Moduli III


E drejta tregtare



LLOJET E SHOQERIVE TREGTARE


Shoqerite tregtare jane objekt rregullimi i ligjit per “Per tregtaret dhe shoqerite tregtare” i njohur me poshte LSHT, i cili parashikon statusi e tregtarit, themelimin dhe administrimin e shoqërive tregtare, të drejtat dhe detyrimet e themeluesve, të ortakëve dhe aksionarëve, riorganizimin dhe likuidimin e shoqërive tregtare.
Shoqëria tregtare themelohet nga dy ose më shume persona fizikë dhe/ose juridikë, referencë kjo në pikën 1) të nenit 3 të LSHT-së, të cilët bien dakord për arritjen e objektivave ekonomikë të përbashkët duke dhënë kontribute në shoqëri, sipas përcaktimeve në statutin e saj. Ky akt themelimi përbën një veprim juridik sipas përkufizimit në Nenin 79 të Kodit Civil shqiptar dhe, megjithëse dispozita e fundit duket se parashikon vetëm veprime njëpalëshe dhe dypalëshe, themelimi i shoqërisë tregtare është rasti kur një veprim juridik në fakt mund të përfshijë shprehjen e vullnetit të dy ose më shumë personave. Në skajin tjetër të spektrit, është e qartë se formimi i shoqërisë me një ortak të vetëm mund të konceptohet si veprim juridik njëpalësh. Sipas percaktimit te ligjit “Per tregtaret dhe shoqerite tregtare”, shoqëritë tregtare janë 4:

  • shoqëritë kolektive, 
  • shoqëritë komandite, 
  • shoqëritë me përgjegjësi të kufizuara
  • dhe shoqëritë aksionare.


Tregtarët dhe shoqëritë tregtare regjistrohen në Qendrën Kombëtare të Regjistrimit, në përputhje me këtë ligj dhe me ligjin nr.9723, datë 3.5.2007 “Për Qendrën Kombëtare të Regjistrimit”, të ndryshuar.

Tregtarët dhe shoqëritë tregtare mbajnë libra kontabël, hartojnë e publikojnë të dhënat financiare dhe raportet për gjendjen e ecurisë së veprimtarisë, përfshirë dhe raportet e kontrollit të ekspertëve kontabël të autorizuar në përputhje me ligjin për kontabilitetin dhe pasqyrat financiare.


SHOQERIA KOMANDITE

Shoqëri komandite është shoqëria, në të cilën përgjegjësia e të paktën njërit prej ortakëve është e kufizuar deri në vlerën e kontributit të tij, ndërsa përgjegjësia e ortakëve të tjerë nuk është e kufizuar. Ortaku, përgjegjësia e të cilit është e kufizuar deri në vlerën e kontributit të tij, quhet ortak i kufizuar. Ortaku, përgjegjësia e të cilit
nuk është e kufizuar deri në vlerën e kontributit të tij, quhet ortak i pakufizuar. Ortaku i pakufizuar ka statusin e ortakut të shoqërisë kolektive.

Me përjashtim të rasteve kur parashikohet ndryshe, dispozitat që rregullojnë shoqërinë kolektive janë të zbatueshme edhe për shoqërinë komandite. Shoqeria me pergjegjesi te kufizuar Shoqëria me përgjegjësi të kufizuar është një shoqëri tregtare, e themeluar nga persona fizikë ose juridikë, të cilët nuk përgjigjen për detyrimet e shoqërisë tregtare dhe mbulojnë personalisht humbjet e shoqërisë deri në pjesën e pashlyer të
kontributeve të nënshkruara. Kontributet e ortakëve përbëjnë kapitalin e regjistruar të shoqërisë me përgjegjësi të kufizuar. Secili ortak gëzon kuotën e tij në shoqëri, në përpjesëtim me kontributin që ka dhënë në kapital. Kapitali i regjistruar i shoqërisë ndahet ndërmjet ortakëve në kuota, sipas këtij raporti. Shoqëritë me përgjegjësi të kufizuara nuk mund të ofrojnë kuotat e tyre si mjete investimi për publikun e gjerë.

Me përjashtim të rasteve kur ky ligj përcakton ndryshe, marrëdhëniet ndërmjet ortakëve mund të përcaktohen në statutin e shoqërisë.  Kontributi i ortakëve mund të jetë në para ose në natyrë (pasuri të luajtshme/të
paluajtshme apo të drejta). Statuti përcakton mënyrat e shlyerjes së kontributeve. Ortakët e një shoqërie me përgjegjësi të kufizuar i vlerësojnë kontributet në natyrë në marrëveshje të ndërsjella me njëri-tjetrin dhe i shprehin vlerat e tyre në para.

Nëse nuk mund të arrihet një marrëveshje, secili prej ortakëve mund t’i drejtohet gjykatës përkatëse, për të ngarkuar një ekspert vlerësues, me një vendim me efekt detyrues. Raporti i ortakëve ose i ekspertit për vlerësimin e kontributeve i dorëzohet Qendrës Kombëtare të Regjistrimit, së bashku me të dhënat e tjera të kërkuara për regjistrim.



Kapitali minimal

Shoqëria me përgjegjësi të kufizuar nuk mund të ketë një kapital më të vogël se 100 lekë.



Shoqeria aksionere 

Shoqëria aksionare është një shoqëri tregtare, kapitali i së cilës është i ndarë në aksione të nënshkruara nga themeluesit. Themeluesit janë persona fizikë ose juridikë, të cilët nuk përgjigjen personalisht për detyrimet e shoqërisë e që mbulojnë humbjet e saj vetëm me vlerën e pashlyer të aksioneve të nënshkruara.

Shoqëritë aksionare mund të jenë shoqëri me ofertë, private apo publike, në përputhje me dispozitat e ligjit për titujt.



Kapitali minimal

1. Shoqëria aksionare me ofertë private nuk mund të ketë një kapital më të vogël se 2 000 000 lekë.
2. Shoqëria aksionare me ofertë publike nuk mund të këtë një kapital më të vogël se 10 000 000 lekë.




SHOQERIA SHTETERORE
Shoqëria shtetërore është një shoqëri tregtare, e cila zhvillon veprimtari  tregtare, me interes të përgjithshëm ekonomik, aksionet e së cilës zotërohendrejtpërdrejt ose në mënyrë të tërthortë n ga pushteti qendror, pushteti vendor apo nga shoqëri, ku këto pushtete veprojnë si mëmë, sipas përkufizimit të nenit 207 të këtij
ligji.

Themelimi, organizimi e funksionimi i shoqërisë shtetërore u nënshtrohen dispozitave të këtij ligji.



Shoqeria Kolektive

Një shoqëri është shoqëri kolektive nëse regjistrohet si e tillë, e kryen veprimtarinë tregtare nën një emër të përbashkët dhe përgjegjësia e ortakëve përpara kreditorëve është e pakufizuar. 

Kontributi i ortakëve mund të jetë në para ose në natyrë (pasuri të luajtshme/të paluajtshme, të drejta, krah pune dhe shërbime). Kontributet e ortakëve janë të barabarta.


Ortakët e shoqërisë kolektive i vlerësojnë kontributet në natyrë, duke i shprehur vlerat e tyre në para, me anë të një marrëveshjeje të ndërsjellë me njëri-tjetrin. Nëse nuk arrihet marrëveshja, secili prej ortakëve mund t’i drejtohet gjykatës përkatëse për të caktuar, me një vendim detyrues, një ekspert vlerësues. Raporti i ortakëve ose i ekspertit për vlerësimin e kontributeve i dorëzohet Qendrës Kombëtare të Regjistrimit së bashku me të dhënat e tjera, të kërkuara për regjistrim. 

Shoqëria tregtare si person juridik i veçantë Vlerësime të përgjithshme Një veçori e rëndësishme e ligjit për shoqëritë tregtare është njohja e shoqërisë tregtare si person juridik i veçantë, e dallueshme nga ortakët ose aksionarët e saj. Veshja e shoqërisë tregtare me personalitet juridik i jep kësaj shoqërie mundësinë të ketë të
drejta dhe detyrime kundrejt të tretëve dhe kundrejt ortakëve të saj. Për më tepër, shoqëria tregtare mund të hapë procese gjyqësore (si paditëse) ose kundër saj mund të hapen procese gjyqësore (si e paditur).


Në veçanti, statusi i shoqërisë tregtare si person juridik lejon që shoqëria të zotërojë pronë dhe pasuri dhe të regjistrohet në regjistrin për pronat (për shembull, në regjistrin e tokës; në regjistrin tregtar, në rast se shoqëria zotëron aksione në një shoqëri tjetër të llojit të SHPK-së; në regjistrin e kapitaleve në bazë të Nenit 119 të LSHT-së, në rast se shoqëria zotëron aksione në një shoqëri tjetër të llojit të SHA-së). Sipas ligjit, pasuria
që i përket shoqërisë tregtare, zotërohet vetëm nga shoqëria tregtare dhe jo nga aksionarët e saj. Kjo vlen edhe në rastet kur shoqëria tregtare është shoqëri me një ortak ose aksionar të vetëm (Neni 3 (1) i LSHT-së). Për rrjedhojë, zotërimi i një aksioni/kuote në shoqërinë tregtare nuk do të thotë zotërim i një pjese në pasuritë e
kësaj shoqërie.



Dallimet e shoqerive tregtare

Ne pergjithsi shoqerite tregtare karakterizohen nga rregullat e njejta te organizimit dhe funksionimit, me disa perjashtime qe perbejne dhe dallimet ndermjet tyre.

Keshtu ndersa shoqeria kolektive dhe komandite themelohen nga dy ose me shume persona fizik/juridike, shoqerite me pergjejgesi te kufizuar dhe shoqerite aksionare mund te themelohen edhe vetem nga nje person fizik/juridik i vetem (shoqeri me ortak ose aksionar te vetem).
Ne shoqerite kolektive, pergjegjesi e ortakeve eshte pergjegjesi e pakufizuar.  Nga pikëpamja e së drejtës për shoqëritë tregtare, formimi i shoqërisë kalon nëpër dy faza, të cilat duhet të zbatohen në secilin lloj shoqërie. Së pari, në bazë të Nenit 3 (1) të LSHT-së, shoqëria formohet nga dy ose me shume persona fizikë dhe/ose juridikë, që bien dakort për arritjen e objektivave ekonomikë të përbashkët, ortakët ose aksionarët themelues, të cilët lidhin marrëveshje me njëri-tjetrin për caktimin e kontributeve në shoqëri, e cila pasqyrohet në statutin
esaj. Sipas formës përkatëse të shoqërisë tregtare, kërkesa për regjistrim duhet t’i drejtohet Qendrës Kombëtare të Regjistrimit, dhe shoqëria fiton personalitet juridik në datën e regjistrimit të saj në këtë Qendër.



I.1. Marrëveshja e ortakëve/aksionarëve
Marrëveshja (ose deklarimi njëpalësh në rastin e shoqërisë me një ortak të vetëm) në bazë të Nenit 3 (1) të LSHT-së në parim mund të marrë çdo formë veprimi juridik të lejuar nga Neni 80 i Kodit Civil shqiptar, përfshirë deklarimet me gojë të vullnetit. Por kjo zbatohet vetëm për detyrimet e palëve. Për regjistrimin më pas të shoqërisë duken të nevojshme disa dokumente me shkrim të nënshkruara nga çdo ortak ose aksionar
themelues, në pajtim me Nenin 81 të Kodit Civil shqiptar. Në bazë të Nenit 28 (4) të Ligjit për QKR-në, shoqëritë kolektive, shoqëritë komandite dhe shoqëritë me përgjegjësi të kufizuara mund të regjistrohen dhe të bëhen persona juridikë pa një statut me shkrim. Aplikimi për regjistrimin fillestar të shoqërive tregtare bëhet nga të gjithë ortakët e një shoqërie kolektive, të gjithë ortakët “e pakufizuar” të një shoqërie komandite, të gjithë administratorët e një shoqërie me përgjegjësi të kufizuar, të gjithë anëtarët e drejtorisë së një shoqërie anonime 2 apo nga çdo person i autorizuar nga personat e përmendur më sipër. Rregulli për shoqëritë  aksionare3 nuk është amenduar me qëllimin që t’u përshtatet rregullave të reja nëLSHT për sistemet me një nivel dhe me dy nivele. Ne parashtrojmë se dispozita duhettë interpretohet se u referohet të gjithë administratorëve, si kur shoqëria është e organizuar në bazë të sistemit me një nivel, ashtu edhe kur është e organizuar në bazë
të sistemit me dy nivele, sepse ata përbëjnë organin e shoqërisë të autorizuar për të përfaqësuar shoqërinë 

Dokumentet për regjistrim renditen në Nenin 28 (3) të Ligjit për QRK-në:

– aplikimi për regjistrim fillestar, i plotësuar me të gjitha të dhënat e detyrueshme
sipas këtij ligji,
– statuti dhe akti i themelimit, në rast se janë hartuar si dy dokumente të veçanta,4
– aktet e emërimit të organeve të shoqërisë, nëse nuk përfshihen në aktet e
mësipërme,
– aktet e tjera të nevojshme për themelimin, sipas legjislacionit në fuqi.


Të dhënat që duhet të regjistrohen renditen në nenet 32-36 të Ligjit për QKR-në.
Neni 3 (3) i LSHT-së parashikon që shoqëria fiton personalitet juridik në datën e regjistrimit të saj në Qendrën Kombëtare të Regjistrimit. Merret me mend që kjo do të thotë se shoqëria fiton personalitet juridik në mënyrë prapavepruese që në fillim të asaj dite, kështu që veprimet juridike të kryera në emër të shoqërisë në
ditën e regjistrimit, por përpara se regjistrimi të ndodhë faktikisht, quhen tashmë veprime të ligjshme të shoqërisë.




II. Mbarimi i shoqërive tregtare

Mënyrat kryesore te mbarimit të shoqërive tregtare i referohen mënyrave klasike të mbarimit të personit juridik që janë: Prishja, likuidimi, paaftësia paguese.

II.1. Prishja

Rregullat lidhur me prishjen e SHPK-ve (nenet 99 e në vijim të LSHT-së) dhe të SHAve
(nenet 187 e në vijim të LSHT-së) janë kryesisht, ndonëse jo plotësisht, të njëjta
dhe, për këtë arsye, mund të diskutohen së bashku. 

Në të dyja rastet, ligji rendit këto arsye për prishjen e shoqërisë:

1. përfundimi i kohëzgjatjes për të cilën u themelua shoqëria;
2. vendimi i asamblesë së përgjithshme për të prishur shoqërinë;
3. hapja e procedurës së falimentimit;
4. shoqëria nuk kryer asnjë aktivitet tregtar për tre vjet dhe nuk ka njoftuar për
statusin e saj joaktiv në përputhje me Nenin 43 (3) të Ligjit për QKR-në;
5. vendim gjykate;
6. arsye të tjera të parashikuara në statut.


Dispozita që shoqëria themelohet vetëm për një kohëzgjatje të caktuar, në përfundim të së cilës ajo prishet automatikisht, duhet të përfshihet në statutin e shoqërisë dhe të regjistrohet përkatësisht (Neni 32 (1) (g) i Ligjit për QKR-në). Kësisoj, si rregull i përgjithshëm, shoqëritë themelohen për një kohë të pacaktuar.
Vendimi i asamblesë së përgjithshme për të prishur shoqërinë kërkon shumicën e  kualifikuar prej tre të katërtash të votave të ortakëve/aksionarëve; statuti mund të vendosë një shumicë më të lartë, por jo më të ulët (Neni 87 (1) dhe Neni 145 (1) i LSHT-së).


Hapja e procedurës së falimentimit ndodh me urdhër të Gjykatës për Falimentimet në bazë të Nenit 26 të Ligjit për Procedurat e Falimentimit. Në Nenin 19 (3) të Ligjit për Falimentimin parashikohet një shkak tjetër për prishjen e shoqërisë, që nuk përmendet shprehimisht në rastet e renditura në Nenin 99 dhe Nenin 187 të LSHT-së, domethënë, që shoqëria prishet edhe për shkak të një vendimi përfundimtar të Gjykatës për Falimentimet, që nuk e pranon fillimin e procedurës së falimentimit kur vërtetohet se  pasuria e debitorit është e pamjaftueshme për mbulimin e shpenzimeve të procedurës së falimentimit.



Neni 99 dhe Neni 187 (1) i LSHT-së lënë të hapur mundësinë që gjykata ta prishë shoqërinë për ndonjë arsye tjetër krahas asaj të paaftësisë paguese, ndonëse LSHT nuk përcakton arsye konkrete që do ta lejonin gjykatën të merrte këtë vendim. Këto arsye mund të përmenden në vendime të tjera, por pasoja ligjore që vendimi i gjykatës nënkupton prishjen e shoqërisë duhet të deklarohet qartë në vendimin përkatës.



Neni 187 (2) i LSHT-së shpall që zvogëlimi i numrit të aksionarëve deri në një aksionar të vetëm nuk shpie në prishjen e shoqërisë dhe se zbatohet Neni 114 (2) i LSHT-së. Meqenëse SHPK-ja me një ortak të vetëm lejohet shprehimisht nga ligji, rrjedh kuptueshëm se zvogëlimi i numrit të ortakëve në një ortak të vetëm nuk shpie në
prishjen e shoqërisë.



Neni 100 i LSHT-së parashikon që administratorët e regjistrojnë prishjen në Qendrën Kombëtare të Regjistrimit, në pajtim me Nenin 43 të Ligjit për QKR-në. Në rastin e prishjes me vendim gjykate, gjykata ia përcjell vendimin Qendrës Kombëtare të Regjistrimit për regjistrim, në pajtim me Nenin 45 të Ligjit për QKR-në. Neni 188 i
LSHT-së përdor formulim të ndryshëm për të thënë në thelb të njëjtën gjë. Ne nuk shohim ndonjë arsye përse duhet të ketë dallim në përmbajtje ndërmjet dispozitave (përveç dallimit ndërmjet SHPK-së dhe SHA-së për sa i përket organit kompetent). Detyrimi i gjykatës për ta përcjellë vendimin për regjistrim në pajtim me Neni 45 të

Ligjit për QKR-në zbatohet, në veçanti, kur gjykata hap procedurë falimentimi në bazë të Nenit 26 të Ligjit për Procedurat e Falimentimit, dhe po kështu kur gjykata nuk pranon ta hapë procedurën e falimentimit në bazë të Nenit 19 të Ligjit për Falimentimin.


Është shumë e rëndësishme të kuptohet se prishja e shoqërisë tregtare në kuptim të Nenit 99 dhe Nenit 187 të LSHT-së nuk i jep fund personalitetit juridik të shoqërisë. Shoqëria vazhdon të ekzistojë si person juridik edhe gjatë procedurës sëlikuidimit (Neni 104, Nenet 190 deri në 205 të LSHT-së) si dhe gjatë çdo procedure
falimentimi. Personaliteti juridik i shoqërisë përfundon vetëm me çregjistrimin e shoqërisë nga regjistri tregtar.



Likuidimi i shoqërive pa aftësi paguese

II.1.1. Procedura e rregullt e likuidimit

Prishja e SHPK-së ose e SHA-së vijon me procedurën e likuidimit në Pjesën VI, Nenet
190-205 të LSHT-së, përderisa nuk është hapur procedura e falimentimit.
Organi kryesor i shoqërisë gjatë likuidimit është likuiduesi, i cili zë vendin e
administratorit/administratorëve. Të drejtat dhe detyrimet e administratorit barten tek
likuiduesi me emërimin e tij (Neni 196 (1) i LSHT-së), kështu që kjo bartje nuk varet
nga regjistrimi – më pas – i likuiduesit në Qendrën Kombëtare të Regjistrimit. Veprimi
i fundit i administratorëve është t’i japin emrin likuiduesit dhe autoriteti i tij është ta
përfaqësojë shoqërinë bashkë me dokumentet përkatëse për regjistrim, në pajtim me
Nenin 43 të Ligjit për QKR-në (megjithëse një zgjidhje më e logjikshme do të ishte që
këtë ta bënte vetë likuiduesi).
Likuiduesi emërohet nga asambleja e përgjithshme; në rast se asambleja e
përgjithshme nuk arrin të emërojë likuidues brenda 30 ditëve pas prishjes, çdo person i
interesuar mund t’i drejtohet gjykatës për të caktuar një likuidues (Neni 191 (2) i
LSHT-së). Çdo person i interesuar ka të drejtë t’i kërkojë gjykatës zëvendësimin e
likuiduesit të emëruar nga asambleja e përgjithshme, nëse paraqet arsye të
mjaftueshme që likuidimi i rregullt mund të cenohet nga likuiduesi i emëruar; kërkesa
drejtuar gjykatës duhet të depozitohet në gjykatë brenda 30 ditëve nga data e emërimit
të likuiduesit nga asambleja e përgjithshme Në rast se shoqëria prishet me vendim
gjykate, likuiduesin e emëron gjykata (Neni 192 i LSHT-së). Kjo përfshin një vendim
të Gjykatës për Falimentimet në bazë të Nenit 19 (3) të Ligjit për Falimentimin që nuk
pranon hapjen e procedurës së falimentimit për shkak se pasuria e shoqërisë është e
pamjaftueshme për mbulimin e shpenzimeve të procedurës së falimentimit. Likuiduesi
përjashtohet dhe zëvendësohet në të njëjtën mënyrë në të cilën është emëruar (Neni
193 (1) i LSHT-së).
Detyra themelore e likuiduesit është mbyllja e veprimtarisë tregtare të shoqërisë duke
mbyllur veprimet tregtare ekzistuese, duke mbledhur kreditë e pa-arkëtuara, përfshirë
kontributet e pashlyera, shitjen e pasurive të mbetura të shoqërisë dhe shlyerjen e
kreditorëve. Likuiduesi mund të kryejë veprime të reja tregtare me qëllim mbylljen e
veprimeve ekzistuese. Likuiduesi është përfaqësuesi ligjor i shoqërisë në kuptimin e
Nenit 12 të LSHT-së. Nëse ka disa likuidues, likuiduesit i ushtrojnë bashkërisht të
drejtat dhe detyrimet, përveç rastit kur emërimi i tyre parashikon që ata të veprojnë
edhe veçmas njëri-tjetrit. Gjithnjë likuiduesit mund të autorizojnë njërin prej tyre të
kryejë veprime të një kategorie të veçantë (Neni 196 (2) i LSHT-së).
Procedura e likuidimit realizohet në fund të fundit për të mirën e ortakëve /
aksionarëve të shoqërisë si pretenduesit e mbetur, në kuptimin që ata kanë të drejtë të
marrin pasurinë mbetur pasi të jenë paguar të gjithë kreditorët, çka do të thotë që
Legjislacioni Kombëtar
51
pretendimet e kreditorëve kanë përparësi. Kjo radhë përparësish mund të shihet nga një
numër dispozitash:
1. Në bazë të Nenit 195 të LSHT-së, likuiduesi duhet të ftojë kreditorët e shoqërisë për
të depozituar pretendimet e tyre për prishjen e shoqërisë tregtare. Shoqëria e publikon
dy herë këtë njoftim, me një interval prej 30 ditësh, në faqen e saj në internet, nëse ka,
si dhe në faqen e internetit të Qendrës Kombëtare të Regjistrimit. Në njoftim duhet
deklaruar se pretendimet duhet të depozitohen brenda 30 ditëve nga data e njoftimit të
fundit.
2. Në bazë të Nenit 197 (3) LSHT, nëse, në bazë të padive të ngritura nga kreditorët,
siç ceket në Nenin 195,5 likuiduesit vërejnë se pasuria e shoqërisë tregtare, përfshirë
kontributet e pashlyera, nuk është e mjaftueshme për pagesën e këtyre pretendimeve,
likuiduesit detyrohen ta pezullojnë procedurën e likuidimit dhe t’i kërkojnë gjykatës
përkatëse nisjen e procedurave të falimentimit.
3. Në bazë të Nenit 199, likuiduesit nuk mund t’ua shpërndajnë aktivet e mbetura
ortakëve/aksionarëve përpara përfundimit të afatit 3-mujor nga publikimi i njoftimit të
dytë që kreditorët të paraqesin pretendimet e tyre. Nëse një kreditor i shoqërisë, për të
cilin likuiduesi është në dijeni, nuk i kërkon të drejtat e veta, shuma përkatëse
depozitohet pranë gjykatës, ndërsa mallrat depozitohen në një magazinë shtetërore të
posaçme. Nëse një detyrim nuk mund të shlyhet menjëherë ose nëse është i
debatueshëm, aktivet mund t’u shpërndahen ortakëve/aksionarëve vetëm nëse
kreditorit i është dhënë garanci e përshtatshme.
Neni 201 (1) i LSHT-së parashikon që, pas shlyerjes së detyrimeve të shoqërisë ndaj
kreditorëve, likuiduesi u shpërndan ortakëve apo aksionarëve aktivet e mbetura, ‘në
mënyrë të barabartë’, me përjashtim të rastit kur statuti parashikon radhë preference.
Është e rëndësishme të nënvizohet se, në rastin e SHPK-së ose të SHA-së, ‘në mënyrë
të barabartë’, Neni 201 (1) i LSHT-së, duhet të lexohet në kuptimin ‘në përpjesëtim me
kuotat/aksionet e tyre’ (Neni 116 (1) LSHT).6 Kujtojmë gjithashtu që kthimi i pasurive
që i janë dhënë shoqërisë me qira nga ortakët ose aksionarët në bazë të Nenit 201 (2) të
LSHT-së, nuk janë objekt i shlyerjes më parë të detyrimeve të shoqërisë ndaj
kreditorëve, sepse këto pasuri nuk i përkasin shoqërisë, dhe kreditorët nuk kanë të
drejtë që të drejtat e tyre të përmbushen nga këto pasuri.
Për sa u përket të dhënave lidhur me raportin e likuiduesit, shkarkimin dhe shpërblimin
e tij, shih Nenin 200 të LSHT-së.
II.1.2. Procedura e thjeshtëzuar e likuidimit
Procedura e thjeshtëzuar e likuidimit në bazë të Nenit 204 të LSHT-së ndryshon nga
procedura e rregullt në atë që nuk është nevoja e emërimit të një likuiduesi. Megjithatë,
procedura e thjeshtëzuar e likuidimit nuk duhet t’i shmanget radhës themelore të
përparësive që ortakët/aksionarët e shoqërisë kanë të drejtën e kthimit të pasurisë së
tyre vetëm pasi të jenë shlyer të gjithë kreditorët. Neni 204 (1) i LSHT-së e lejon
procedurën e thjeshtëzuar nëse kjo vendoset nga të gjithë ortakët apo aksionarët dhe
kur këta deklarojnë se të gjitha detyrimet e shoqërisë ndaj kreditorëve dhe
punëmarrësve janë përmbushur. Ajo që nevojitet është pikërisht vendimi i njëzëshëm i
të gjithë ortakëve ose aksionarëve – jo vetëm i shumicës prej tre të katërtave, që është
e mjaftueshme për vendimin për prishjen vullnetare – dhe, së dyti, deklarata të njëjta
nga secili ortak ose aksionar se janë përmbushur të gjitha detyrimet e shoqërisë ndaj
kreditorëve dhe punëmarrësve. Nuk është krejtësisht e qartë se çfarë duhet të ndodhë
me këto deklarata; siç merret me mend, ato duhet t’i paraqiten Qendrës Kombëtare të
Legjislacioni Kombëtar
52
Regjistrimit si dokumente mbështetëse, në pajtim me Nenin 43 (3) (d) të Ligjit për
QKR-në.
Megjithatë, ajo që mbetet e paqartë, ka të bëjë me sanksionet në rast se deklarata se
janë shlyer të gjitha detyrimet e shoqërisë del që është e pasaktë. Neni 225 i LMSH-së,
për shembull, e trajton shprehimisht këtë problem: Së pari, si tërësi masash
parandaluese, deklaratat duhet të bëhen si deklarata të vërtetuara nga gjykata, dhe
gjykata mund të kërkojë prova që vërtetojnë vërtetësinë e deklaratës dhe të kërkojë
garanci për detyrimet ndaj kreditorëve. Me sa duket, kjo nuk u përfshi në ligjin
shqiptar, sepse destinacioni i Qendrës Kombëtare të Regjistrimit nuk është kryerja e
këtyre verifikimeve parandaluese. Megjithatë, kjo shpie në rezultatin se nuk ekziston
asnjë lloj verifikimi parandalues.
Së dyti, LMSH deklaron që ortakët/aksionarët përgjigjen në mënyrë solidare për
detyrimet e shoqërisë për një periudhë tre vjeçare pas datës së çregjistrimit të shoqërisë
nga regjistri. Dispozita që parashikon pikërisht këtë ende përfshihej në Draftin e Dytë
të Nenit 204 (3) të LSHT-së. Megjithatë, në tekstin e miratuar nga Kuvendi, Neni
204 (3) i LSHT-së tani shpreh: ‘Administratorët janë përgjegjës për dëmin e shkaktuar
nga shkelja e detyrave të tyre gjatë likuidimit të thjeshtëzuar. Krahas administratorëve,
edhe ortakët apo aksionarët e shoqërisë përgjigjen në mënyrë solidare deri në shumat e
marra.. Ky ndryshim krijon një mori pikëpyetjesh të tjera për të cilat Komentari nuk
ofron asnjë përgjigje: A varet përgjegjësia e ortakëve ose e aksionarëve ‘krahas’7 asaj
të administratorëve, nga shkelja e detyrave? Vlera për të cilën përgjigjen ortakët ose
aksionarët, a përcaktohet edhe në raport me ndonjë dëm të shkaktuar, apo është
përgjegjësi e drejtpërdrejtë për detyrimet e shoqërisë ndaj kreditorëve të saj? Dhe çfarë
do të thotë ‘shumat e marra’? Në bazë të tekstit në anglishte, nuk shohim se jemi në
gjendje t’i përgjigjemi ndonjërës prej këtyre pyetjeve me ndonjë shkallë sigurie.
II.2. Paaftësia paguese
II.2.1. Shkaqet për hapjen e procedurës së falimentimit
Shkaqet për hapjen e procedurës së falimentimit renditen në Nenin 13 të Ligjit për
Falimentimin. Për shkak se të gjitha llojet e shoqërive në bazë të LSHT-së janë
persona juridikë, të tre shkaqet për hapjen e procedurës së falimentimit janë të
zbatueshme për çdo lloj shoqërie:
1. ‘Gjendja e paaftësisë paguese’ sipas përkufizimit në Nenin 13 (2): Debitori
vlerësohet i paaftë për të paguar nëse nuk është në gjendje të paguajë detyrimet në
datën e maturimit. Paaftësia paguese prezumohet se ekziston nëse debitori nuk kryen
pagesat.
2. ‘gjendja e paaftësisë paguese në një të ardhme të afërt’, sipas përkufizimit në Nenin
13 (3): Debitori ndodhet në gjendjen e paaftësisë paguese në një të ardhme të afërt, kur
nuk është në gjendje të paguajë ose të shlyejë detyrimet që ka në datën e maturimit.8
3. ‘mbingarkesa me borxhe’ sipas përkufizimit në Nenin 13 (4): Ky është një
përkufizim i ndërlikuar që ndërthur dy kritere: Së pari, nevojitet ekzistenca e ‘gjendjes
… kur vërtetohet se pasuritë e tij nuk mbulojnë detyrimet ndaj të tretëve.’ Së dyti, në
bazë të rrethanave, ‘nuk është më mundësia për vazhdimësinë e veprimtarisë.’ Të dyja
testet veprojnë në mënyrë përplotësuese, domethënë, ‘mbingarkesa me borxhe’ si
shkak për të hapur procedurën e falimentimit ekziston vetëm nëse plotësohen të dyja
kushtet. Si lidhet kjo me ‘vlerësimin e pasurive’ që përmendet edhe në tekst? Ky
Legjislacioni Kombëtar
53
vlerësim nuk duket se është pjesë e testit të dytë, sepse është e vështirë të shihet se si
një vlerësim i bazuar tek pasuritë mund të na japë një parashikim për vazhdimësinë e
veprimtarive tregtare. Një mundësi në të cilën duhet kuptuar fjalia, është se ajo kërkon
një radhë të caktuar kronologjike në të cilën duhet të kryhen të dy testet. Megjithatë, jo
gjithnjë kryerja e vlerësimit të këtyre pasurive është e logjikshme, sepse vlerësimi në
vetvete është i kushtueshëm dhe kërkon shumë kohë, në rast se është e qartë se
perspektiva e veprimtarisë tregtare është pozitive.
Ndoshta mënyra më e mirë për të interpretuar fjalët ‘pas vlerësimit të pasurive’ është
se ato mbështesin një interpretim të testit të parë sipas të cilit pamundësia e pasurive
për të shlyer detyrimet duhet të vërtetohet jo thjesht nëpërmjet bilancit, por nëpërmjet
një ushtrimi të veçantë vlerësimi që duhet të kryhet në kuadrin e kësaj dispozite.
Qëllimi është të përcaktohet nëse, në rast likuidimi të veprimtarisë tregtare të debitorit,
kreditorët kanë të ngjarë të pësojnë një mosshlyerje të detyrimeve ndaj tyre. Nga ky
qëllim rrjedh se pasuritë nuk duhet të vlerësohen në bazë të vlerës aktuale të saj, që
është vlerësimi normal në bilanc, por në bazë të ‘vlerës së tyre në likuidim’, që mund
të jetë e ndryshme.
Në bazë të Nenit 13 (5), Këshilli i Ministrave cakton kriteret dhe mënyrat e
përllogaritjes së treguesve ekonomikë mbi bazën e të cilave fillojnë procedurat e
falimentimit. Meqenëse, në bazë të LSHT-së, të gjitha shoqëritë janë persona juridikë,
ekzistojnë tre mundësi që ti kërkohet gjykatës të hapë procedurën e falimentimit
1. Vetë shoqëria, duke qenë ‘debitore’ sipas terminologjisë së Ligjit për Falimentimin,
mund të kërkojë hapjen e procedurës së falimentimit në bazë të ndonjërit prej shkaqeve
të parashikuara në Nenin 13 (2), (3) dhe (4).
2. Çdo kreditor i shoqërisë mund të kërkojë hapjen e procedurës së falimentimit, por
vetëm në bazë të shkaqeve të parashikuara në Nenin 13 (2) dhe (4), jo në Nenin 13 (3).
3. Në bazë të fjalisë së dytë në Neni 14 (1), organet tatimore mund të kërkojnë hapjen
e procedurës së falimentimit kur rezulton një bilanc me humbje për një periudhë 3-
vjeçare.Në rast se debitori është person juridik, kërkesa drejtuar gjykatës përbën një
akt përfaqësimi, që normalisht duhet të ndërmerret nga organi kompetent që vepron si
përfaqësues ligjor i shoqërisë në pajtim me rregullat e zbatueshme të Ligjit për
Shoqëritë Tregtare (Nenet 12, 38, 61, 96, Neni 158 (3) numër 2, Neni 167 (2) lidhur
me Nenin 158 (3) numër 2; mbi II.3.). Megjithatë, Neni 16 (1) i Ligjit për
Falimentimin përmban një rregull të posaçëm, që i jep të drejtën ‘çdo anëtari të organit
drejtues’9 ose ‘likuidatori në rastin e shoqërive tregtare’ për t’i paraqitur kërkesë
gjykatës. Sipas ligjit gjerman, në bazë të të cilit kjo dispozitë duket se është modeluar
(bashkë me gjithë Ligjin për Procedurat e Falimentimit), kjo dispozitë duhet
interpretuar se i jep të drejtë çdo ortaku të thjeshtë të organit përfaqësues dhe çdo
likuiduesi të vetëm, ndonëse ky person nuk mund ta përfaqësojë shoqërinë i vetëm në
rrethana të tjera, sipas rregullave të zbatueshme të Ligjit për Shoqëritë Tregtare. Kjo e
drejtë, e cila duhet të ushtrohet në emrin e shoqërisë dhe jo në emrin personal të
administratorit ose të likuiduesit, ekziston krahas mundësisë që kërkesa drejtuar
gjykatës të bëhet formalisht nga organi kompetent që vepron si përfaqësues ligjor i
shoqërisë.
Detyrimi i anëtarëve të organit drejtues, sipas Nenit 16 (2) të Ligjit për Falimentimin,
për të kërkuar hapjen e procedurës së falimentimit qëndron në lidhje të paqartë me
dispozitën në Nenin 98 (4) (ç) dhe Nenin 163 (4) (dh) të LSHT-së, lidhur me Nenin
98 (1) (dh) dhe Nenin 163 (1) (dh) të LSHT-së. Në bazë të dispozitave të fundit,
administratorët dhe anëtarët e këshillit të administrimit janë të detyruar të zhdëmtojnë
shoqërinë në rast se, në shkelje të detyrimit të tyre të mirëbesimit për të ushtruar kujdes
dhe profesionalizëm të arsyeshëm, ata e lanë shoqërinë të vazhdonte veprimtarinë
Legjislacioni Kombëtar
54
tregtare të saj, kur duhej të ishte parashikuar që ajo nuk ishte në gjendje t’i shlyente
borxhet e saj.
II.3. Statuti
II.3.1. Natyra juridike e statutit
Statuti i shoqërisë është kushtetuta e saj. Në të njëjtën kohë statuti është kontratë në
kuptimin e Nenit 659 të Kodit Civil shqiptar. Por ai është një kontratë me një natyrë
shumë të mëveçme. Fillimisht kontrata vetëm i lidh ortakët ose aksionarët themelues
në një detyrim (dhe, nëse shoqëria formohet si një shoqëri me një ortak të vetëm,
deklarimi njëpalësh i vullnetit në fakt nuk mund të quhet aspak kontratë). Pas
regjistrimit edhe vetë shoqëria bëhet palë në kontratë (kështu që edhe në rastin e
shoqërisë me një ortak të vetëm tani ka dy palë në kontratë). Për më tepër, pas
regjistrimit në shoqëri mund të hyjnë ortakë ose aksionarë të rinj, ndërsa disa ose të
gjithë ortakët ose aksionarët e parë themelues mund të pushojnë së qeni ortakë ose
aksionarë; kjo mund të ndodhë sidomos kur shiten kuota në shoqërinë me përgjegjësi
të kufizuara ose aksione në shoqërinë aksionare. Thelbi i kontratës konsitutive i
mishëruar në statut është se ajo rregullon marrëdhëniet juridike ndërmjet shoqërisë dhe
ortakëve ose aksionarëve të saj, si dhe marëdhëniet juridike ndërmjet ortakëve ose
aksionarëve në çdo kohë të caktuar. Nga kjo rrjedh se statusi juridik i të qenit palë në
kontratën konstitutive është i lidhur pazgjidhshmërisht me statusin juridik të të qenit
ortak ose aksionar i shoqërisë.
Në rastin e shoqërisë kolektive dhe të shoqërisë komandite, në bazë të parimeve të
përgjithshme të së drejtës kontraktore, rregulli i përgjithshëm është se çdo amendim në
kontratën konstitutive i mishëruar në statut kërkon miratimin e njëzëshëm të të gjithë
ortakëve. Për më tepër, ndryshimi i ortakërisë është në vetvete një ngjarje që kërkon
amendimin formal të kontratës konstitutive, pasi Neni 30 i LSHT-së parashikon që
asnjë ortak nuk mund ta kalojë interesin e tij pa miratimin e ortakëve të tjerë,
dhe duhet të merret me mend se miratimi i të gjithë ortakëve është i nevojshëm
edhe kur një ortak i ri dëshiron të hyjë në shoqërinë kolektive ose komandite pa
kalimin e interesit të një ortaku ekzistues. Në baze të Nenit 24 dhe Nenit 58 të
LSHT-së, statuti mund t’i shmanget, ndër të tjera, rregullit të miratimit të njëzëshëm në
Nenin 30 të LSHT-së. Për më tepër, megjithëse LSHT nuk e parashikon këtë
shprehimisht, Neni 24 dhe Neni 58 i LSHT-së lejon edhe një klauzolë në statut sipas së
cilës amendamentet e mëtutjeshme të statutit nuk kërkojnë miratimin e njëzëshëm e të
gjithë ortakëve, por mund të vendosen me një shumicë (të cilësuar).10
Në rastin e shoqërive me përgjegjësi të kufizuara dhe të shoqërive aksionare, situata
ndryshon sepse të dyja këto lloje shoqërish kararkterizohen nga kalimi i lirë i kuotave
ose aksioneve. Për rrjedhojë, kalimi i kuotave ose i aksioneve nuk kërkon amendim
formal të kontratës konstitutive të mishëruar në statut, ndonëse kjo mund të ketë
efektin e menjëhershëm të ndryshimit të përbërjes së palëve në kontratë. Kjo mbetet e
vërtetë edhe nëse statuti vendos kushte për kalimin e kuotave ose aksioneve, për
shembull, miratimin e shoqërisë, në bazë të Nenit 73 (3) ose Nenit 120 të LSHT-së.
Më e rëndësishmja, në dallim të theksuar nga shoqëritë kolektive dhe shoqëritë
komandime, rregulli i përgjithshëm për ndryshimet e mëtutjeshme të statutit të
Legjislacioni Kombëtar
55
shoqërive me përgjegjësi të kufizuara dhe të shoqërive aksionare nuk është miratimi i
njëzëshëm. Në vend të kësaj, në bazë të Nenit (1) dhe Nenit 145 të LSHT-së, statuti
mund të ndryshohet me vendim të asamblesë të përgjithshme, të marrë nga shumica
prej tre të katërtash të votave, në rast se statuti nuk kërkon një shumicë më të lartë.
Prandaj, çdo ortak ose aksionar i tanishëm ka të drejtë të votojë për ndryshimin e
kontratës konstitutive të mishëruar në statut, edhe pse ai mund të mos ketë qenë palë
në kontratën e parë konstitutive.
II.3.2. Përmbajtja e statutit
LSHT është shumë ekonomik në rregullimin e të dhënave minimale që duhet të
përfshihen në statutin e çdo shoqërie. Ai përpiqet ta bëjë këtë me anë të një citimi të
thjeshtë në Nenin 6 të LSHT-së të dispozitave të neneve 32 deri në 36 të Ligjt për
QKR-në. Komentari rendit si të dhëna themelore: emrin, formën e shoqërisë, datën e
themimit – që Komentari e interpreton se nënkupton datën e formimit të statutit, për
shkak se data e themelimit nuk mund të dihet ende – të dhëna për identitetin e
themeluesve, zyrën qëndrore (nëse është caktuar) kohëzgjatjen (nëse është vendosur),
të dhëna për identitetin e personave përgjegjës për administrimin dhe përfaqësimin e
shoqërisë, kompetencat e përfaqësimit dhe kohëzgjatjen e mandatit të tyre, si dhe
mostra të nënshkrimeve të përfaqësuesve.11 Kjo listë është kopjuar nga Neni 32 i Ligjit
për QKR-në. Megjithatë, kjo qasje mekanike që i gjithë informacioni që duhet të
shënohet në regjistër, duhet të përfshihet edhe në statut, bart vështirësi serioze.
Si fillim, “të dhënat e identitetit të personave përgjegjës për administrimin dhe
përfaqësimin” dhe kohëzgjatja e mandatit të tyre, si dhe kampionët e nënshkrimeve të
përfaqësuesve vështirë se janë çështje për t’u përfshirë në statutin e shoqërisë me
përgjegjësi të kufizuara ose të shoqërisë aksionare, sepse çdo emërim i një
administratori të ri do të kërkonte pastaj ndryshim të statutit, ndryshim që do të duhej
të vendosej nga shumica prej tre të katërtash e asamblesë së përgjithshme. Megjithatë,
në bazë të rregullit të përgjithshëm në LSHT, administratorët e shoqërisë me
përgjegjësi të kufizuara emërohen nga asambleja e përgjithshme me shumicë të
thjeshtë kurse administratorët e shoqërisë aksionare nuk emërohen aspak nga
asambleja e përgjithshma. Për të njëjtën arsye, kompetencat e përfaqësimit të
individëve të emëruar si administratorë nuk mund të përfshihen në statut, megjithëse
përfshirja në statut e një a më shumë rregullave të përgjithshme për kompetencat e
përfaqësimit të administratorëve (për shembull, nëse një administrator i vetëm është i
autorizuar ta lidhë shoqërinë në një detyrim, apo nëse ai duhet të ketë pëlqimin e një
administratori të dytë) mund jetë e dobishme.
Një problem i ngjashëm lind në lidhje me dispozitën në Nenin 35 të Ligjit për QKRnë,
sipas së cilës në regjistrimin e shoqërisë së kufizuar përfshihen “njoftimi i vlerës së
kapitalit themeltar të nënshkruar, numri i pjesëve të kapitalit, vlera nominale e secilës
pjesë, pjesëmarrja në kapital, vlera dhe lloji i kontributeve të secilit ortak, si dhe
informacioni nëse kapitali fillestar i nënshkruar është paguar ose jo”. Ndërsa të gjitha
të dhënat e tjera të përfshira në këtë listë janë vërtet çështje e statutit, nuk ndodh kështu
në lidhje me “pjesëmarrjen në kapitalin aksionar” në rast se, siç besojmë, ky term
shumë i paqartë nënkupton të dhënat për identitetin e ortakëve. Nga Neni 43 (1) i Ligjit
për QKR-në rrjedh se çdo ndryshim i ortakëve në shoqëri duhet të regjistrohet, dhe
Neni 26 (3) i Ligjit për QKR-në përmban një dispozitë të posaçme që “aplikimi për
regjistrimin e veprimeve juridike, që lidhen pjesëmarrjet, kuotat apo aksionet, mund të
kryhen, gjithashtu, dhe nga anëtari, ortaku apo aksioneri, të cilit këto i përkasin.” Por
Legjislacioni Kombëtar
56
ne nuk gjejmë ndonjë argument në LSHT që “veprimet juridike që lidhen me kuotat”
në shoqërinë me përgjegjësi të kufizuara kërkojnë ndryshim të statutit; përkundrazi, ky
rregull do të binte ndesh me parimin e kalimit të lirë të kuotave, përveç rastit kur
statuti në bazë të Nenit 73 (3) të LSHT-së parashikon shprehimisht që kalimi i kuotave
kushtëzohet nga ndryshimi i statutit (që duket se është ligjërisht e mundshme, por
sigurisht ne nuk do ta rekomandonim një kushtëzim të tillë të vështirë).
II.3.3. Rasti i veçantë: regjistrimi pa statut me shkrim
Statuti i çdo shoqërie duhet të përmbajë të dhëna të caktuara që përkufizojnë identitetin
e shoqërisë. Këto kanë të bëjnë me emrin, formën juridike dhe zyrën qendrore të
shoqërisë. Këto të dhëna renditen në Nenin 32 (a), (b), (e) të Ligjit për NCR-në, dhe në
bazë të Nenit 6 të LSHT-së, këto të dhëna përfshihen edhe në statut. Po kështu, Neni
35 i Ligjit për QKR-në parashikon që për regjistrimin fillestar të shoqërisë me
përgjegjësi të kufizuar është i detyrueshëm edhe njoftimi i vlerës së kapitalit themeltar
të nënshkruar, numri i pjesëve të kapitalit, vlera nominale e secilës pjesë, pjesëmarrja
në kapital, vlera dhe lloji i kontributeve të secilit ortak, si dhe informacioni nëse
kapitali fillestar i nënshkruar është paguar ose jo. Përsëri, Neni 6 i LSHT-së kërkon që
këto të dhëna të përfshihen në statut. Ajo që të gjitha këto të dhëna kanë të përbashkët
është se Ligji nuk ka mundësi të parashikojë një rregull të përgjithshëm për to. Ato
duhet të vendosen domosdoshmërisht nga ortakët ose aksionarët themelues në varësi të
shoqërisë konkrete që dëshirojnë të themelojnë. E njëjta gjë zbatohet edhe për objektin
e shoqërisë, në rast se përcaktohet (Neni 32 (f) i Ligjit për QKR-në; (krahaso II.2.),
dhe për kohëzgjatjen e shoqërisë, nëse përcaktohet (Neni 32) (g) i Ligjit për QKR-në
(krahaso VI.1.).
Si lidhet kjo ide me çështjen tashmë të përmendur që shoqëritë kolektive, shoqëritë
komandite dhe shoqëritë me përgjegjësi të kufizuara mund të regjistrohen dhe të bëhen
persona juridikë duke depozituar aplikimin pa statutin me shkrim, në bazë të Nenit 28
(4) të Ligjit për QKR-në? Kjo dispozitë, e cila përmendet në Nenin 6 të LSHT-së,
bazohet në idenë se të gjitha këto të dhëna do të përmbahen në aplikimin e plotësuar
për regjistrimin fillestar, gjë që, për këtë arsye, mund të zëvendësojnë statutin e
shoqërisë. Megjithatë, në bazë të Nenit 26 (3) të Ligjit për QKR-në, aplikimi për
regjistrimin fillestar të shoqërive tregtare bëhet “nga të gjithë ortakët e një shoqërie
kolektive, të gjithë ortakët “e pakufizuar” të një shoqërie komandite, të gjithë
administratorët e një shoqërie me përgjegjësi të kufizuara … apo nga çdo person i
autorizuar nga personat e përmendur më sipër.” Nga kjo rrjedh se, përveç rastit të
shoqërisë kolektive, personat që kanë të drejtë të bëjnë kërkesë për regjistrim, nuk janë
të njëjtët persona që lidhin kontratën konstitutive që pikësëpari themelon shoqërinë
dhe të cilët nëpërmjet kësaj përcaktojnë të dhënat e përmendura në lidhje me shoqërinë
konkrete. Ose, për ta shprehur të njëjtën ide me fjalë të tjera: para se administratorët e
shoqërisë me përgjegjësi të kufizuar të mund të regjistrojnë emrin, formën ligjore dhe
zyrën qendrore të shoqërisë, si dhe të dhënat lidhur me kapitalin e shoqërisë, ortakët
themelues – jo administratorët – duhet të marrin vendim për këto të dhëna.
Në mënyrë interesante neni 28 (4) i Ligjit për QKR-në bën fjalë për persona krahas
atyre që paraqesin kërkesën për regjistrimin fillestar. Fjalia e fundit parashikon: “Në
këtë rast, aplikimi për regjistrim fillestar dhe deklarata e mësipërme, e nënshkruar
sipas rastit nga ortakët, anëtarët ose nga personat e autorizuar të veprojnë në emër e për
llogari të tyre, zëvendëson aktin e themelimit dhe statutin e shoqërisë.”
Në rast se shoqëria kolektive, shoqëria komandite ose shoqëria me përgjegjësi të
kufizuara regjistrohet në bazë të Nenit 28 (4) të Ligjir për QKR-në, pa një statut të
veçantë me shkrim, të gjithë ortakët e shoqërisë (përfshirë të gjithë ortakët e kufizuar
Legjislacioni Kombëtar
57
në rastin e shoqërisë komandite) dhe të gjithë ortakët e shoqërisë me përgjegjësi të
kufizuara duhet edhe ata ta nënshkruajnë aplikimin, sepse ky aplikim përmban të
dhënat e mësipërme që në thelb janë pjesë e kontratës konstitutive.
Nga pikëpamja thjesht burokratike nuk ka shumë rëndësi nëse ortakët nënshkruajnë një
letër me titullin “Statuti” apo nëse nënshkruajnë një letër me titullin “Aplikimi”. Por
për zbatimin e mëtejshëm të rregullave që përcaktojnë ndryshimet e statutit, kjo gjë ka
vërtet rëndësi. Megjithëse në regjistrimin fillestar nuk ka pasur dokument të veçantë
me titullin “Statuti”, ndryshimi i mëtutjeshëm i çdonjërës prej të dhënave në aplikim,
që në thelb është pjesë e kontratës konstitutive, teknikisht është ndryshim i statutit që
rregullohet me dispozita përkatëse në LSHT, në mënyrë të veçantë dispozita për
shumicën e votave në Nenin 87 (1) të LSHT-së . Për më tepër, në rast se ortakët e
shoqërisë me përgjegjësi të kufizuara më vonë vendosin që duan një statut me rregulla
të miradministrimit dhe drejtimit të brendshëm të shoqërisë, të cilat shmangen nga
rregulli i përgjithshëm në LSHT, edhe kjo përbën ndryshim të statutit (ekzistues), që
mund të vendoset me shumicën e tre të katërtave, sipas Nenit 87 (1) të LSHT-së.12
.
Raste te tjera te mbarimit të shoqerive janë edhe ato te bashkimit dhe ndarjes:
II.4. Bashkimet e shoqërive
Në të drejtën europiane për shoqëritë tregtare, bashkimet e shoqërive trajtohen në
Direktivën e Tretë. Direktiva e Tretë zbatohet vetëm për bashkimet e dy ose më shumë
shoqërive publike me përgjegjësi të kufizuara (domethënë, shoqëri aksionare), ku të
gjitha shoqëritë e përfshira rregullohen në bazë të së drejtës kombëtare të të njëjtit
shteti anëtar. Megjithatë, shtetet anëtare mund të parapëlqejnë të zbatojnë rregullat e
Direktivës edhe për shoqëritë private me përgjegjësi të kufizuara, dhe shumë prej tyre
kanë zgjedhur të veprojnë kështu.
Direktiva synon veçanërisht mbrojtjen e aksionarëve dhe të kreditorëve të përfshirë në
bashkimin e shoqërive. Me qëllim që të parashikojë vendime të mirë-informuara nga
ana e aksionarëve, Direktiva përmban rregulla në lidhje me përgatitjen e bashkimit të
shoqërive (për shembull, hartimi i kushteve të bashkimit të shoqërive nga organet
administruese të shoqërive) dhe vendimet e aksionarëve.13
Ligji shqiptar i rregullon bashkimet e shoqërive në Nenet 215-226 të LSHT-së, të cilat
implementojnë pjesën më të madhe të Direktivës së Tretë. Rregullat në Nenet 215 e në
vijim të LSHT-së janë të zbatueshme si për SHA-të ashtu dhe për SHPK-të.
Bashkimi i shoqërive është veprimi ku një a më shumë shoqëri (shoqëritë e
përthithura) i transferojnë të gjitha aktivet dhe pasivet e tyre në një shoqëri tjetër
(shoqëria përthithëse) dhe pastaj pushojnë së ekzistuari, pa shkuar në likuidim. Në
shkëmbim të aktiveve (neto) të marra, shoqëria përthithëse u emeton aksione
aksionarëve të shoqërisë së përthithur/shoqërive të përthithura. Bashkimet e shoqërive
duhet të miratohen me shumicën e votave të aksionarëve të të dyja shoqërive.Ky
veprim ndryshon nga përthithja e aksioneve të një shoqërie nga një shoqëri tjetër, jo
vetëm sepse shoqëria e përthithur pushon së ekzistuari,
Ndarja e shoqërive tregtare
Ligji shqiptar në thelb i rregullon ndarjet e shoqërive me referencë të përgjithshme në
rregullat për bashkimet e shoqërive. Dispozitat e posaçme që merren me ndarjet e
shoqërive mund të gjenden vetëm në Nenin 227 të LSHT-së. Me anë të kësaj teknike,
dhe për shkak të ngjashmërisë së rregullave europiane për bashkimet e shoqërive me
Legjislacioni Kombëtar
58
rregullat për ndarjet e shoqërive, implementimi i Direktivës për ndarjet e shoqërive
përfshin dispozitat kryesore të saj. LSHT lejon si ndarjet e SHA-ve ashtu dhe ndarjet e
SHPK-ve.
Pjesa në vijim jep vetëm një ravijëzim të shkurtër të funksionimit të ndarjeve. Pjesa më
e madhe e problemeve, veçanërisht ato që kanë të bëjnë me raportin e këmbimit të
aksioneve/kuotave, informimin e aksionarëve/ortakëve dhe mbrojtjen e kreditorëve,
përputhen në masë të gjerë me dispozitat që rregullojnë bashkimet e shoqërive.
II.4.1. Funksionimi i ndarjes së shoqërive tregtare
Ndërsa bashkimi i shoqërive bashkon aktivet e dy (a më shumë) shoqërive, ndarja
mund të përdoret për të arritur pikërisht të kundërtën: në ndarje, aktivet e një shoqërie
ndahen dhe kalohen në dy ose më shumë shoqëri ekzistuese ose shoqëri të reja (shoqëri
përthithëse).
Megjithëse rezultatet e bashkimit dhe të ndarjes së shoqërive janë të kundërta në
kuptimin ekonomik, ndërmjet bashkimeve dhe ndarjeve të shoqërive ka ngjashmëri të
dukshme për sa u përket pasojave ligjore. Ndarjet, por dhe bashkimet e shoqërive,
shpien në kalimin e aktiveve nga një shoqëri në tjetrën; për më tepër, shoqëria e ndarë
pushon së ekzistuari pa shkuar në likuidim. Ashtu si me bashkimet e shoqërive,
shoqëritë përthithëse emetojnë aksione / kuota për aksionarët/ortakët e shoqërisë së
ndarë, në këmbim të aktiveve të marra.
Dallimi kryesor ndërmjet kalimit të aktiveve që rezultojnë nga bashkimi i shoqërive
dhe kalimit të aktiveve gjatë ndarjes, qëndron në faktin se aktivet e shoqërisë së ndarë
nuk kalohen në një shoqëri përthithëse në tërësinë e tyre; në vend të kësaj, aktivet e
shoqërisë së ndarë ndahen dhe kalohen në një a më shumë shoqëri të tjera. Ndarja e
aktiveve të shoqërisë realizohet në bazë të marrëveshjes për ndarjen (shih Nenin 227
(4) (a) të LSHT-së).
Organet drejtuese të shoqërive tregtare. Kompetencat e tyre.
Pothuaj në të gjitha llojet e shoqërive tregtare organet drejtuese të shoqërisë janë :
Asambleja e Përgjithshme, administratorët, dhe sipas statutit të shoqërisë
këshillimbikqyrës/këshilli i administrimit.
Asambleja e përgjithshme është kuvendi i të gjithë aksionarëve të shoqërisë (SHPK
ose SHA). Ndonjëherë ajo quhet “organi më i lartë” i shoqërisë për shkak të
kompetencave të saj për të përcaktuar statutin dhe, gjithashtu, sepse në mënyrë të
drejtpërdrejtë ose të tërthortë të gjitha emërimet në organet administrative në fund të
fundit dalin nga vendimet e aksionarëve. Megjithatë, ligj-vënësit e LSHT-së synonin të
largoheshin nga struktura rreptësisht hierarkike e shpërndarjes tradicionale të
kompetencave ndërmjet asamblesë së përgjithshme dhe organeve administrative, në
favor të një qasjeje më elastike. Sidoqoftë, LSHT në përgjithësi i cakton një pozitë të
fortë asamblesë së përgjithshme.
Në raste të veçanta, kompetenca për të përfaqësuar shoqërinë në gjykatë dhe në
procedime të tjera i ngarkohet asamblesë së përgjithshme, në vend të administratorëve,
veçanërisht për të ekzekutuar përgjegjësitë e organeve të tjera të shoqërisë; kjo
diskutohet më hollësisht në kapitullin II.3më lart.
II.4.2. Thirrja e Asamblesë së përgjithshme
Legjislacioni Kombëtar
59
Asambleja e përgjithshme duhet të thirret të paktën një herë në vit (asambleja e
përgjithshme e zakonshme). Për më tepër, asambleja e përgjithshme duhet të thirret në
rastet e përcaktuara me ligj, në statut dhe Kompetencat dhe të drejtat e asamblesë së
përgjithshme
Meqënëse aksionarët janë pronarë të shoqërisë dhe marrin përsipër riskun ekonomik të
funksionimit të saj, ligji për shoqëritë tregtare natyrisht e ngarkon asamblenë e
përgjithshme marrjen e vendimeve që kanë të ngjarë të kenë ndikim domethënës në
interesat (financiare) të aksionarëve. Kompetencat që i jepen asamblesë së
përgjithshme, janë të dyfishta: disa kompetenca parashikojnë pikë së pari të drejta
monitorimi të aksionarëve kundrejt administratorëve, disa të tjera parashikojnë
kryesisht të drejta të administrimit dhe drejtimit të brendshëm, duke i lejuar aksionarët
të marrin pjesë në vendim-marrjen administrative.
Për të qenë në gjendje të ushtrojë të drejtat e saj me efektivitet, është themelore që
aksionarët të sigurojnë informacionin e nevojshëm nga anëtarët përgjegjës për
administratimin e shoqërisë. Prandaj, në bazë të Nenit 15 të LSHT-së, personat
përgjegjës për administrimin duhet t’i mbajnë aksionarët të informuar për ecurinë e
shoqërisë. Statuti nuk mund ta kufizojë të drejtën e aksionarëve për informim.
Të drejtat e asamblesë së përgjithshme parashikohen në nenet 81 dhe 135 të LSHT-së.
Një e drejtë qendrore që i caktohet asamblesë së përgjithshme është e drejta për të
ndryshuar statutin, që është kushtetuta e shoqërisë.14
Duke vepruar kështu, aksionarët jo vetëm mund t’u japin formë marrëdhënieve ligjore
mes njëri-tjetrit, por në një masë të madhe edhe të ndryshojnë shpërndarjen e
kompetencave ndërmjet organeve të ndryshme të shoqërisë. Kësisoj, aksionarët mund
t’i zgjerojnë kompetencat e tyre brenda strukturës së shoqërisë duke ndryshuar (ose
duke hartuar) statutin. Autoriteteti për të ndryshuar statutin përbën të drejtë monitorimi
ex-ante, si dhe instrument të përfshirjes së aksionarëve në vendim-marrjen për
administrimin.
II.4.3. Në shoqëritë aksionere .Asambleja e përgjithshme si organ i shoqërisë.
Kompetencat e saj.
Siç u theksua më lart, centralizimi i administrimit të SHPK-së dhe SHA-së shpie në
delegimin e kompetencave nga aksionarët (“principalët”) tek administrata (“agjentët”)
nga pikëpamja ekonomike.
Për shkak se ata që bartin rrezikun ekonomik nga aktiviteti i shoqërisë, janë
aksionarët,15 ligji për shoqëritë tregtare duhet t’u ofrojë atyre të drejta monitorimi
kundrejt organeve administrative. Për më tepër, jo të gjitha vendimet e administrimit u
delegohen organeve administrative; krahas caktimit të të drejtave thjesht monitoruese,
ligji për shoqëritë tregtare vërtet i përfshin aksionarët në vendime të caktuara për
aktivitetin tregtar.
Pikësëpari, vendim-marrja nga aksionarët do të thotë ushtrim i të drejtave të votimit në
asamblenë e përgjithshme. Asambleja e përgjithshme është kuvendi i të gjithë
aksionarëve të shoqërisë (SHPK ose SHA). Ndonjëherë ajo quhet “organi më i lartë” i
shoqërisë për shkak të kompetencave të saj për të përcaktuar statutin dhe, gjithashtu,
Legjislacioni Kombëtar
60
sepse në mënyrë të drejtpërdrejtë ose të tërthortë të gjitha emërimet në organet
administrative në fund të fundit dalin nga vendimet e aksionarëve. Megjithatë, ligjvënësit
e LSHT-së synonin të largoheshin nga struktura rreptësisht hierarkike e
shpërndarjes tradicionale të kompetencave ndërmjet asamblesë së përgjithshme dhe
organeve administrative, në favor të një qasjeje më elastike.16 Sidoqoftë, LSHT në
përgjithësi i cakton një pozitë të fortë asamblesë së përgjithshme.17
Në raste të veçanta, kompetenca për të përfaqësuar shoqërinë në gjykatë dhe në
procedime të tjera i ngarkohet asamblesë së përgjithshme, në vend të administratorëve,
veçanërisht për të ekzekutuar përgjegjësitë e organeve të tjera të shoqërisë; kjo
diskutohet më hollësisht në kapitullin II.3më lart.
II.4.4. Thirrja e asamblesë së përgjithshme
Asambleja e përgjithshme duhet të thirret të paktën një herë në vit (asambleja e
përgjithshme e zakonshme). Për më tepër, asambleja e përgjithshme duhet të thirret në
rastet e përcaktuara me ligj, në statut dhe sa herë që thirrja është e nevojshme për të
mbrojtur interesat e shoqërisë.18
Në Shoqëritë me përgjegjësi të kufizuara. Asambleja e Përgjithshme.
Kompetencat.
Në SHPK, për thirrjen e asamblesë së përgjithshme përgjigjen administratorët.19 Në
bazë të Nenit 83 të LSHT-së, Asambleja e Përgjithshme duhet të njoftohet me letër
drejtuar të gjithë aksionarëve. Në vend të kësaj, statuti mund të lejojë njoftimin me
postë elektronike/email. Letra ose posta elektronike duhet t’u shpërndahen të gjithë
aksionarëve jo më vonë se 7 ditë para datës së caktuar të mbledhjes; po kështu, ajo
duhet të përfshijë rendin e ditës të mbledhjes së asamblesë së përgjithshme.
Në rast se njoftimi i mbledhjes nuk është bërë në përputhje me këto rregulla, asambleja
e përgjithshme nuk mund të marrë asnjë vendim të ligjshëm. Sidoqoftë, vendimet që
merren mund të kundërshtohen në gjykatë; megjithatë, LSHT nuk përcakton rregulla të
posaçme lidhur me këto kundërshtime.20 Neni 83 (2) i LSHT-së parashikon
përjashtimin nga rregulli i njoftimit, në rast se të gjithë aksionarët e shoqërisë bien
dakord për këtë.
Krahas mbledhjes së zakonshme vjetore të saj, asambleja e përgjithshme duhet të
thirret edhe në këto raste:
• nëse, sipas bilancit vjetor apo raporteve të ndërmjetme financiare, rezulton ose
ekziston rreziku që aktivet e shoqërisë nuk i mbulojnë detyrimet e kërkueshme
brenda 3 muajve në vazhdim (Neni 82 (3) i LSHT-së).
Në këtë rast, investimi i aksionarëve është i rrezikuar. Prandaj atyre duhet t’u
jepet mundësia të vendosin se çfarë masash të merren (për shembull, zmadhimi
i kapitalit, prishja e shoqërisë tregtare).
• në rast se administratorët planifikojnë të disponojnë aktive, të cilat kanë një
vlerë më të lartë se 5% të aseteve të shoqërisë (Neni 82 (4) i LSHT-së).
Legjislacioni Kombëtar
61
Fillimisht projektligji parashikonte pragun 20%, i cili u ul në 5% në fazat
shumë të vona të procesit të hartimit. Rregulli synon të përfshijë aksionarët në
vendim-marrjen administrative, në rastet kur ndërmerren veprime veçanërisht
të rëndësishme, të cilat potencialisht rrezikojnë interesat financiare të
aksionarëve.
Neni 82 (4)21 i LSHT-së përmban përjashtim nga detyrimi për të thirrur
asamblenë e përgjithshme, kur disponimi i aseteve kryhet në bursë ose janë
pjesë e veprimeve të përditshme të shoqërisë dhe bëhen në kushte normale
tregu. Përjashtimi i kushton rëndësi faktit se administratorët mund të
mbështeten në çmimin e tregut në këto raste që – të paktën në teori – eleminon
rrezikun që u kanoset interesave financiare të aksionarëve.
Administratorët:
II.5. Administrimi i shoqërive me përgjegjësi të kufizuara
Në bazë të Nenit 95 (1) të LSHT-së çdo SHPK duhet të emërojë të paktën një
administrator, i cili përgjigjet për administrimin dhe përfaqësimin e shoqërisë kundrejt
palëve të treta. Administratorët duhet të jenë persona fizikë.22 Siç u përmend më lart,
administratorët nuk lypset të jenë ortakë të shoqërisë. Megjithatë, në praktikë shpesh
ndodh kështu, veçanërisht në shoqëritë e vogla ose të mesme.
Kush mund të jetë administrator?
Lidhur me personat që mund të emërohen si administratorë ka shumë pak kufizime:
• Neni 13(1) i LSHT-së nuk lejon që personat e dënuar në shkelje të Neneve 163
deri në 170a të Kodit Penal të administrojnë shoqëri tregtare “deri në 5 vjet pas
dënimit”.23 Megjithëse formulimi i kësaj dispozite mund të sugjerojë që një
dënim përkatës automatikisht e përjashton një person të bëhet administrator,
përjashtimi në bazë të Nenit 13 (1) të LSHT-së duhet të urdhërohet nga gjykata
penale kompetente gjatë dënimit.24 Në varësi të shkallës së krimit, gjykata
duhet të vendosë edhe për kohëzgjatje e përjashtimit.25
• Një kufizim tjetër lidhur me personat që mund të emërohen administratorë,
mund të gjendet në Nenin 95 (2) të LSHT-së. Sipas këtyre dispozitave, një
person nuk mund të veprojë si administrator i shoqërisë mëmë dhe njërës prej
shoqërive të kontrolluara të saj në të njëjtën kohë.26
Legjislacioni Kombëtar
62
Këto kufizime qartazi synojnë të zvogëlojnë konfliktet e mundshme të
interesave ndërmjet shoqërive që formojnë një grupim shoqërish. Megjithatë,
kreditorët dhe aksionarët në pakicë të shoqërive të kontrolluara gjithsesi
mbrohen nga detyrimi në Nenin 208 (1) të LSHT-së, që i kërkon mëmës të
kompensojë shoqërinë e kontrolluar të saj për humbjet vjetore. Në rast se, edhe
pas kësaj, ligji nuk lejon që një person të veprojë si administrator në shoqërinë
mëmë dhe shoqëritë e kontrolluara në të njëjtën kohë, shtrohet pyetja nëse kjo e
tejkalon pikësynimin dhe praktikisht e bën jofunksional konceptin e grupimeve
të shoqërive.
Megjithatë është e rëndësishme të nënvizohet se edhe kur një person është emëruar
administrator në kundërshtim me ndonjërën prej dispozitave të mësipërme,
prapëseprapë ai është i autorizuar ta përfaqësojë shoqërinë përpara të tretëve, siç
parashikon Neni 12 (4) i LSHT-së. Përjashtimet zbatohen vetëm kur i treti ka pasur
dijeni për parregullsinë, apo në bazë të rrethanave të qarta nuk mund të mos kishte
pasur dijeni për të (?). Kjo vlen edhe në lidhje me shkeljen e Nenit 95 (2) të LSHT-së,
megjithë formulimin e kësaj dispozite e cila parashikon se: “Emërimet e bëra në
kundërshtim me këto dispozita janë te pavlefshme.”
a) Emërimi i administratorëve
Administratorët emërohen me vendim të asamblesë së përgjithshme. Kjo e drejtë
zgjedhjeje me votim është instrument vendimtar kontrolli; ajo e vë theksin në
marrëdhënien themelore principal – agjent ndërmjet administratorëve dhe ortakëve si
pronarë të shoqërisë.
E rëndësishme është të nënvizohet se emërimi (si dhe shkarkimi ) i administratorit ka
të bëjë vetëm me statusin e tij si organ i shoqërisë; ai nuk prek (domosdoshmërish)
kontratën e shërbimit (nëse ka) ndërmjet shoqërisë dhe administratorit. Siç tregon qartë
Neni 95 (6), marrëdhëniet kontraktore ndërmjet administratorit dhe shoqërisë
rregullohen nga e drejta civile e përgjithshme dhe jo nga ligji për shoqëritë tregtare.
Zgjedhja me votim kërkon një shumicë të zakonshme votash; megjithatë statuti i
shoqërisë mund të parashikojë një kuorum më të lartë.27 Nga detyrimet e
administratorëve rrjedh se emërimi është i vlefshëm vetëm në rast se personi i zgjedhur
me votim e pranon emërimin e tij.28
Ligji nuk përmban asnjë rregull lidhur me emërimin e administratorëve të parë.
Megjithatë, nga detyrimi për të paraqitur emrat e administratorëve të SHPK-së bashkë
me regjistrimin e shoqërisë, mund të nënkuptohet se ata përcaktohen në statut.29
Në bazë të Nenit 95 (1) të LSHT-së, statuti mund të përcaktojë rregullat për
“emërimin” e administratorëve. Megjithatë, këto rregulla nuk mund të arrijnë deri në të
drejtën e aksionarit për t’i emëruar administratorët pa votimin e asamblesë së
përgjithshme. Siç e kuptojmë ne, kjo është pasojë logjike e Nenit 95 (6) të LSHT-së, i
cili çdo kufizim të së drejtës së përjashtimit e shpall të paligjshme. Megjithatë, në rast
se administratorët mund të përjashtohen nga asambleja e përgjithshme gjithnjë me
shumicë të zakonshme, përcaktimi në statut i të drejtave të emërimit nuk do të kishte
kuptim, sepse këto të drejta do të kishin vlerë vetëm për aksionarët në pakicë, gjithsesi.
Sidoqoftë, për mendimin tonë, është e mundur të vendosen të drejta vetoje për disa
aksionarë (në pakicë), ose të hartohen rregulla të posaçme për procedurën e zgjedhjes
me votim në statut.
Legjislacioni Kombëtar
63
Në bazë të Nenit 95 (1) të LSHT-së, emërimi i administratorëve hyn në fuqi vetëm pas
regjistrimit në QKR. Megjithatë, kjo ka të bëjë në radhë të parë me përfaqësimin e
shoqërisë para të tretëve dhe nuk do të thotë që emërimi nuk mund të ketë efekte të
caktuara ligjore në marrëdhënien ndërmjet administratorit dhe shoqërisë.
b) Shkarkimi i administratorëve
Asamblea e përgjithshme mund t’i shkarkojë në çdo kohë administratorët e SHPK-së.
Ashtu si në rastin e emërimit, shkarkimi në vetvete nuk i prek marrëdhëniet
kontraktore ndërmjet shoqërisë dhe administratorit. Në veçanti, të drejtat për zhdëmtim
në bazë të kontratës së shërbimit me administratorin nuk cenohen nga shkarkimi dhe
janë objekt i dispozitave të së drejtës civile të përgjithshme.
Në bazë të Nenit 95 (6) të LSHT-së, shkarkimi kërkon votim me shumicë të
zakonshme. Ai nuk kërkon shpërfilljen e detyrimeve të administratorit, por në parim
mund të ushtrohet sipas vullnetit të lirë të aksionarëve të shoqërisë.
Për më tepër, statuti nuk mund ta “heqë” të drejtën e aksionarëve për të shkarkuar
administratorët. Në veçanti, kjo do të thotë që rregulli i shumicës në statut nuk mund të
ndryshohet (për shembull, duke vendosur një prag më të lartë). Ndërsa kjo dispozitë
synon mbrojtjen e të drejtave të aksionarëve dhe përpiqet që të mos i lejojë
administratorët të bëhen tepër të fuqishëm,30 duhet mbajtur gjithashtu parasysh që
rregulli i një shumice më të lartë në statut në mënyrë tipike nuk do të mbronte
administratorët por aksionarët në pakicë, të cilët dëshirojnë të marrin pjesë në
administrimin e shoqërisë. Duke u dhënë të drejtën për të shkarkuar administratorët
vetëm aksionarëve në shumicë, Neni 95 (6) i LSHT-së, kësisoj, mund të bjerë ndesh
me synimin për mbrojtjen e aksionarëve në pakicë. Kjo është veçanërisht e vërtetë, për
shkak se dispozita ndalon edhe kufizimet kontraktore ndaj kësaj të drejte.
Në rrethana të caktuara, aksionarët përjashtohen me ligj nga votimi në asamblenë e
përgjithshme. Kjo shtron pyetjen nëse administratori i cili është edhe aksionar, mund
t’i ushtrojë të drejtat e tij të votimit në rastin kur asambleja e përgjithshme vendos për
shkarkimin e tij. Për mendimin tonë, administratori që zotëron aksione në shoqëri, nuk
kufizohet për për të votuar kundër shkarkimit të tij, sepse asnjë prej kritereve të Nenit
89 të LSHT-së nuk përmbushet.
Për mendimin tonë, shkarkimi hynë në fuqi menjëherë pas votimit; për rrjedhojë,
regjistrimi në QKR ka vetëm vlerë deklarative. Sigurisht, kjo nuk e cenon aftësinë e
administratorit për ta përfaqësuar shoqërinë para të tretëve, për sa kohë që nuk është
bërë regjistrimi në QKR, por vetëm të drejtën e tij për ta bërë këtë.
Të drejtat dhe detyrimet e administratorëve
c) Drejtimi i aktivitetit të SHPK-ve
Në radhë të parë, ligji i detyron administratorët (dhe u jep të drejtë) të përfaqësojnë
shoqërinë dhe të administrojnë aktivitetin e saj tregtar. Ky detyrim përfshin të gjitha
vendimet dhe veprimet që nevojitet të ndërmerren gjatë aktiviteteve të shoqërisë, në
rast se ato nuk i janë caktuar një organi tjetër të shoqërisë. Ai përfshin edhe
Legjislacioni Kombëtar
64
kontabilitetin dhe mbajtjen e regjistrave kontabël, si dhe detyrimin për të informuar
aksionarët për ecurinë e shoqërisë.31
Për mendimin tonë, Asambleja e Përgjithshme nuk ka të drejtë t’u japë
administratorëve udhëzime ligjërisht detyruese lidhur me veprime të caktuara tregtare,
në rast se statuti nuk parashikon shprehimisht kështu.32 Kjo rrjedh nga Neni 82 (8) i
LSHT-së: kjo dispozitë merret me veprimet që konsiderohen veçanërisht të
rëndësishme nga këndvështrimi i aksionarëve. Edhe në këto raste veçanërisht
“delikate”, ligji i jep të drejtën vetëm asamblesë së përgjithshme të miratojë rezoluta
“këshilluese” (domethënë, jodetyruese).
d) Detyrat e organit të administrimit
Siç u nënvizua, rreziqet e administrimit të centralizuar duhet të trajtohen edhe duke
përcaktuar detyrimet (dhe përgjegjësitë e organit administrues). Përkufizimet e të
drejtave dhe detyrimeve të administratës mund të gjenden vetëm në nenet 14 deri në
18, Nenin 95, Nenin 98 (SHPK-të) dhe Nenin 158, Nenin 163 (SHA-të) të LSHT-së.
Detyrat e vendosura nga administratorët e SHPK-së janë identike me detyrat e
anëtarëve të këshillit të administrimit, dhe të anëtarëve të këshillit mbikëqyrës të SHAsë,
prandaj ne këtë kapitull do të diskutojmë për detyrat e SHPK-ve dhe të SHA-ve së
bashku.
Meqënëse ligji përdor interesat e shoqërisë si pikë qendrore referimi për vlerësimin e
veprimeve të administratorit, duket thjesht e logjikshme që detyrat e administrimit të
shihen si detyrim para shoqërisë tregtare (dhe jo aksionarëve individualë) dhe se në
përgjithësi ato mund të ekzekutohen vetëm nga shoqëria tregtare.33 Detyrat e
administrimit mund të ndahen në dy kategori të gjera: detyrimi i besnikërisë dhe
detyrimi i profesionalizmit dhe të kujdesit.
i. Detyrimi i besnikërisë
Neni 98 (1) (a) të LSHT-së dhe Neni 163 (1) (a) i LSHT-së përkufizojnë detyrimin
qendror të besnikërisë që i imponohet administrimit të shoqërisë: Ata detyrohen “të
kryejnë detyrat e tyre të përcaktuara në ligj ose në statut në mirëbesim e në interesin
më të mirë të shoqërisë në tërësi”. Neni 98 (1) (a) i LSHT-së dhe Neni 163 (1) (a) i
LSHT – duhet të shihen në dritën e përkufizimit të përgjithshëm të detyrimit të
besnikërisë në Nenin 14 (1) të LSHT-së, që i urdhëron administratorët të veprojnë
“duke marrë parasysh interesat e shoqërisë dhe të […] aksionarëve të tjerë.” Për më
tepër, në bazë të Nenit 14 (2) të LSHT-së, administratorët – në përgjithësi – janë të
detyruar t’i trajtojnë të gjithë aksionarët në mënyrë të barabartë.
Këto rregulla të përgjithshme përbëjnë veçoritë thelbësore të detyrimit të besnikërisë
dhe duhet të kuptohen si pasojë e drejtpërdrejtë e rolit të ‘agjentit’ që luajnë
administratorët në shoqëri dhe para aksionarëve.
II.5.2. Përgjegjësia e administratorëve
Në bazë të Nenit 98 (2) (4) të LSHT-së, administratori mund të shpallet përgjegjës në
rast se nuk u përmbahet detyrimeve të vendosura ndaj tij me ligj. Kjo do të thotë që
Legjislacioni Kombëtar
65
administratori duhet ta zhdëmtojë shoqërinë për çdo humbje që është pasojë e shkeljes
nga ana e tij të detyrimeve ose standardeve të kujdesit të duhur. Përgjegjësia ekziston
vetëm ndaj shoqërisë. Në rast se shkelja është kryer nga disa administratorë, ata
përgjigjen në mënyrë solidare.
Neni 98 (3) i LSHT-së ia ngarkon barrën e provës administratorit; prandaj është
administratori ai që duhet të provojë se ka vepruar në mirëbesim dhe se veprimet e tij u
bazuan në hetimin dhe vlerësimin e informacioneve përkatëse.
Neni 98 (4) i LSHT-së rendit disa veprime veçanërisht të rëndësishme që – në rast se
kryhen në kundërshtim me ligjin – e bëjnë administratorin përgjegjës. Si pasojë e
standardit objektiv të kujdesit të duhur të përmendur më lart, përgjegjësia nuk mund të
shmanget normalisht duke provuar se “është vepruar në mirëbesim”.
Veprimet e renditura në Nenin 98 (4) të LSHT-së janë:
a) u kthejnë ortakëve kontributet;
b) u paguajnë ortakëve interesa apo dividendë;
c) u shpërndajnë aktivet e shoqërisë;
ç) lejojnë që shoqëria të vazhdojë veprimtarinë tregtare, kur, në bazë të gjendjes
financiare, duhej të parashikohej që shoqëria nuk do të kishte aftësi paguese për të
shlyer detyrimet;
d) japin kredi.
a) Ekzekutimi i përgjegjësisë së administratorëve
Vendimi për të ekzekutuar paditë kundër administratorit merret nga asambleja e
përgjithshme. Kjo kërkon shumicë të zakonshme votash të hedhura. Eshtë e
rëndësishme të nënvizohet se administratori i cili (drejtpërdrejt ose tërthorazi)
është edhe aksionar i shoqërisë, nuk mund ta ushtrojë të drejtën e tij të votimit në
rast se asambleja e përgjithshme
Këshilli i Administrimit.
Sistemi me një nivel
LSHT rregullon sistemin me një nivel të organizimit të SHA-së në Nenet 154 e në
vijim.
Në sistemin me një nivel, organi administrativ qendror është këshilli i administrimit.
Në mënyrë tipike, këshilli i administratorëve ndërthur funksionet e administrimit dhe
të mbikëqyrjes,34 megjithëse administratorët nuk janë patjetër anëtarë të këshillit të
administrimit. Normalisht këshilli përbëhet nga administratorët (ekzekutivë dhe ata)
joekzekutivë.
Duket qartë se struktura organizative që parashikon LSHT në sistemin me një nivel,
është modeluar sipas së drejtës angleze për shoqëritë tregtare. Duke zbatuar zhvillimet
e fundit në miradministrimin dhe drejtimin e brendshëm të shoqërive tregtare në BE,35
ligji i kushton vëmendje të posaçme përbërjes së këshillit, veçanërisht përsa i përket
pavarësisë së administratorëve.
Legjislacioni Kombëtar
66
b) Emërimi dhe shkarkimi i anëtarëve të këshillit të administrimit
Anëtarët e këshillit të administrimit zgjidhen me votim nga asambleja e përgjithshme.
Kjo zgjedhje kërkon një shumicë të zakonshme votash; megjithatë, statuti i shoqërisë
mund të vendosë një shumicë më të lartë. Këshilli i administrimit përbëhet të paktën
nga tre persona fizikë. Nga ana tjetër, ai nuk duhet të përbëhet nga më shumë se 21
anëtarë. Ligji kërkon që numri i përgjithshëm i anëtarëve të këshillit të jetë tek.36
Anëtarët e këshillit të parë të administrimit duhet të përcaktohen në statutin e shoqërisë
(Neni 115 (1) i LSHT-së).37
Në bazë të Nenit 158 (1) të LSHT-së, shumica e anëtarëve të këshillit duhet të jenë
administratorë të pavarur joekzekutivë. Administratori i pavarur është një person i lirë
nga konfliktet e interesave sipas përkufizimit në Nenin 13 (3) të LSHT-së,38 i cili
përjashton në veçanti personat që kanë marrëdhënie financiare me shoqërinë, si dhe
personat që përfshihen në veprimtari që kanë të ngjarë ta cenojnë gjykimin e tyre në
kundërshtim me interesat e shoqërisë.
Statuti mund të vendosë të drejtën e nominimit për aksionarët në pakicë të cilët
përfaqësojnë 5% të votave;39 në këtë rast një anëtar zgjidhet me votim si anëtar i
këshillit të administrimit me vendim të posaçëm. Kjo mundëson përfaqësimin e
aksionarëve në pakicë në këshillin e administrimit.
Asambleja e përgjithshme mund t’i shkarkojë në çdo kohë anëtarët e këshillit të
administrimit me shumicë të thjeshtë.40 Kjo e drejtë nuk mund të hiqet as me status, as
me kontratë. Dispozita përputhet me Nenin 95 (6) të LSHT-së
c) Të drejtat dhe detyrat e këshillit të administrimit
Të drejtat dhe detyrat që i ngarkohen këshillit të administrimit gjenden kryesisht në
Nenin 154 të LSHT-së. Detyra e këshillit të administrimit si organ qendror i SHA-së
me një nivel mund të ndahet në dy aspekte: Pjesëmarrja në vendim-marrjen
administrative dhe në mbikëqyrjen e administratorëve. Të drejtat dhe detyrat që lindin
nga funksioni i dytë, përputhen thelbësisht me ato të këshillit mbikëqyrës të SHA-së
me dy nivele, ndërkohë që është pjesëmarrja e këshillit të administrimit në
administrim, ajo që përbën dallimin vendimtar ndërmjet sistemit me një nivel dhe
sistemit me dy nivele.
i. Përfshirja e këshillit të administrimit në vendim-marrjen administrative
Për sa i përket pjesëmarrjes së këshillit të administrimit në administrimin e shoqërisë,
kompetenca qendrore mund të gjendet në Nenin 154 (1) (a) të LSHT-së. Kjo dispozitë
e autorizon këshillin e administrimit të japë “direktiva për administratorët për zbatimin
e politikave tregtare të shoqërisë”. Prandaj, kjo dispozitë parashikon pjesëmarrjen e
këshillit të administrimit në procesin e vendim-marrjes për sa i përket ndikimit më të
gjerë strategjik në aktivitetin tregtar të shoqërisë. Megjithatë, vetë politikat e aktivitetit
tregtar vendosen nga asambleja e përgjithshme.41
Legjislacioni Kombëtar
67
Çështja e dukshme që lind nga Neni 154 (1) (a) i LSHT-së, është nëse e drejta e
këshillit të administrimit për t’u dhënë “direktiva” administratorëve arrin në autoritetin
për t’u dhënë administratorëve udhëzime ligjërisht të detyrueshëm.
Për mendimin tonë, kështu ndodh të paktën kur direktivat e këshillit bartin implikime
për orientimin strategjik të shoqërisë. Megjithatë, lidhur me formulimin e Nenit 154
(1) (a) të LSHT-së, ne besojmë se nuk ekziston e drejta (apo detyrimi) për të dhënë
urdhëra lidhur me vendimet e përditshme të “zakonshme” për aktivitetin tregtar, të
cilat nuk kanë ndonjë rëndësi të veçantë për politikat tregtare të shoqërisë; këto
vendime mbeten përjashtimisht kompetencë e administratorëve.42
Kompetencat e tjera lidhur me rolin e këshillit të administrimit në vendim-marrjen e
administrimit mund të gjenden në Nenin 154 (1) (gj) dhe (h) të LSHT-së:
Në bazë të Nenit 154 (1) (gj) të LSHT-së, vendimi nga këshilli i administrimit
kërkohet në rast se administratorët dëshirojnë të marrin përsipër detyrime43 me vlerë
më të lartë se 5% të aseteve të shoqërisë.44 Megjithatë, është e rëndësishme të
nënvizohet se ky kufizim është vetëm një rregull i administrimit të brendshëm dhe nuk
e kufizon kompetencën e administratorëve për të përfaqësuar shoqërinë.45
Neni 154 (1) (h) i LSHT-së i jep këshillit të administrimit kompetencën “të vendosë
krijimin e bashkëpunimeve tregtare afatgjata dhe propozimin e politikave, për
themelimin e shoqërive tregtare ose të grupeve të reja”. Për mendimin tonë, dispozita
duhet parë si shprehje dhe specifikim i rregullit të përgjithshëm të parashtruar në
Nenin 154 (1) (a) të LSHT-së. Ajo shpreh edhe funksionin këshillues të këshillit të
administrimit në lidhje me administratorët.
Në veçanti, miratimi i këshillit të administrimit kërkohet në lidhje me këto veprime:
􀂃 blerja e aksionit kontrollues në një shoqëri tjetër;46
􀂃 ushtrimi i ndikimit vendimtar në një shoqëri tjetër;47
􀂃 pjesëmarrja në formimin e një shoqërie të re edhe në rast se kapitali i
regjistruar nuk shpie në një gjendje kontrolluese të kësaj shoqërie.
􀂃 formimi i bashkëpunimeve afatgjata tregtare; për mendimin tonë kjo
kompetencë ka të bëjë vetëm me bashkëpunimet tregtare që kanë ndikim në
orientimin e përgjithshëm strategjik të shoqërisë.
ii. Funksioni mbikëqyrës i këshillit të administrimit
Krahas përfshirjes së tij në disa aspekte (veçanërisht) të rëndësishme të vendimmarrjes
administrative, detyra kryesore e këshillit të administrimit është mbikëqyrja e
sjelljes së administratorëve në drejtimin e veprimtarisë tregtare të shoqërisë.
Detyrimet kryesore të këshillit të administrimit lidhur me funksionin mbikëqyrës të tij
përcaktohen në Nenin 154 (1) (b) deri në (g) dhe (i) të LSHT-së. Mbi të gjitha, këshilli
i administrimit duhet të monitorojë dhe të mbikëqyrë implementimin nga
Legjislacioni Kombëtar
68
administratorët të politikave të aktivitetit tregtar të shoqërisë.48 Si rrjedhim logjik i
këtij detyrimi, këshilli i administrimit ka kompetencë të emërojë dhe të shkarkojë
administratorët49 dhe të përcaktojë përfitimet që u garantohen atyre.50
Detyra e mbikëqyrjes përfshin edhe përgjegjësinë e përgjithshme për të siguruar
zbatimin nga shoqëria të ligjeve në fuqi dhe të standardeve të kontabilitetit.
Për më tepër, këshilli i administrimit duhet të shqyrtojë librat kontabël të shoqërisë;
gjithashtu, ai duhet të miratojë pasqyrën vjetore të llogarive dhe raportin e ecurisë,
përpara se ato t’i paraqiten asamblesë së përgjithshme. Megjithatë, përgatitja e këtyre
dokumenteve është përgjegjësi e administratorëve. Po kështu, këshilli i administrimit
duhet të sigurojë që auditimi vjetor i librave të shoqërisë të kryhet nga një ekspert
kontabël i pavarur.
Detyrime të tjera, të parashikuara në Nenin 154 (1) dhe (2) të LSHT-së, përfshijnë:
􀂃 të përgatisë, me kërkesë të asamblesë së përgjithshme, marrjen e masave, që
janë në kompetencë të kësaj të fundit, t’i rekomandojë asaj vendime të
nevojshme për t’u marrë, si dhe të zbatojë vendimet e asamblesë;
􀂃 të thërrasë mbledhjen e asamblesë së përgjithshme, sa herë vlerësohet e
nevojshme për interesat e shoqërisë, veçanërisht në rastet e parashikuara nga
Neni 136 (3) to (5) LSHT.
Në bazë të Nenit 154 (1) (i) të LSHT-së, statuti mund të përcaktojë detyrime të tjera
për anëtarët e këshillit të administrimit.
d) Organizimi i brendshëm i këshillit të administrimit
Neni 162 përmban rregulla për procesin e vendim-marrjes në këshillin e administrimit;
statuti mund të parashikojë edhe rregulla të tjera. Krahas kësaj, vetë këshilli i
administrimit mund të vendosë rregullore që përcaktojnë organizimin e brendshëm të
tij. Vendosja e rregulloreve dhe ndryshimi i tyre kërkon miratim të njëzëshëm nga të
gjithë anëtarët e këshillit.51
Në bazë të Nenit 162, vendimet e këshillit të administrimit quhen të vlefshme në rast
se janë të pranishëm më shumë se gjysma e anëtarëve. Vendimet merren me shumicë
votash të anëtarëve pjesëmarrës; statuti mund të caktojë shumicë më të lartë.52
Këshilli zgjedh kryetarin dhe nënkryetarin.53 Kryetari i këshillit të administrimit nuk
duhet të jetë administrator në të njëjtën kohë.54 Ai ka të drejtën e votimit në rast të
votimit të barabartë.55
e) Administratorët në sistemin me një nivel
Në sistemin me një nivel, administratorët emërohen nga këshilli i administrimit. Vetëm
personat fizikë mund të emërohen si administratorë. Administratorët mund të jenë
Legjislacioni Kombëtar
69
anëtarë të këshillit të administrimit në të njëjtën kohë, por kjo nuk është kërkesë e
domosdoshme. Çdo SHA duhet të emërojë të paktën një administrator (Neni 158 (1) i
LSHT-së).
Kohëzgjatja e mandatit të administratorëve duhet të përcaktohet me statut, megjithatë,
nuk duhet të kalojë tre vjet.56 Rizgjedhja me votim e administratorëve pas kalimit të
mandatit të tyre, lejohet.
Këshilli i administrimit mund t’i shkarkojë administratorët në çdo kohë. E drejta për të
shkarkuar administratorin nuk kufizohet në rastet kur administratori ka shkelur
detyrimet e tij por edhe kur ekziston ndonjë arsye tjetër për shkarkimin. Megjithatë,
anëtarët e këshillit të administrimit janë të detyruar t’u përmbahen detyrimeve të
besnikërisë që janë vendosur mbi ta. Ashtu si në vendimet e tjera, ata duhet të veprojnë
në mirëbesim dhe në interesin më të mirë të shoqërisë.
Të drejtat dhe detyrimet e administratorit në SHA janë shumë të ngjashme me ato të
administratorit në SHPK . Prandaj, detyra kryesore e administratorit është të
përfaqësojë shoqërinë, si dhe të administrojë aktivitetin tregtar të saj. Ky detyrim
përfshin të gjitha veprimet dhe vendimet që lypset të merren gjatë zhvillimit tregtar të
shoqërisë, përveç rasteve kur marrja e këtij vendimi i është ngarkuar këshillit të
administrimit57 me ligj ose statut.
Megjithatë, është e rëndësishme të nënvizohet se në SHA-në që zbaton modelin e
sistemit me një nivel, statuti nuk duhet t’u caktojë administratorëve ato të drejta dhe
detyrime të cilat ligji ia ngarkon këshillit të administrimit.
Këshilli Mbikqyrës:
Funksionet administrative të SHA-së me dy nivele shpërndahen ndërmjet dy organeve
të ndryshme: administratorëve dhe këshillit mbikëqyrës. Në bazë të Nenit 166 (2) të
LSHT-së, rregullat për funksionet mbikëqyrëse të këshillit të administrimit zbatohen
edhe nga këshilli mbikëqyrës.
Siç u cek më lart, LSHT ofron dy variante të ndryshme të strukturës me dy nivele, të
cilat, për shkak të rrënjëve të përafërta të tyre, mund të quhen “modeli gjerman” dhe
“modeli italian”, përkatësisht. Dallimi ndërmjet këtyre dy modeleve ka të bëjë me
mënyrën e zgjedhjes së administratorëve me votim.
f) Emërimi dhe shkarkimi i anëtareve të këshillit mbikëqyrës
Ashtu si në rastin e anëtarëve të këshillit të administrimit në sistemin me një nivel,
anëtarët e këshillit mbikëqyrës zgjidhen me votim nga asambleja e përgjithshme.58
Zgjedhja me votim kërkon shumicën e zakonshme të votave.59 Në bazë të Nenit 115
(1) të LSHT-së, anëtarët e këshillit të parë mbikëqyrës duhet të përcaktohen në statut.
Këshilli mbikëqyrës duhet të përbëhet të paktën nga tre persona (fizikë) dhe numri i
përgjithshëm i anëtarëve të këshillit mbikëqyrës duhet të jetë tek.
Administratorët nuk mund të jenë edhe anëtarë të këshillit mbikëqyrës në të njëjtën
kohë, gjë që thekson ndarjen e funksioneve administrative nga ato mbikëqyrëse në
modelin me dy sisteme.60
Në bazë të Nenit 167 (4) (a) të LSHT-së, shumica e anëtarëve të këshillit mbikëqyrës
duhet të jenë të pavarur brenda kuptimit të Nenit 13 (3) të LSHT-së.
Legjislacioni Kombëtar
70
Asambleja e përgjithshme mund t’i shkarkojë anëtarët e këshillit të administrimit në
çdo kohë me shumicë të thjeshtë.61
g) Emërimi dhe shkarkimi i administratorëve
Brenda strukturës me dy nivele, LSHT parashikon dy mënyra të ndryshme për
emërimin e administratorëve. Zgjedhja ndërmjet këtyre dy sistemeve duhet të
përcaktohet në statutin e shoqërisë.62
Në bazë të “modelit gjerman” (ose “modelit tradicional”), administratorët emërohen
dhe shkarkohen nga këshilli mbikëqyrës. Në këtë drejtim, modeli gjerman është i
ngjashëm me sistemin me një nivel, ku administratorët emërohen dhe shkarkohen nga
këshilli i administrimit.63
Për dallim, i ashtuquajturi “model italian”64 parashikon zgjedhjen e administratorëve
me votim nga asambleja e përgjithshme. Në këtë rast, të dy organet administrative
zgjidhen me votim dhe shkarkohen drejtpërdrejt nga aksionarët, cka qartazi forcon
rolin e asamblesë së përgjithshme.
Përsa u përket rregullave proceduriale të votimit, dispozitat që merren me emërimin
dhe shkarkimin e anëtarëve të këshillit të administrimit zbatohen gjegjësisht për
votimin dhe shkarkimin e administratorëve brenda variantit italian të sistemit me dy
nivele.
h) Ndarja e kompetencave ndërmjet këshillit mbikëqyrës dhe administratorëve
Neni 166 (1) i LSHT-së përmban rregullin e përgjithshëm lidhur me shpërndarjen e
funksioneve në sistemin me dy nivele. Sipas kësaj dispozite, administratorët drejtojnë
shoqërinë dhe marrin vendime për mënyrën e vënies në zbatim të politikave tregtare
ndërsa këshilli mbikëqyrës vlerëson vënien në zbatim të këtyre politikave dhe
përputhjen e tyre me ligjin dhe statutin.
Funksionet që i ngarkohen bordit mbikëqyrës, përputhen me funksionet mbikëqyrëse
të këshillit të administrimit të përshkruara më lart.
Megjithatë këshilli mbikëqyrës nuk merr pjesë në vendim-marrjen administrative.
Kësisoj, Neni 154 (1) (a), (gj) dhe (h) i LSHT-së nuk zbatohet për anëtarët e këshillit
mbikëqyrës. Për rrjedhojë, këshilli mbikëqyrës nuk ka autoritetin t’u japë urdhëra
ligjërisht detyrues administratorëve, por kufizohet në monitorimin dhe mbikëqyrjen e
implementimit të politikave të veprimtarisë tregtare të përcaktuara nga asambleja e
përgjithshme.
Përsa u përket administratorëve, të drejtat dhe detyrimet përputhen me situatën e
përshkruar për sistemin me një nivel. Megjithatë, edhe funksionet e përcaktuara në
Nenin 154 (1) (a), (gj) dhe (h) të LSHT-së përfshihen brenda përgjegjësisë së
administratorëve, në bazë të Nenit 167 (2) të LSHT-së.65
Normalisht vendimet e marra nga administratorët nuk kërkojnë miratimin e këshillit
mbikëqyrës. Përjashtimet mund të gjenden në Nenin 13 dhe Nenin 154 (e) të LSHT-së
lidhur me veprimet me palët e lidhura dhe miratimin e pasqyrës vjetore të llogarive të
shoqërisë. Statuti mund të kërkojë miratimin e këshillit mbikëqyrës në raste të tjera.
Megjithatë, për mendimin tonë, kjo nuk duhet të shkojë deri në caktimin e funksioneve
administrative të këshillit mbikëqyrës.
Legjislacioni Kombëtar
71
II.5.3. Përgjegjësia e administratorëve
Rregullat për përgjegjësinë e administratorëve, të anëtarëve të këshillit të administrimit
dhe të anëtarëve të këshillit mbikëqyrës të SHA-së janë kryesisht të njëjta me ato të
përgjegjësisë së administratorëve të SHPK-së.
Megjithatë, disa rregulla meritojnë vëmendje të posaçme.
• Në bazë të Nenit 164 të LSHT-së, anëtarët e këshililt të administrimit dhe
administratorët përgjigjen në mënyrë solidare “për vërtetësinë e të gjitha
pasqyrave financiare dhe të informacioneve të tjera kryesore te aktivitetit e
organizimit te shoqërisë, si ato vijuese, por pa u kufizuar ne to: informacioni
për sistemin e menaxhimit të riskut të shoqërisë, prospektet e aktivitetit, planet
e investimeve, burimet teknike, organizative dhe burimet strukturat dhe
praktikat e miradministrimit te shoqërisë.” Administratorët kanë detyrimin e
shlyerjes së dëmeve të shkaktuara nga ky informim shoqërisë. Megjithatë,
duhet nënvizuar se dëmi që rezulton nga raportimi i parregullt financiar,
normalisht nuk i shkakthet shoqërisë por palëve të tjera të përfshira
(veçanërisht kreditorët).
• Neni 167 (6) dhe Neni 164 (4) i LSHT-së i shpall administratorit, anëtarët e
këshillit të administrimit dhe anëtarët e këshillit mbikëqyrës përgjegjës për
dëmin e shkaktuar nga administratorë të tjerë, në rast se ata kishin dijeni ose
mund të kishin patur dijeni për shkeljen e detyrimeve dhe nuk njoftuan
asamblenë e përgjithshme. Këto dispozita përpiqen të rrisin standardin e
përgjegjësisë, duke krijuar shtysën që administratorët të “raportojnë” në lidhje
me administratorët kolegë të tyre.66
• Neni 163 (4) i LSHT-së përcakton përgjegjësinë e administratorëve të
shoqërisë, në rast se ata shkelin rregulla të veçanta të ruajtjes së kapitalit, të
zbatueshme për SHA-në. Drejtorët përgjigjen në mënyrë solidare para
shoqërisë.
Ristrukturimi i shoqërive
Riorganizimet e shoqërive kanë kuptim vetëm nëse krijojnë vlerë. Kjo do të thotë që,
në përgjithësi, bashkimi i shoqërive realizohet në rast se subjekti i bashkuar pritet të
ketë vlerë më të madhe se shuma e pjesëve të tij.67 Ndarja ndjek logjikën e kundërt, me
idenë se pjesët e shoqërisë mund të vlejnë më shumë të ndara se sa po të bashkohen në
një shoqëri.
Legjislacioni Kombëtar
72
Për shkak se dispozitat e LSHT-së (Nenet 214 e në vijim) janë synuar të jenë kryesisht
në të njëjtën linjë me legjislacionin europian, referenca në direktivat europiane bëhen
pikësëpari kur LSHT shmanget nga acquis.
II.6. Bashkimet e shoqërive
II.6.1. Direktiva e Tretë dhe rregullimi në LSHT
Në të drejtën europiane për shoqëritë tregtare, bashkimet e shoqërive trajtohen në
Direktivën e Tretë.68 Direktiva e Tretë zbatohet vetëm për bashkimet e dy ose më
shumë shoqërive publike me përgjegjësi të kufizuara (domethënë, shoqëri aksionare),
ku të gjitha shoqëritë e përfshira rregullohen në bazë të së drejtës kombëtare të të
njëjtit shteti anëtar. Megjithatë, shtetet anëtare mund të parapëlqejnë të zbatojnë
rregullat e Direktivës edhe për shoqëritë private me përgjegjësi të kufizuara, dhe
shumë prej tyre kanë zgjedhur të veprojnë kështu.
Direktiva synon veçanërisht mbrojtjen e aksionarëve dhe të kreditorëve të përfshirë në
bashkimin e shoqërive. Me qëllim që të parashikojë vendime të mirë-informuara nga
ana e aksionarëve, Direktiva përmban rregulla në lidhje me përgatitjen e bashkimit të
shoqërive (për shembull, hartimi i kushteve të bashkimit të shoqërive nga organet
administruese të shoqërive) dhe vendimet e aksionarëve.69
Ligji shqiptar i rregullon bashkimet e shoqërive në Nenet 215-226 të LSHT-së, të cilat
implementojnë pjesën më të madhe të Direktivës së Tretë. Rregullat në Nenet 215 e në
vijim të LSHT-së janë të zbatueshme si për SHA-të ashtu dhe për SHPK-të.
II.6.2. Funksionimi i bashkimit të shoqërive
Bashkimi i shoqërive është veprimi ku një a më shumë shoqëri (shoqëritë e
përthithura) i transferojnë të gjitha aktivet dhe pasivet e tyre në një shoqëri tjetër
(shoqëria përthithëse) dhe pastaj pushojnë së ekzistuari, pa shkuar në likuidim. Në
shkëmbim të aktiveve (neto) të marra, shoqëria përthithëse u emeton aksione
aksionarëve të shoqërisë së përthithur/shoqërive të përthithura. Bashkimet e shoqërive
duhet të miratohen me shumicën e votave të aksionarëve të të dyja shoqërive.
Ky veprim ndryshon nga përthithja e aksioneve të një shoqërie nga një shoqëri tjetër,
jo vetëm sepse shoqëria e përthithur pushon së ekzistuari, por edhe sepse, si rezultat e
këtij veprimi, shoqëria përthithëse trashëgon pozitën juridike të shoqërisë së përthithur.
II.6.3. Çështjet kryesore që lindin në kuadrin e shoqërive që bashkohen
Bashkimi i shoqërive prek kryesisht dy grupe të rëndësishme interesi të shoqërive të
përfshira: aksionarët e shoqërive dhe kreditorët e shoqërive.
a) Raporti i këmbimit të aksioneve/kuotave
Si pasojë e nevojshme e bashkimit të shoqërive, të gjithë aksionarët e shoqërive që
bashkohen përfundojmë me zotërimin e aksioneve në shoqërinë përthithëse:
Aksionarët e shoqërisë së përthithur (ose shoqërive të përthithura) marrin aksione të
shoqërisë përthithëse në këmbim të aksioneve të tyre në shoqërinë e përthithur
Legjislacioni Kombëtar
73
(shoqëritë e përthithura). Kjo shtron pyetjen e kuptueshme se si të përcaktohet
këmbimi i aksioneve/kuotave në mënyrë të drejtë dhe të arsyeshme.
Nga këndvështrimi i aksionarëve është vendimtare që bashkim i shoqërive të realizohet
në bazë të një raporti të drejtë dhe të arsyeshëm të këmbimit të aksioneve/kuotave. Të
gjitha rregullat ligjore në procesin e bashkimit të shoqërive duhet të kuptohen si mjete
drejt objektivit përfundimtar të sigurimit të një raporti të drejtë dhe të arsyeshëm të
këmbimit të aksioneve/kuotave. Instrumentet kryesore janë:
- Informimi i aksionarëve para bashkimit të shoqërive (shih Nenin 216 të
LSHT-së; Nenet 5 e në vijim të Direktivës së Tretë),
- vlerësimi nga ekspertë të pavarur (shih Nenin 217 të LSHT-së; Nenin
10 të Direktivës së Tretë),
- detyrimi i miratimit nga ana e aksionarëve me shumicën e kualifikuar të
votave (shih Nenin 218 të LSHT-së; Nenin 7 të Direktivës së Tretë),
dhe
- të drejtën e shitjes për aksionarët në pakicë, të cilët mund të kërkojnë që
aksionet e tyre të blihen nga shoqëria me çmimin e tregut (shih Nenin
223 të LSHT-së).
Dispozita e fundit nuk e kufizon shumën e pagesës në para nga shoqëria në
maksimumi 10%, siç kërkohet nga Direktiva e Tretë (shih Nenin 3 (1) të Direktivës së
Tretë) dhe për këtë arsye duket se nuk përputhet plotësisht me rregullat europiane.
Krahas kësaj, ndërsa kjo dispozitë mund të pajtohet me ndalimin e përgjithshëm ndaj
rikthimit të kontributeve në Nenin 126 të LSHT-së, sepse Neni 126 i LSHT-së bën një
përjashtim për rastet e parashikuara shprehimisht në ligj, përgjithësimi i këtij
përjashtimi është i papajtueshëm me Nenin 15 të Direktivës së Dytë, e cila lejon
kthimin e kapitalit vetëm në rrethana shumë të kufizuara (shih III.### më lart).
Në lidhje me SHPK-të, kufizimet e përgjithshme ndaj kthimit të kontributeve kapitale
rregullohen në Nenin 77 të LSHT-së. Ndryshe nga Neni 126 i LSHT-së, ky nen nuk
parashikon përjashtim të përgjithshëm për rastet e parashikuara në ligj. Në bazë të
Nenit 77 të LSHT-së, shoqëria mund t’u shpërndajë fitime ortakëve vetëm nëse, pas
pagimit të dividendit, aktivet e shoqërisë mbulojnë tërësisht detyrimet e saj, dhe nëse
shoqëria ka aktive likuide të mjaftueshme për të shlyer detyrimet që bëhen të
kërkueshme brenda 12 muajve në vazhdim pas shpërndarjes.
Sipas një interpretimi pikë për pikë të ligjit, mund të hamendësohej se e drejta e
ortakëve të SHPK-së që do të blihet në bazë të Nenit 223, i nënshtrohet zotërimit të
aktiveve likuide të mjaftueshme, në pajtim me Neni 77 (1). Ky rezultat vështirë të
arsyetohet, sepse kjo mund të jetë e vetmja dispozitë mbrojtëse e aksionarëve/ortakëve
të pakicës kundër një keqpërdorimi të pushtetit nga ana e aksionarëve/ortakëve të
shumicës, krahas mundësisë që aksionarët/ortakët e pakicës mund ta kundërshtojnë
bashkimin e shoqërive me argumentin se shumica ka vepruar në shkelje të detyrimit të
besnikërisë sipas Neni 14 (1) të LSHT-së (ky problem i fundit do të trajtohet më
hollësisht në Kapitullin V.4.1.d) më poshtë).
Për t’i shmangur këto probleme, sigurisht aksionet/kuotat mund të bliheshin përsëri jo
nga shoqëria, por nga njëri prej aksionarëve kryesorë të saj. Megjithëse ligji nuk e
përjashton këtë zgjidhje në bazë kontraktore, ai as e parashikon atë si rregull të
përgjithshëm.
Comments