VERBO - PAROLA ESSENTIAL
Characteristicas de la conjugation in Romanica

Jn 1:1 In le principio era le Verbo, et le Verbo era con Deo, et le Verbo era Deo.

Quando io proponevit a Josu Lavin la creation de ista pagina, ille me respondevit:

 

“Il me sembla que tu sapes leger le pensamento, perque hodie io ipse pensava re ista question a la qual io hai dedicato milles de horas in mi testa.”

 

On sape que le verbo est una parola veramente essential. Illa est le vehiculo per excellentia del pensamento.

Circum le verbo stan como servitores et servitrices ante lor senior las alteras classes de parolas in la phrase:

los substantivos, que designan cosas (abstractas aut concretas);

los adjectivos, que designan qualitates (et alteros attributos de las cosas);

los adverbios: lor nomine revela que istos debean esser plus presso a los verbos (ad + verbos), aut que sean lores servitores plus importantes, plus immediatos;

los pronomines (istos servien de simples substitutos pro los substantivos aut nomines: pro + nomines);

et las prepositiones et conjunctiones, meros connectivos de parolas et orationes.

 

Nota - Ecce lo que ha observato Josu Lavin re iste puncto:

 

"MEROS? Tu non sapes que cosa est non haber tales prepositiones et conjunctiones in tu lingua! Uno de los problemas de la lingua basca est que usa postpositiones et conjunctiones postpositivas in vice de prepositiones et conjunctiones (prepositivas). Gratias a Deo nos hodie in Romanica (et totos sus linguas et dialectos) habemos disveloppato un systema perfecto de connectores logicos de nostros pensamentos, multo meliores que illos que nos offereva la lingua romanica classica, le latino. Gratias a istos connectivos nos habemos una syntaxis apta pro la expression del rationamento logicodiscursivo, le qual nos face esser homines et mulieres liberes qui ambulan per lor proprio pede."

 

Et, adjutato per totos istes auxiliares, que face le senior, le verbo? Le verbo exprime la idea, le pensamento del homine.

 

Ergo, su importantia est absoluta, nonne?

 

Que est plus necessario a ille/illa qui comencia apprender un novo idioma? – Cognoscer los nomines de multas cosas aut qualitates? Facer listas de pronomines, prepositiones, et conjunctiones? Claro que no. Con tales cognoscentias on non essera jammais apto/apta a exprimer ulla idea, un unico pensamento coherente. Il es plus tosto  necesse que on cognoscea los principales verbos de aquelle idioma. Solmente alora il le essera possibile communicar effectivamente sus pensamentos ad alteras personas. Et le/la apprentisse cessara sin dubita de esser uno(a) novicio(a) – como le/la infante que initia parlar – si tosto que ille/illa sapea conjugar correctamente sus verbos, non antea.

 

Conjugar est dicer (scriber) como uno verbo, in transmitter una idea, varia (modifica sus terminationes/inflexiones) pro render precisas notiones de persona (1ª, 2ª, 3ª), de tempore (passato, presente, futuro), et de numero (singular, plural); et notiones [adde Josu Lavin] modales (realitate, irrealitate, probabilitate et  possibilitate).

 

Los schemas de conjugation plus completos son, lamentabilemente, consideratos quasi sempre los plus complexos aut difficiles a apprender. Pro isto, las linguas artificiales, in general, cercan simplificar extremamente la conjugation de lores verbos, mesmo al precio de la inexpressivitate aut de la imprecision, in la sperantia de assi attraher grande numero de adherentes aut *cultores*,  les offerendo verbos multo faciles a conjugar.

 

Nota - Josu Lavin observa: "On non deberea pensar que SIMPLE est synonymo de FACILE et que COMPLEXO est synonymo de DIFFICILE.

 

Le systema verbal in Interlingua est SIMPLE et illo de Romanica est COMPLEXO, ma pro totos los romanophonos est plus FACILE le systema COMPLEXO de Romanica et plus DIFFICILE le systema SIMPLE de Interlingua.

 

[Io non dicerea, Josu, que a me (un romanophono/lusophono) le systema SIMPLE de Interlingua pare plus DIFFICILE:  illo me sembla, plus tosto, INSIPIDE, INFANTIL, ARTIFICIAL, dante nos a vices la impression que illo que nos sta legendo aut audiendo sia ERRONEE -- per exemplos: nos va, vos vide, illes sape.]

 

La complexitate de Romanica est una complexitate JUSTIFICATA, et la simplicitate de Interlingua est alique equalmente JUSTIFICATO.

 

Interlingua est una forma special de Romanica, ma non viceversa."

 

[Venio de publicar (06.10.2007) a duas paginas de iste sito -- ROMANICA (home page) et POESIA -- un articulo (Romanica et Interlingua de IALA) et un poema (Legenda de la Rosa Inamorata), ubi spero haber demonstrato que Romanica est Interlingua usata ad un nivello plus elevato, plus adulto, aut que Interlingua est le button del qual ha florescito la rosa appellata Romanica.] 

 

Los creatores de nostra soror, Interlingua de IALA, procedeveron exactamente assi. Interlingua habe, de facto, un systema de conjugation verbal multo plus simple que illo de Romanica. Sed, de ambas istas linguas, qual essera la plus expressiva, la plus natural, la plus logica et musical?

Isto nos iremos constatando a mesura que se fuere disveloppando nostro studio de los verbos in Romanica.


Ecce nunc (05.10.2007) una importante serie de lectiones per Josu Lavin:

 

A mi aviso nos habemos in Romanica quatro modos verbales: indicativo, optativo, subjunctivo et imperativo.

Il ha duos typos de OPTATIVO:

OPTATIVO IRREAL: cantavisse
OPTATIVO POSSIBILE: cantavere

con lores formas perfectas correspondentes:

OPTATIVO IRREAL PERFECTO: habuisse cantato
OPTATIVO POSSIBILE PERFECTO: habuere cantato

In le preterito de subjunctivo serea preferibile usar una forma differente al optativo irreal, como per exemplo serea CANTAVERA. Ista forma est originalmente una forma de indicativo con valor aoristo, il est a dicer, con un valor simile et al preterito perfecto (CANTAVIT) et al preterito plusquamperfecto (HABEVA CANTATO).

Romanica debe offerer un plus super las alteras linguas romanicas de maniera que illa servia de instrumento de pensamento.

Nos placea aut non nos placea, non totas las linguas son equales.


Le Modo Indicativo, il est a dicer, le Modo de la Realitate habe duos tempores: le Presente et le Preterito (=Passato). La ration de isto est alique logico: Solo est real le presente et le passato (= le presente jam memorizato).

Le presente pote apparer ante nos (ante nostros sensos) como alique que on ha facto, que on face aut que on va (a) facer.

IO HAI CANTATO (Presente Perfecto)
IO CANTO (Presente Imperfecto)
IO VAI (A) CANTAR (Presente Futuro)

il ha tres presentes, ubi lo unico que cambia est le grado de realization de la action de CANTAR.
Quando istos tres presentes son memorizatos illos devenien:

IO CANTAVI (Preterito Perfecto)
IO CANTAVA (Preterito Imperfecto)
IO IVA (A) CANTAR (Preterito Futuro)

Ben que habeamos usato le nomine Presente Futuro (et su forma rememorativa Preterito Futuro), isto non deberea esser confundito con le FUTURO de lo FACIBILE: Una cosa est lo que on va (a) facer (= Presente Futuro) et una altera cosa lo que est facibile que on facea (= Subjunctivo Presente).

Si le Indicativo est le tempore de LO REAL, le Subjunctivo est le tempore de LO POSSIBILEMENTE FACIBILE.

La forma IO CANTAE (Subjunctivo Presente) vole dicer que le facto de cantar EST facibile pro me a partir de ORA. Illa pote esser memorizata et alora deveni IO CANTAVERA, que exprime que le facto de cantar ERA
facibile pro me in le passato.

Tu voles que io cantae deveni, una vice memorizato:
Tu volevas que io cantavera

Le Modo Subjunctivo nos permitte actuar/ager sur le futuro. Con illo nos desiramos que alique que est FACIBILE devenia REAL.

Le Modo Imperativo habe le mesmo valor que le Subjunctivo:

VENI = IO VOLEO QUE TU VENIAS
VENITE = IO VOLEO QUE VOS VENIATIS

Los Modos Imperativo et Subjunctivo (Modos de lo Facibile) nos permitten ager sur le FUTURO a fin que illo devenia Indicativo (Modo de lo Real).

Le Modo Optativo Irreal habe duas formas. Una que potereamos denominar SUPPOSITIVO DEL OPTATIVO IRREAL aut simplemente OPTATIVO (cantavisse) et una altera que potemos denominar CONDITIONAL DEL OPTATIVO IRREAL aut simplemente CONDITIONAL (cantarea).

Le conditional est in origine una forma de indicativo:

CANTAREA (cantar + habeva) voleva dicer IVA (A) CANTAR = HABEVA DE/A
CANTAR

con valor de preterito futuro, ma illo se ha specializato in la expression de lo IRREAL.

Il existe anque una forma, simile in su formation, de presente futuro:

CANTARAI (cantar + hai) = VAI (A) CANTAR = HAI DE/A CANTAR

que exprime una action futura que se senti como real.

La phrase:

Tu has dicto que io cantarai = Tu has dicto que io vai cantar

deveni:

Tu dicevisti que io cantarea = Tu dicevisti que io iva cantar

una vice memorizata.

 

In le Modo Optativo Irreal non existe nec presente nec passato, perque LO IRREAL nunquam est presente et, dunque, nunquam sera passato.

Optativo Irreal Imperfecto:

Suppositivo: CANTAVISSE = CANTASSE
Conditional: CANTAREA

Optativo Irreal Perfecto:

Suppositivo: HABUISSE CANTATO
Conditional: HABEREA CANTATO

Nota: On non debe confunder Perfecto con Passato.

Le Optativo Irreal est ATEMPORAL.

On pote usar anque un Optativo Irreal Futuro:

Suppositivo: HABUISSE DE/A CANTAR, FUISSE/VADEVISSE A CANTAR
Conditional: HABEREA DE/A CANTAR, IREA/VADEREA A CANTAR


Con le SUPPOSITIVO del OPTATIVO IRREAL nos supponemos lo contrario de illo que exprime le Indicativo Presente.

SI IO CANTAVISSE (ma io non canto)
SI IO NON CANTAVISSE (ma io canto)

SI IO HABUISSE CANTATO (ma io non hai cantato)
SI IO NON HABUISSE CANTATO (ma io hai cantato)

SI IO HABUISSE DE CANTAR (ma io non hai de cantar)
= SI IO FUISSE/VADEVISSE A CANTAR (ma io non vai a cantar)

SI IO NON HABUISSE DE CANTAR (ma io hai de cantar)
= SI IO NON FUISSE/VADEVISSE A CANTAR (ma io vai a cantar)

Quando le Optativo Irreal est memorizato, illo non modifica su forma.

OPTATIVO IMPERFECTO:

Io DICEO que si venivisse/venisse tu fratre, io le darea le libro
Io DICEVA que si venivisse/venisse tu fratre, io le darea le libro

Le indicativo DICEO deveni DICEVA, ma las alteras formas non varian.

OPTATIVO PERFECTO:

Io DICEO que si habuisse venito tu fratre, io le haberea dato le libro
Io DICEVA que si habuisse venito tu fratre, io le haberea dato le
libro

et mesmo

OPTATIVO FUTURO:

Io DICEO que si habuisse de venir tu fratre, io le haberea de dar le libro
Io DICEVA que si habuisse de venir tu fratre, io le haberea de dar le libro


Nos habemos parlato del Subjunctivo/Conjunctivo Presente:

CANTAE

et del Subjunctivo/Conjunctivo Preterito:

CANTAVERA

ma nos potemos imaginar illo que est possibilemente facibile como alique jam terminato et dicer con le Subjunctivo Presente Perfecto:

HAIA CANTATO: Tu debes comenciar a cantar quando io haia cantato.

Quando illo est memorizato illo deveni Subjunctivo Preterito Perfecto:

HABUERA CANTATO: Tu debevas comenciar a cantar quando io habuera cantato.

In vice de la forma irregular HAIA nos potemos usar la forma regular HABEA.

Le uso del Subjunctivo  con valor de Indicativo potera esser (ma non semper) considerato inadequato:

Credeo que  ille/illa sape la lection (SAPE: indicativo)
Non credeo que ille/illa sapea la lection (SAPEA: subjunctivo con valor de indicativo)

Isto est un usage stylistico et de costume linguistica.

In Romanica serea conveniente dar a los modos et tempores verbales un significato claro a fin que illo potea esser apprendito plus facilemente.

Si damos valor real (indicativo) a illo affirmato per le subjunctivo (facibile), iste perde su valor. Et viceversa, il ha casos in que deberea esser usato le subjunctivo:

Quando io venia deman, te darai le libro

in vice del indicativo:

Quando io veni deman, te darai le libro
 
Si in subjunctivo nos potemos usar le Presente

CANTAE

et le Perfecto

HAIA/HABEA CANTATO

sin dubita nos potemos usar le Futuro

HAIA/HABEA DE CANTAR
VAIA/VADEA (A) CANTAR

In Realitate iste futuro de subjunctivo est un presente (habea de, vadea a).

Le AUTHENTICO FUTURO DE SUBJUNCTIVO lo vamos a studiar sub le nomine de OPTATIVO POSSIBILE in le proximo message.

Il non deberea esser necessario dicer jam que quando le subjunctivo est memorizato illo modifica su forma:

CANTAE deveni CANTAVERA
HAIA/HABEA CANTATO deveni HABUERA CANTATO


et


HAIA/HABEA DE CANTAR deveni HABUERA DE CANTAR
VAIA/VADEA (A) CANTAR deveni FUERA/VADEVERA (A) CANTAR

No, non totas las linguas son equales.

 Le OPTATIVO IRREAL est la supposition de lo contrario del Indicativo:

SI IO CANTAVISSE nunc (ma io non lo oso), io poterea facer la venir a la fenestra.

SI IO NON CANTAVISSE nunc (ma io vai cantar), illa continuarea a dormir usque la aurora.

Le OPTATIVO POSSIBILE est una altera cosa, perque illo nos parla de la POSSIBILITATE. Iste modo verbal est cognito como futuro de subjunctivo. Le nomine que illo habea non est alique importante, si nos arrivamos a comprender claramente su significato.

Te diceo claramente que si io CANTAVERE, anque tu lo has de facer

Hic CANTAVERE exprime un facto que est possibile in le futuro a partir de ORA.

Quando nos memorizamos le OPTATIVO POSSIBILE illo non modifica su forma:

Te diceva claramente que si io CANTAVERE, anque tu lo habevas de facer

Hic CANTAVERE exprime un facto que era possibile in le futuro a partir de ALORA.

La differentia inter le OPTATIVO POSSIBILE et le SUBJUNCTIVO PRESENTE est que iste ultimo non solo exprime lo que est possibile, ma illo que est facibile.

Te diceo claramente que si io CANTAE, anque tu lo has de facer

Como sapemos, le subjunctivo presente modifica su forma pro devenir preterito:

Te diceva claramente que si io CANTAVERA, anque tu lo habevas de facer

Nostro amico, fratre et compatriota Carlos Alberto va explicar nos stupendamente como est usato le OPTATIVO POSSIBILE, perque le portugese est la lingua romanica in que melio ha essito conservato.

[Stupendo est iste systema verbal que tu, Josu Lavin, has concipito pro Romanica. Stupenda est tu capacitate exponer lo in totas sus nuances et peculiaritates. Io non soi ni un grammatico ni un linguista, ma credeo poter informar que in portugese non habemos tantas gradationes de significato in las formas del Modo Subjunctivo, que incorpora la notion basica del Modo Optativo de Romanica. Io te offereo los sequentes  exemplos de uso del Subjunctivo in portugese:

a) Talvez eu à feira  (Forsan io vadea a la feria)

b) Admirei-me de que ela comparecesse (Me admiravi de que illa comparevisse)

c) Isso que tu falaste talvez seja verdade (Isso que tu parlasti forsan sia vero)

d) Isso que tu falaste talvez fosse verdade (Isso que tu parlasti forsan fuisse vero)

e) Se eu fizer isso, serei um canalha (Si io facevere isso, esserai un villano)

f) Se eu fizesse isso, seria um canalha (Si io facevisse isso, io esserea un villano

Nota -- In le exemplo c, le parlante admitte la possibilitate que illo que le interlocutor ha dicto sia vero, durante que, in le exemplo d, le parlante est, in realitate, appellante le interlocutor mendace. De maniera simile, in le exemplo e, le parlante admitte la possibilitate facer certa cosa, salvo que, per facer isso, ille devenira un villano, al passo que in le exemplo f la simple possibilitate de le parlante facer certa cosa est totalmente abandonata.

g) Se eu fosse à festa ontem, isso não teria acontecido (Si io fuisse a la festa heri, isso non haberea evenito)

h) Se eu fosse convocado hoje, não me alistaria (Si io fuisse  convocato hodie, non me inrolarea)

i) Se eu fosse ao teu casamento amanhã, estragaria tudo (Si io fuisse al tuo maritage deman, io ponerea toto a perder)

Nota -- Ista forma verbal (termination sse) identica a aquella del preterito perfecto del subjunctivo, pertinerea a un altero modo, que alicunos grammaticos appellan (in portugese) modo hipotetico-contrafactual.

Las considerationes supra io hai traducito et adaptato ab le articulo (Sobre a existência de um quarto modo no português), per Afrânio da Silva Garcia: http://www.filologia.org.br/revista/artigo/5(14)82-83.html 

Il conveni adder solmente un exemplo plus:

j) Bons olhos te vejam (Bonos oculos te videan

Ista est una oration optativa, il est a dicer, que contine un desiro.

Tu has ration: Non totas las linguas son equales.]

In espaniol illo est utilizato in legislation, ma in la lingua parlata illo est substituito per le presente de indicativo, le qual in iste caso perde toto su valor de expression de lo real et passa a significar lo possibile in le futuro:

Te digo claramente que si yo CANTO, también tú lo has de hacer.

que in passato deveni:

Te decía claramente que si yo CANTABA, también tú lo habías de hacer

On confunde lo POSSIBILE con lo REAL!!!

Las formas del Subjunctivo Passato

CANTAVERA

son in origine formas verbales correspondentes al Preterito Plusquamperfecto de Indicativo:

CANTAVERA = HABEVA CANTATO

Illo est assi conservato in alicunas linguas romanicas, como, per exemplo, in portugese. Quando isto occurre, le

OPTATIVO POSSIBILE

occupa le sito del Preterito de Subjunctivo et alora:

CANTAVERA >> CANTAVISSE

Il est per iste motivo que le Optativo Possibile appare in las grammaticas romanicas sub le nomine de Preterito de Subjunctivo.

In mi opinion, ROMANICA debe esser una lingua CLARA, lo qual permittera que illa sia FACILE.

Equalmente, la forma HABUISSE CANTATO appare in las grammaticas romanicas como Preterito Plusquamperfecto de Subjunctivo con le significato que habe in Romanica la forma HABUERA CANTATO.

Preterito Plusquamperfecto vole dicer "passato plus quam terminato", et sin dubita illo non pote esser lo mesmo que le Optativo Irreal Perfecto:

Si io HABUISSE CANTATO hodie, io haberea ganiato le premio

Iste HABUISSE CANTATO est alique irreal et, dunque, illo non est un passato plus quam terminato, ma la supposition contraria a NON HAI CANTATO. Post esser memorizato HABUISSE CANTATO (sin modification) deveni la supposition contraria a CANTAVI:

Si io HABUISSE CANTATO heri, io haberea ganiato le premio

Lo IRREAL sempre remane IRREAL.
Lo PRESENTE (real) deveni PRETERITO (real).

Quando nos audimos PLUSQUAMPERFECTO sempre lo relationamos con le Preterito Plusquamperfecto, le qual exprime una action plus quam terminata in le passato:

ILLE HABEVA CANTATO

In Romanica nos potemos exprimer una action plus quam terminata in le presente et alora nos attingemos le Presente Plusquamperfecto:

ILLE HABE CANTATO

cujo significato est multo simile al Presente Perfecto ILLE HA CANTATO.


Si le Preterito Perfecto CANTAVIT est la forma memorizata del Presente Perfecto HA CANTATO, le Preterito Plusquamperfecto 

HABEVA CANTATO

lo est del Presente Plusquamperfecto

HABE CANTATO.

Est-que HA CANTATO et HABE CANTATO haben significatos differentes?

Totos sapemos que HA est una forma curta de HABE et dunque:

HA CANTATO = HABE CANTATO

Nonobstante, ille qui sape la differentia inter CANTAVIT et HABEVA CANTATO deberea saper vider la differentia aspectual  inter HA CANTATO et HABE CANTATO.

In le usage real de Romanica ambas formas son intercambiabiles.

In los plusquamperfectos le verbo pote concordar con le objecto:

Tu habes legita la lection
Tu habevas legitas las lectiones

Quando il ha ista concordantia est plus facile comprender que cosa est la plusquamperfectivitate.

Comparate con los perfectos:

Tu has legito la lection
Tu habevas legito las lectiones

On senti alicuna differentia inter perfectos et plusquamperfectos?

Nota: On non debe oblidar que la lingua non est mathematica et, ergo, Romanica in le usage real solo depende del usator et nunquam de necuna grammatica facta per alicuna Academia.