทำให้การทำงานเป็นไปอย่างรวดเร็ว
            อินเตอร์พรีเตอร์ (interpreter) เป็นตัวแปลระดับสูง เช่นเดียวกับคอมไพเลอร์แต่จะแปลพร้อมกับทำงานตามคำสั่งที่ละคำสั่งตลอดไปทั้งโปรแกรม ทำให้การแก้ไขโปรแกรมกระทำได้ง่าย และรวดเร็ว การแปลโดยใช้อินเตอร์พรีเตอร์ จะไม่สร้างโปรแกรมเรียกใช้งาน ดังนั้นจะต้องทำการเริ่มใหม่ทุกครั้งที่มีการเรียกใช้งาน ตัวอย่าง ภาษาที่ใช้ตัวแปลอินเตอร์พรีเตอร์ เช่น ภาษาเบสิก (BASIC)
            แอสเซมเบลอ (assembler) เป็นตัวแปลภาษาแอสเซมบลี (assembly) ซึ่งเป็นภาษาระดับต่ำให้เป็นภาษาเครื่อง

            โปรแกรมอรรถประโยชน์
            โปรแกรมอรรถประโยชน์ (Utility program/software) เรียกสั้นๆ ว่า ยูทิลิตี้ เป็นโปรแกรมประเภทหนึ่งที่ทำงานบนระบบปฏิบัติการ ส่วนมากใช้เพื่อบำรุงรักษาและเพิ่มประสิทธิภาพการทำงานของคอมพิวเตอร์
            โปรแกรมจัดการไฟล์ ใช้จัดการไฟล์และโฟลเดอร์ต่างๆ ตามต้องการ เช่น ค้นหา คัดลอก เคลื่อนย้าย ลบ เช่น Q-Dir , FreeCommander , โปรแกรม File Explorer
 โปรแกรม File Explorer

            โปรแกรมบีบอัดไฟล์ ช่วยลดขนาดของไฟล์เพื่อประหยัดพื้นที่จัดเก็บ และสะดวกในการโอนย้ายไฟล์ เช่น 7-Zip , Winzip , Winrar

            โปรแกรมสำรองไฟล์ ช่วยในการทำสำเนาไฟล์จากฮาร์ดดิสก์ไปเก็บไว้ในหน่วยเก็บข้อมูลอื่น ในกรณีที่ฮาร์ดดิสก์เกิดความเสียหาย เช่น FBackup โปรแกรมแบ็คอัพต่างๆ 

            โปรแกรมจัดเรียงพื้นที่ดิสก์ ช่วยจัดเรียงพื้นที่ว่างที่กระจายอยู่ในฮาร์ดดิสก์ ซึ่งเกิดจากการสร้างและลบไฟล์ เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพในการเข้าถึงไฟล์ เช่น โปรแกรม Disk Defragmenter ในระบบปฏิบัติการวินโดว์

            โปรแกรมลบไฟล์ที่จำเป็น เป็นโปรแกรมที่ช่วยลบไฟล์หรือข้อมูลที่ไม่จำเป็นออกจากฮาร์ดดิสก์ เช่น โปรแกรม CCleaner
                  

            โปรแกรมขับอุปกรณ์
            เป็นโปรแกรมที่ช่วยในการติดตั้งระบบเพื่อให้คอมพิวเตอร์สามารถติดต่อหรือใช้งานอุปกรณ์ต่างได้ 
เช่น Printer driver , scanner driver