JINGHPAW  LAIKA


Jinghpaw Wunpawng Sha ni a matu manu dan dik ai Shanhpyi Laika

MADUNG  NPAWT

Laika Kanu

Ga Htai Laika

Sumrai Laika

Njang Kawng

Sinlum Bum

Putao

Pangwa

Lagwi Sawlaw

Myitkyina

Yangung

Myen Mung

Miwa Mung

Gala Mung

Yodaya Mung

Manau

J.W Hking

Nawku Jawng

Sumtsan nga Jinghpaw ni

Shanglawt

Hpaji Jarik

Ja Hta Pinra

Manam Gawk

Matut Mahkai

 

Jahta Pinra

 

Sawk  Tam  Gawk

 Google 

Mungkan labau e jaw ai Jinghpaw ga

Shinggyim amyu langai mi aq hkrang maka hpe chye yu ginhka lu na lam gaw tsun shaga ai ga re, ngu gabaw shaw dat yu ga, Zau mying, Sinwa mying, Magam mying shamying tawn nna, Wunpawng buhpun hking hte hkrak sumraw tawn raitim Wunpwng ga langai pyi n chye shaga ai wa hpe Wunpawng amyu ngu tsun lu na ga ai kun?

Mungkan ntsa hta shinggyim bawsang law law, tsun shaga ai ga hpan law law gayau shanut rawng nga ai. Shinggyim amyu nkau mi law htam galu kaba wa nna nkau mi sip nyip htum mat wa nga ai. Amyu nkau mi n shangai jat tim, law she law wa nna, amyu nkau mi n si mat tim yawm she yawm mat wa ai.

Shinggyim amyu n raitim moi prat hta nga lai wa nna, ndai prat hta htum mat wa ai gaw, "Mammoth" ngu ai chyaloi prat na magwi dusat amyu hte gumrawt hkawm ai baw "Dinosaur" ngu ai amyu hpe kasi hku nna madi madun mai nga ai. Ndai amyu lahkawng daini mat mat ai lam gaw, kaja wa si htum nna mat mat ai rai ma ai. Shinggyim labau hpe yu dat yang, lai wa sai tsaban (20thCentury) kata e hkrit hpa mungkan majan kaba lahkawng hte hpawn hti n dang ai majan ni law law byin hkrum lai wa sai. Sen, Wan, Si ru hti n dang ai shinggyim masha, asak du dawq, mana maka si ru mat wa sai. Israela amyu ni hkrai pyi wan kru jan si sum mat wa sai. Raitim si htum nna amyu mat ai langai mung n nga nga ai.

Bum ga e tu ai nbu si hpun (bujaq) hta buhkrawp lakung matut dat yang, bujaq mat mat nna buhkrawp hpun byin wa ai. Hkamangmaq hpun (mangai hkyi hpun) hta sabyin lakung matut dat yang, bum marawn ting sabyin maling byin wa lu nga ai. Nam hkan e tu ai salwi (Lwihkrwn) hpun hta Amerikan lwidwi lakung (Washington grace fruit) matut dat yang, Iwihkrawn mat mat nna Amerika Iwidwi hpun byin tai wa ai. Raitim kinsa hpun hta buhkrawp matut mai ai n rai, kayun hpun hta sabyin matut mai ai n rai. Majap hpun hta Amerikan lwidwi matut mai ai n rai. N si htum tim amyu law htam wa ai gaw nam na woi ni hpe gale jat la ai n rai; n si htum tim amyu mat mat wa ai gaw, chyahkyi shan nga gale mat ai n rai, Yi hkauna hkan na mam nli ni gumle wa ai, hpre wa ai lam ni gaw chyingnam gale mat ai n rai.

Hkashi hkanu ni n hkring n sa lwi yawng mat wa nna, ten hkying ladaw ni mung n sim n sa galai shai mat wa ai zawn, amyu langai mi aq tsun shaga ai ga ni mung hkrang chyasi hku n're ai sha lani hte lani galai shai rawt jat wa na rai nga ai. Dai gaw asak rawng ai amyu langai aq rawt jat wa ai kumla rai nga ai. Dai re majaw, shani shagu rawt jat wa ai amyu aq tsun shaga lang ai ga hpe lagaw lahkam dep dep hkan shachyut nna kyem mazing, rem jahting, jahtuk sharing la ai lam n nga jang, shachyut n dep kau dat ai arai gaw, maigan amyu ni aq ka-ang hta di hkrat lup shang mat ai hpe amyu mat mat ai ngu chye na la ra nga ga ai.

Daini na Wunpawng sha ni tsun shaga nga ai ga-si ga-ngau, nsen manawng ni gaw, moi majoi shingra ga e nga yang na hte raw, rai yang she rai sana! Htawm hpang de na kashu kasha ni aq prat hta tsun lang nga ai ga ni hpe kabai kau nna maigan ga langai ngai hpe mahtang tsun lang wa na hpe ngu mayu ai n rai; Lani hte lani rawt jat wa na, hkumtsup wa na, madang tsaw wa na lam rai nga ai.

Masha nkau mi tsun kabun dinglun ai hpe na lu ai gaw, "Jinghpaw ga gaw n hkum tsup ai; Jinghpaw laika mung madang n dep ai. Jinghpaw ga hta sam ga grai lawm ai; bai nna Wunpawng Lawwaw ga gaw Myen ga hte ram ram bung ai re majaw, Lawwaw hte Myen gaw amyu labau rum ang ai." nga nna tsun brawp ai nga ga ai majaw mung, ginra langai hta sha ashawng ahpang rai nga pra lai wa ai ni, bum marawn langai hku sha ashawng ahpang rai ginru ginsa yu hkrat wa ai ni, hkanu langai hpe sha machyu nna mayat maya wa ai ni rai ga ai hte maren, ga-si ga-ngau ni mung, naq aq, nye aq gayau gumchyak na gaw laklai ai lam n rai nga ai.

Laika ka ai wa na yu ai lam langai gaw Myen la langai mi she Lawwaw la langai hpe "nga-chauk mayawng bu la?" (nga jahkraw n dut nni?) ngu san wu ai da. Dai Myen ga kadun mi gaw, Lawwaw hku rai yang, "Nye aq dangkang n tsawm aq ni?" ngu ai lachyum pru wa ai majaw, "Ni chauk yawng mayawng hkak ba i?(Naq aq dangkang tsawm n tsawm kadai chye na i!) ngu bai htan dat wu ai da.

Chyoipra ai Chyum laika hpe sawk hti yu yang, Marku - 14:36, Roma -8:15 hte Galati - 4:6 ni hta Yesu Hkristu gaw Karai Kasang hpe "Ab, Wa e" ngu nna hpyi shaga ai lam mu lu ga ai. Myen amyu ni mung kawa hpe "Aba" nga nna tsun shaga ma ai. Dai rai yang Yuda amyu ni hpe Myen amyu hte roi sai labau rum ma ai ngu lu na kun? Bai nna English ga hku "call" ngu ai hpe Myen hku mung "hkaw" ngu tsun ai. Hti yang nsen bung ai zawn lachyum mung bung nga ai. Dai rai yang, English hte Myen ni amyu roisai bung ma ai ngu lu na kun? Jinghpaw ga hte Myen ga mung bung ai she sawk madun ga nga yang laika man ni hpring kabrat na ; sha rai nga ai. Kasi loimi madun ga nga yang,

Jinghpaw             Myen             Lawwaw
   Lam                   Lan                 Hkyao
   Gwi                   Hkwi               Lahka
   Hpaw                Hpui                Hpung
   Nga                   Nga                 Ngo
   Ngai                  Nga                 Ngo
   Shan                 Atar                 Shao
   Bum                  Taung              Bam

Ndai daram rai yang ram laq na sai.

Kaja wa tsun ga nga yang, English ga gaw, munghkawm ga rai nga ai. Mungkan ting na amyu shagu ni aq ga ni hpe lahka bang la tik tik di da mu ai. Shanhte hku nna chyawm gaw, "Grammar" ngu ai ga tsun shaga ai mahkrun hpe jum tek manat tawn sai re majaw, English ni masha ni aq ga kade lagu la kau ya tim, ga madu ni pyi dum chye lu ai nrai. Dai majaw English ni gaw mungkan ting hpe shingkang ka-up tawn lu nga ma ai.

Jinghpaw ga aq lam hpe laika ka ai wa sawk dinglik yu dat yang, Jinghpaw ni mung English ni kaw na law law n raitim, loi gaw lagu la saga ai hpe mu lu ai. Kadai wa shawng lagu ai kun? ngu bai maram yu yang, Jinghpaw laika shalat ya ai wa Sara kaba Ola Hanson hpe shadu mayu ai hku re. Dai gaw kaga n rai; Chyoipra ai Chyum laika hpe hti yu yang, Yuda amyu ni gaw Babelon mungdan de bawngdung mat wa ai lam re. "Bawngdung ai" ngu ai hpe moi hkranghku Majoi kaw nna Jinghpaw ni tsun lang hkrat wa saga ai kun? Dumsa, Jaiwa ni hpe gaw garai n san yu ai. English ga hpe bai sawk shabung yu yang, "Bandage" ngu ai gaw gyi nma hkayawm ai sumpan rai nna, "Bandik" ngu ai gaw n hkru ai damya ni hpe ngu nhtawm, "Bodagae" ngu ai gaw, mayam tai mat ai, bawngdung ai hpe ngu mayu ai hku htai la lu ai. Dai re majaw Dr. Ola Hanson lagu jat bang ya ai, Jinghpaw ga amyat rai ang sai.

Bai langai mi gaw ya prat na Wunpawng Hkristan Hpung sara ni hpe shadu mayu ai mi nga ai, "Daini na lu ai lakjet, lai sai bat na lakjet" ngu ai re. Lakjet ngu ai hpe mung English ga "Lecture" kaw na byin tai wa sai hpe mu lu ai. Kanang na mi lu lu, madu hpe bai n ya saga, anhte tsepkawp la kau saga; anhte aq ga ngau sutdek hta bang la kau ga.

Lai sai prat hta Wunpawng sha ni aq dum nta ni hpe pali hte she gyit shajup nna galaw shachyaw rawng lai wa sai. Maigan masha ni hte mahkri shawn wa nna hpunpyen nta ni gap rawng wa yang pali aq malai hpri dit jung ga ai. Dai hpe hpri maina ngu shamying ai. Hpri maina ngu ai ga-ngau hpe shawng daw de hpri woina mung ngu lai wa sai. Dai hpe English ni tsun lang ai gaw "Wire nail" nga ma ai. Wire nail ngu ai Raw na yat yat hpri woina de gale wa nhtawm ya ten hta hpri maina byin taw nga ai rai n hten! Hpa mi rai rai ndai ga hpe mung n shabai ya saga.

Wunpawng buga de English Asuya Hpyen Hpung ni du shang sa wa ai gaw, 28-12-1885 ya shani , Manmaw mare de du shang ai kaw nna hpang wa sai. Dai Ten hta Du ni daram sha shanhpraw rai nna hpyen la ni gaw Gurkha Kala she law ai lam chye lu ai. Hpang daw de gaw Wunpawng sha ni hpe mung English hpyen la galaw na matu rang-rut lahkawn bang wa sai. "Rang-rut" ngu ai gaw English aq "Recruit" kaw na byin wa sai lam chye lu ai. Atsawm n myit yu yang Jinghpaw ga madung she shadu sai; raitim, bai n ya saga. English ni hte Jinghpaw mung amyu bung ai shadu yang shadu mu ga.

Kalang mi hta grai hkau ai manang Myen la langai, ning nga san
pru ai. "ka, hpe Jinghpaw hku kaning nga ma ta?" da. "Mawdaw" nga ma ai ngu bai htan dat jang, "omh! Jinghpaw hku laksan n nga a hkaq i?" da. "Ataw, Myen hku gaw laksan nga malit ni? Mawdawka ngu ai Myen ga |wa rai lit ni?" ngu dat jang she bai awai yu nna n rai dum mat nu ai. Tsun mayu ai gaw English ga hpe hkan tsun lang lawm ai daram sha ang nna, shim hkra n lu lagu la ai hku rai nga ai. Mawdaw (Motor) ngu ai gaw jak hpe tsun mayu nna "Ka" (Car) ngu ai gaw jawn hkawm ai leng hpe ngu mayu ai lam sawn la lu ai. Matut nna Car ngu ai gaw English ga "Carry" ngu ai, hpai ai htaw ai ngu ai kaw na pru nhtawm "Carriage" (ga-ri) ngu ai byin wa sai. Gumra dun ai leng (ga-ri leng) ni hpe kala she law gawt ai majaw, kala ga ganoi shadu kau dam tim atsawm n shim ai re majaw, English ga naw rai nga ai.

Ndai hte wa ka shaleng ai gaw lagu hpaji ngu n sawn la ga. Raitim, moi na hkra lep salang ni tsun ai gaw, "Sutgan lagu ai wa hpe ahtawng bang , hpaji lagu ai wa hpe adu tang" she nga ma ai. Anhte aq jiwa ni sawk jaw kau ai langai mi naw nga ai. Dai gaw kaga n rai moi na jiwa ni tsun da ai ga malai," Myek n magaw yang nga n lu, myit n magaw yang sut n su" da, gara ladat hte lang la kau ya sahka? "Without a bent hook in fishes; with-out a bent mind no riches," ngu
jahtuk la kau nu ai.

Ya prat na ramma ni "Shay! Shay! hpa wa shay ma ai kun ngu yang English ga "sepecial" hpe gyin jahtuk lang ai she rai malu hka! Dr. Ola Hanson pyi n chye na na sai? Raitim shi hpe gaw anhte aq chyeju madu re majaw tsun dan ya ga yaw.

Ndai zawn tsun shaga ai ga ni gaw lani hte lani rawt jat galai shai mat wa nga ai hpe kanu kawa, hpa-awn ningbaw ningla tai ai ni lam woi shading ya ra nga ga ai. Jep hkrai jep ginhka law nga yang mung anhte aq ga madang tsaw wa na nrai; tinang aq ga madung hpe n kaw shaga mat jang mung amyu mat wa na re; zen ra nga saga ai. Zen ga she ngu yang, masha wa aq dangkang tsawm n tsawm hkrai hkan yu yang mung n byin na re. Mungkan labau prat masa hta hkan nna lu la ai gasi ga-ngau ni hpe anhte atsun shaga ai ga mahkrun (gram-mar) hta e tsawm hkra htuk hkra maka ka bang la ra nga ai. "Lagaw leng" ngu ai gaw moi hkranghku majoi e garai n chye tsun shamying ai ga-ngau rai nga tim, maigan wa kaw na lagu la ai gasi n rai; anhte aq ga jet jet rai nga mali ai. "Bawlung" ngu ai gaw English ga "Ball-gumdin" hte Myen ga "lung-gumdin" lata hte ginsup ai hpe "tadin" ngu nna mung lang lu nga ga ai. Pali hte galaw ai gaw kadin rai nga ai.

Gasi ga-ngau sutgan tam ahkrawk ai lam hpe du na ra ai shawng lam de majen je lam tam ra ga ai zawn, laika lu da sai hpang lam de mung malap jahkrat shamat kau ai lam n byin hkra n htang sawk hkrawk ra mali ai. Si htum mat ai lup wa gaw n nga, amyu sha ni gaw htum mat wa na hpe hkrit tsang ra nga ga ai. Shay hku nna atsam dat shakut ga ngu saw lajin dat nngai.

Sau Kamai (Du mare)

Matsing: N'dai laika hpe Buga Shanan Megazine kaw nna la bang da ai.