ตัวอย่างการสร้างสรรค์ภูมิปัญญาและวัฒนธรรมไทยสมัยรัตนโกสินทร์

วิดีโอ YouTube

 

วัฒนธรรมและภูมิปัญญาไทย

 

รากฐานทางวัฒนธรรมและภูมิปัญญาไทยมีที่มาจากวิถีชีวิตดั้งเดิม

 

 
 คือ สังคมเกษตรที่พึ่งพาธรรมชาติ ความคิด ความเชื่อทางศาสนา การผสมผสานกับวัฒนธรรมต่างชาติ
มีการดัดแปลงปรับปรุงเพื่อให้เหมาะสมกับเอกลักษณ์เฉพาะ และมีการพัฒนาถ่ายทอดมาจนถึงปัจจุบัน
วัฒนธรรมและภูมิปัญญาไทยเป็นมรดกทางวัฒนธรรมอันล้ำค่าที่บรรพบุรุษไทย
ได้สั่งสมไว้ให้ลูกหลานไทยจึงควรอนุรักษ์ไว้ด้วยความภาคภูมิใจ

 

    2.1 วัฒนธรรมไทย

วัฒนธรรม (culture) หมายถึง ทุกสิ่งทุกอย่างที่มนุษย์สร้างขึ้น โดยปรับปรุงเปลี่ยนแปลงจากการเรียนรู้และประสบการณ์

วัฒนธรรมไทย (Thai Culture) หมายถึง สิ่งที่คนไทยคิดและสร้างขึ้นมาจากความรู้และประสบการณ์

ซึ่งคนส่วนใหญ่ต่างยอมรับว่าเป็นสิ่งที่ดีงาม อันมีรูปแบบ กฎเกณฑ์ เป็นที่ยอมรับกันของคนในสังคม
เพื่อการปฏิบัติให้เป็นไปตามรูปแบบเดียวกัน

สังคมไทยเป็นสังคมเปิด ฉะนั้น วัฒนธรรมไทยนอกจากจะเกิดขึ้นมาจากคนไทยหรือบรรพบุรุษไทยที่รู้จักรสร้างคิดสิ่งต่างๆเพื่อการดำรงชีวิตร่วมกันในสังคมที่สืบทอดกันมายาวนานแล้ว

เรายังรับวัฒนธรรมต่างชาติ โดยเฉพาะวัฒนธรรมของประเทศตะวันตกเข้ามาด้วย

 

   2.2 ภูมิปัญญาไทย

        ภูมิปัญญาไทย (Thai Wisdom) หมายถึง ความรู้ความสามารถ และทักษะของคนไทยที่เกิดจากการสั่งสมประสบการณ์ โดยผ่านกระบวนการเรียนรู้ เลือกสรร ปรับปรุง พัฒนา

และถ่ายทอดมาเป็นอย่างดี เพื่อใช้ในการแก้ไขปัญหา และพัฒนาวิถีชีวิตของคนไทยได้อย่างเหมาะสมกับยุคสมัย

 

การทอผ้า

ภาพหามาจากเว็บ http://my.dek-d.com/papanaruto/blog/

      

 
2.3 ตัวอย่างภูมิปัญญาไทยที่มีอิทธิพลต่อวิถีการดำเนินชีวิตของคนไทย

                  ภูมิปัญญาไทย คือ ความรู้ความสามารถในการจัดการกับปัญหาที่เกิดขึ้นในการดำรงชีวิตในสังคมไทย ภูมิปัญญาที่เกิดขึ้นในสังคมไทยมีมากมายหลายด้าน

ภูมิปัญญาบางด้านสืบทอดมาตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน โดยมีอิทธิพลต่อวิถีชีวิตของคนไทยในด้านต่างๆหลายด้าน
ได้แก่ ด้านการเมืองการปกครอง ด้านคติความเชื่อ ด้านการดำเนินชีวิต ด้านศิลปวัฒนธรรม

        2.3.1 ด้านการเมืองการปกครอง

      ภูมิปัญญาไทยในด้านการเมืองการปกครองมีหลายประการ เช่น

        1.ฐานะของสถาบันพระมหากษัตริย์ในสังคมไทย      

ในสังคมต่างๆ จะต้องมีระบบกฎเกณฑ์บังคับให้สมาชิกในสังคมปฏิบัติตาม เพื่อให้สมาชิกทุกคนสามารถอยู่ร่วมกันในสังคมได้อย่างปกติสุข

        พระมหากษัตริย์ไทยเป็นศูนย์กลางที่สำคัญที่สุดและอยู่สูงสุดของสังคม เป็นจักรกลของความเคลื่อนไหวของสังคม โดยมีบทบาทสำคัญ คือ ความรับผิดชอบทั้งต่อการเมืองและสังคม 

         2.3.2 ด้านคติความเชื่อ

         ในแต่ละสังคมย่อมมีการสร้างระเบียบแบบแผน ในสังคมไทยภูมิปัญญาด้านความเชื่อที่มีอิทธิพลต่อคนไทยมีอยู่

2 ความเชื่อ คือ คติความเชื่อในพระพุทธศาสนาและคติความเชื่อในเรื่องจิตวิญญาณ

               1. คติความเชื่อในพระพุทธศาสนา

คติความเชื่อในพระพุทธศาสนาเป็นแนวทางในการปฏิบัติของสังคมไทยมาเป็นเวลาช้านาน
พระพุทธศาสนาทำให้คนไทยมีกรอบความคิดและโลกทัศน์เป็นไปตามคำสั่งสอนในพระพุทธศาสนา

            -ด้านโลกทัศน์  คนไทยมองธรรมชาติตาหลักพระพุทธศาสนา คือ

สรรพสิ่งมีเกิด มีดับ มีความเสื่อม และมีความเจริญตามลำดับ

            -ด้านการเมืองการปกครอง 

คำสอนในด้านการปกครองของพระพุทธศาสนาได้กลายมาเป็นหลักในการปกครองประเทศของพระมหากษัตริย์ โดยหลักคำสอนทั้งทศพิธราชธรรม 10 และจักรวรรดิวัตร 12

            -ด้านขนบธรรมเนียมประเพณี

พระพุทธศาสนาเป็นรากฐานสำคัญของขนบธรรมเนียมประเพณีของไทยเกือบทุกด้าน ทั้งจารีตประเพณีซึ่งเป็นเรื่องของศีลธรรม

            -  ด้านการศึกษา

ในช่วงเวลาก่อนหน้าการปฏิรูปการศึกษาในสมัยรัชกาลที่ 5 สถาบันที่มีบทบาทในด้านการศึกษาสังคมไทยคือสถาบันพระพุทธศาสนา โดยเป็นแหล่งในการถ่ายทอดความรู้ทางด้านการศาสนาและศิลปวิทยาต่างๆ

            - ด้านภาษาและวรรณคดี 

พระพุทธศาสนาเข้ามามีบทบาทในสังคมไทย ในด้านภาษา ได้แก่ ภาษาบาลีและภาษาสันสกฤต ซึ่งเป็นภาษาที่นิยมใช้ในพระพุทธศาสนานิกายเถรวาทและพระพุทธศาสนานิกายมหายาน

            -ด้านสังคม

วัดในพระพุทธศาสนาดำรงฐานะเป็นศูนย์กลางของชุมชน โดยดำรงฐานะสำคัญสำหรับชุมชนในหลายด้าน

            -คติความเชื่อในพระพุทธศาสนา

เป็นภูมิปัญญาสำคัญที่สุดของสังคมไทย เนื่องจากเป็นรากฐานทางภูมิปัญญาที่ให้กำเนิดภูมิปัญญาด้านอื่นๆในสังคมไทย

               2. คติความเชื่อในเรื่องจิตวิญญาณ คติความเชื่อในเรื่องจิตวิญญาณเป็นคติความเชื่อสำคัญที่ใช้อธิบายปรากฎการณ์ต่างๆ

ที่มนุษย์ไม่สามารถอธิบายได้ คนไทยนับถือผีตั้งแต่ก่อนนับถือพระพุทธศาสนา ผีสามารถแบ่งได้เป็นผีฟ้าอยู่บนสวรรค์  เป็นที่นับถือในหมู่ชาวไทยบริเวณลุ่มแม่น้ำโขง  ผีเมืองเป็นผีที่ปกปักรักษาเมือง เป็นที่นับถือของคนไทยทุกภูมิภาค  ผีบรรพบุรุษของชนเผ่าต่างๆ
ผีบ้านเป็นบรรพบุรุษของหมู่บ้าน และผีเรือนเป็นผีที่สิงอยู่ในบ้านเรือน นอกจากนี้ยังมีผีชนิดอื่นๆอีก

 

                2.3.3 ด้านการดำเนินชีวิต

               ภูมิปัญญาในการดำเนินชีวิตของคนไทยเกิดขึ้นจากการปรับตัวในการตั้งถิ่นฐานในสภาพแวดล้อมต่างๆ

และการแก้ปัญหาที่เกิดจากการดำรงชีวิตประจำวัน

               1. การสร้างบ้านแปลงเมือง      

การตั้งชุมชนเป็นปรากฏการณ์ในด้านพัฒนาการทางสังคมของคนไทย ซึ่งคนไทยเลือกตั้งถิ่นฐานบริเวณที่เหมาะสมต่อการดำรงชีวิตในสภาพแวดล้อมของแต่ละท้องถิ่น

                2. ระบบการจัดการน้ำเพื่อการอุปโภคและบริโภค   

 ระบบการจัดการน้ำเป็นภูมิปัญญาที่เกิดขึ้นในประเทศไทยที่มีมาตั้งแต่สมัยของการตั้งบ้านแปลงเมือง ดังที่ปรากฏหลักฐานทางด้านโบราณคดีตามชุมชนโบราณขนาดใหญ่หลายแห่ง
 มีการขุดคูน้ำและแหล่งน้ำเพื่อการอุปโภค นอกจากเหตุผลด้านการป้องกันข้าศึกศัตรูแล้วยังเป็นแหล่งอาหารให้กับประชากรในชุมชนอีกด้วย
ผลสะท้อนอย่างหนึ่งจากการจัดการระบบน้ำแสดงวาชุมชนนั้นจะต้องมีการจัดระบบแรงงานไว้ระดับหนึ่งเช่นกัน

               3. การรักษาโรค  

สภาพลักษณะทางภูมิอากาศแบบมรสุมเขตร้อนของประเทศไทยได้ก่อให้เกิดความหลากหลายทางด้านชีวภาพ ซึ่งได้ก่อกำเนิดพืชที่มีคุณประโยชน์ในการรักษาโรค
คนไทยจึงได้สร้างภูมิปัญญาในการนำพืชต่างๆเหล่านี้มาผ่านกระบวนการรักษาโรคอย่างเป็นระบบมานานแล้ว ภูมิปัญญาดังกล่าวสะท้อนให้เห็นถึงภูมิปัญญาในความเข้าใจถึงลักษณะของธรรมชาติ

 

ภาพหามาจากเว็บ http://my.dek-d.com/papanaruto/blog/

 

              4. การประดิษฐ์เครื่องปั้นดินเผา เครื่องปั้นดินเผา 

 นับเป็นภูมิปัญญาไทยที่มีมาแต่โบราณปรากฏหลักฐานในการขุดพบซากโบราณวัตถุ ซึ่งมักจะมีเครื่องปั้นดินเผารวมอยู่ด้วย และที่มีหลักฐานชัดเจน  ได้แก่
ในสมัยก่อนประวัติศาสตร์ เครื่องปั้นดินเผาบ้านเชียง จังหวออุดรธานี เป็นภาชนะดินเผาที่ปั้นด้วยมือ
หรือใช้ไม้ตีผิวนอกให้ได้รูปตามต้องการ  เครื่องปั้นดินเผาบ้านเชียงมีรูปแบบและลวดลายที่เป็นเอกลักษณ์ของตนเอง  ต่อมาในสมัยประวิติศาสตร์ เครื่องปั้นดินเผาสมัยสุโขทัย มีการปั้นเป็นรูปทรงต่างๆ
ชนิดที่เคลือบ เรียกว่า เครื่องสังคโลก  เครื่องสังคโลกสุโขทัยมีทั้งชนิดหนาและชนิดบาง
 สีมีทั้งสีเขียวไข่กากับสีน้ำตาล  การผลิตเครื่องปั้นดินเผามีการสืบทอดมาจนถึงปัจจุบัน

              5. การประดิษฐ์เครื่องจักรสาน

คนไทยเรารู้จักนำวัสดุที่มีอยู่ตามธรรมชาติมาทำเป็นเครื่องมือเครื่องใช้ในการทำมาหากิน

 

ภาพหามาจากเว็บ http://my.dek-d.com/papanaruto/blog/

 

                   6. การสร้างเครื่องมือเครื่องใช้จากโลหะ

 ภูมิปัญญาด้านเครื่องมือเครื่องใช้เป็นภูมิปัญญาที่เกิดจากการประยุกต์ใช้แร่ธาตุธรรมชาติมาดัดแปลงให้เกิดประโยชน์ในการดำรงชีวิต ในประเทศไทยได้ปรากฏภูมิปัญญาในด้านดังกล่าวมาตั้งแต่สมัยก่อนประวัติศาสตร์ ดังนั้น
ภูมิปัญญาด้านเครื่องมือ เครื่องใช้จากโลหะจึงดำรงคู่กับสังคมมนุษยชาติมาตลอด

 

               2.3.4 แนวทางในการนำภูมิปัญญาไทยไปใช้ในการดำเนินชีวิต

              ภูมิปัญญาไทยมีความสัมพันธ์กับการดำเนินชีวิตของคนไทย ซึ่งแสดงออกมาใน 3 ลักษณะ คือ

               1. ภูมิปัญญาที่เกิดจากความสัมพันธ์ระหว่างคนกับธรรมชาติ สิ่งแวดล้อม

                2. ภูมิปัญญาที่เกิดจากความสัมพันธ์ระหว่างคนกับคนอื่นในสังคม

                3. ภูมิปัญญาที่เกิดจากความสัมพันธ์ระหว่างคนกับสิ่งเหนือธรรมชาติ

 

               

                    2.3.5 การอนุรักษ์ภูมิปัญญาไทย

      ภูมิปัญญาไทยเป็นสิ่งที่บรรพบุรุษได้ช่วยกันสร้างสรรค์และสืบทอดกันมาอย่างต่อเนื่องจากอดีตถึงปัจจุบัน เป็นความภาคภูมิใจและเกียรติภูมิของคนไทย ทำให้เกิดความรักในชาติบ้านเมือง

      เราคนไทยควรช่วยกันอนุรักษ์ให้เป็นมรดกของชาติสืบไป การอนุรักษ์ภูมิปัญญาไทยให้เป็นมรดกของชาตินั้น มีวิธีการดังนี้

                1. ช่วยกันถ่ายทอดภูมิปัญญาไทย

                2. ประกาศยกย่องเชิดชูผู้ทรงภูมิปัญญาไทย

                3. จัดตั้งศูนย์ภูมิปัญญาไทย

                4. จัดตั้งสถาบันภูมิปัญญาไทยแห่งชาติ

                5. จัดตั้งกองทุนส่งเสริมภูมิปัญญาไทย

                6. จัดการด้านการคุ้มครองลิขสิทธิ์  


ความคิดเห็น

_displayNameOrEmail_ - _time_ - ลบ

_text_

 
 
Comments