JINGHPAW  LAIKA


Jinghpaw Wunpawng Sha ni a matu manu dan dik ai Shanhpyi Laika
 

Ga shagawp Laika 23 : 15

Ngai sha e, na a myit masin hta hpaji rawng yang. Ngye a hkum hkrang hte myit masin kabu gara na ra ai.

 
 
 
 
 
 
     Sawk Tam Gawk

JINGHPAW WEBSAIK:

AKSYU

Alen Zup

FKBC L.A

Gindai Pan

JLH Japan

Kachin

Kachin Association of Australia

Kachin Blog

Kachin Golf

KachinMedia

Kachin Today Radio

Kachin Wun jat

KAONA

KBC

KNO

KNUS Japan

Metta

Mungga Shanan

New Zealand Kachin

N. Seng Hkum

Padang Dawng Hkawn

Prince Of Sharon

TKBC Japan

The Kachin Net

The Kachin News

The Kachin Post 

The Kachin State

WunpawngKalang

 

Kawa lahkawng hte sut masa lam

Ngai  hta kawa lahkawng nga ai.Ngai hpe shangai chying hkai ai kawa hte  nye na manang  a kawa ,nye a ka wa ngu hkap la da ai kawa re.

 Robert. T. Kiyosaki Na Hte Shi A Myin Gumhkawng Ai Laika Buk
rdpdhome.jpg

Nye a chyinghkai kawa gaw masha ni hkungga ai, hpaji madung mung PhD  lu ai rai tim matsan ai re, Laga kawa gaw hpa ji madang tsang matsat sha du ai raitim gumhpraw lu su ai re. Kawa lahkawng yen ngai hpe mungkan hpa ji hte sut masa lam sharin shaga , lam madun wa ai rai tim shan a lam madun ai lam nbung hkat ai hku re. La hkawng yen laika hpaji lam hta n-gun jaw nna, laika hpa ji gaw aung dang kalu kaba ai lam a aru re ai lam sharin shaga ai re.

 

Raitim ja gumhpraw sut masa lam hte seng nna ,nye chyinghkai kawa gaw “ ja gumhpraw ra marit ai lam gaw nkaja ai,nhkru ai lam a aru re” ngu hkap la da na, nye a lusu ai kawa gaw “ja gumhpraw nlu ai lam gaw nhkru nkaja ai lam a npawt re” ngu hkap la da ai.

 

Asak ram ramma langai hku nna kawa lahkawng  a mungkan ntsa mu mada lam hpa majaw nbung hkat ai hpe ngai  sumru yu ai hpang, lusu kawa a sharing shga lam hpe ta tut hkap la jai lang wa sai.

 

Lu su ai ni grau lusu wa nna, matsan ai ni grau matsan wa ai lam langai gaw ja gumhpraw tam lu tam sha lam (financial education) hpe  chye chang ai lam nbung ai majaw re.

 

Masha malawng gaw tinang a kasha ni hpe jawng laika lam hta shakut yang bungli kaja lu nna, lu su nga mai wa na nga tsun ma ai. Raitim lusu kalu na  matu sut gan ja gumhpraw kara hku tam ra ai lam jawng kaw n sharing jaw ai,  raitim kara hku jai lang na lam sha sharing jaw ai re.

 

Nye a chyinghkai kawa gaw “ ngai ndang di ai nga” ga hpe chye tsun na , lusu ai kawa gaw dai ga hpe  ntsun shangun ai sha n-ga  “ ndang di ai, nmai byin ai ngu ai gaw lagawn ai, gawng kya ai a kum la re” ngu sharin ya ai.

 

Nye chyinghkai kawa tsun chye ai “ ngai hpa majaw nlu su ai lam gaw nanhte kasha ni hpe bau ra ai majaw re” nga tsun chye nna, lusu ai kawa gaw “nanhte (kasha) ni nga ai majaw ngai lusu wa ai” nga tsun ai re.

 

Nye chinghkai kawa gaw “nye n-ta gaw nye a arang kaba, gumhpraw lu wa ai arai (asset ) re” nga tsun nna,lusu ai kawa gaw n-ta hpe gumhpraw lu wa ai arai  ngu hkap la yang, na  prat hta ja gumhpraw  yak hkat na ra ai, nga tsun shadum ai re.

 

Kawa langai gaw bungli ka ja kara hku tam ra ai nga sharing jaw nna, laga langai gaw ja gum hpraw tam hpang wa na matu kaji ai kaw nna gara hku myit mang yaw shada ra ai lam sharing jaw ai.

 

Sutgan ja gumhpraw lusu rawt jat wa na hte sen nna nye a lusu kawa kaw nna sharing lalu ai lam (6 ) nga ai hku re.Ya jang lusu wa na matu mahtai kaba nre tim, sut hpaga lam gawgap na lam hta lam madun ai wan shadaw ni rai nga ai.

 

LAM (1)       LUSU MAYU AI NI GUMHPRAW LU NA MATU BUNG LI N GALAW AI   

           (THE RICH DON’T WORK FOR MONEY)

 

Na a prat hkrumlam hta yak hkak kyintut ai lam ni hpe atsawm n sharin la lu yang, nang du na ra ai aten  hta yak hkat ai lam bai hkrum na ra ai. Masha nkau mi  yak hkat ai lam hkrum yang tinang a bungli madu hpe, tinang na madu wa /madu jan , dai nrai gam maka hpe mara shagun chye ma ai.

 

Lusu mayu ai ni, gumhpraw  na matu bungli n-galaw ai, gumhpraw she shanhte hpe bungli galaw jaw na matu sha ngun sha chye ai re. Dai ni malawng gaw gumhpraw hpe nchye shangun sha chye ai majaw matsan yakhkat ai lam hkrum sha nga ai.

 

Matsan ai ni gumhpraw hpang chyu hkan  nna gumhpraw a  n-gun atsam hpe nchye ai majaw  lu ai gumhpraw gaw nta manu, mawdaw, wan, hka  manu  jaw kau ai hpang  n nga mat sai. Dai gaw mung < xml="true" ns="urn:schemas-microsoft-com:office:smarttags" prefix="st1" namespace="">kan a yu mahkam (rat trap) kaw shang rawng mat ai lam re.

 

LAM(2)     SUT JA GUMHPRAW THE SENG AI MACHYE MACHANG HPE SHARIN LA RA AI.

           ( WHY TEACH FINANCIAL  LITERACY )

 

Ja gumhpraw sut masa hprang ai lam (financial intelligence) machye machyang n nga yang lu ai gumhpraw  gaw aloi sha lwi yawng mat na ra ai. Dai ni  hti pawk sha nna lusu mat ai masha law law hpe na yu ga ai. Raitim shanhte hta ja gumhpraw hprang lajang ai machye machang n nga ai majaw nau nna yang bai matsan mat ai hpe law law mu yu ga ai.

 

Nye lusu ai kawa tsun ai “Nang lusu mayu yang, tinang hpe ja  gumhpraw jat  jaw ya ai arai ( asset ) hte  tinang n-madu ai, gumhpraw lwi pru ai arai (liability) hpe chye ginhka chye ra ai”. Lu su ai masha ni Asset hpe mahkawng la ma ai . Matsan ai ni gaw Liability hpe Asset shadu nna mahkawng ma ai. Asset hte Liability hpe loi ai hku na ndai hku ginhka mai ai.

   

             ASSET                                                                                           

    Stock ( hpaga manu mahkawng ai )                                         

    Bond ( ga shaka la da ai hpaga gat rai )                              

   Note ( gumhpraw the maren manu dan ai arai) 

   Realestate (lamu ga, nta shara)

   Intellectual ( hpaji hparat )

   Property ( sutgan sut rai )

   Small business ( hpaga lam kaji ) 

 

            LIABILITY

    Mortgage (Nta manu - bai wa ra ai nta manu)

    Loan (hkoi gumhpraw)

    Creditcard (gumhpraw hkoi lang mai ai arai)

    Car/luxuries (mawdaw hte manudan arai ni)

 

Anhte daini na manghkang gaw jawng kaw gara hku gumhpraw tam ra ai lam hpe n-sharin jaw ai sha, gara hku gumhpraw jailang ra ai lam sha sharin jaw ai re.

 

Dai ni na masha ni lu ai gumhpraw law malawng ma ai gaw  asuya a kang ( Tax ) kaw re nga ai. Masha malawng gaw Liability ( gumhpraw pru wa na arai ) ni hpe Asset ( gumhpraw lu wa na ) arai ngu kam shut taw ai re; Ga shadawn:   nta hpe Asset ngu kam taw ai re.

 

Lusu ai masha tai mayu yang  Asset ngu ai hpe mari mahkawng da ra ai. Asset ngu ai gaw hpun hte bung nna hka law law jaw yang kaba wa nna, lani mi hta asi si, shing nip jaw na ra ai. Hpun law law hkai yang asi law law lu di sha na re.

 

Ngai n-ta hkum mari ngu tsun mayu ai nre ai.  Asset hte liability nbung ai lam sanglang dan mayu ai ga re, nta mari mayu yang Asset ngu ai hpun shawng hkai ra na re. Anhte Asset ngu ai hte liability ngu ai hpe nchye  ginhka yang, yu mahkam hta aloi sha shang rawng mat nna, prat tup kayin taw nga na ra ai. Dai majaw tinang na Asset shadaw law law jung  magang tinang na prat kalu kaba lu su magang re.

 

 

LAM(3)   TINANG NA HPAGA DINGGA  LAM GALAW NA MYIT GA.

                   ( MIND YOUR OWN BUSSINESS)

 

Prat tup ja gumhpraw ningra yakhkak matsan taw ai a madung gaw prat tup masha hpe bungli galaw jaw taw ai majaw re.

Tinanag a hpaga bungli galaw na myit sa ga. Na na kan bau bungli mung galaw ding yang, Asset ngu ai hpe mari mahkawng mat ra ai. Ga shadawn:  ngai gaw jawng sara hku na kan bau ai rai tim, nye na hpaga lam gaw lamu ga mari dut ai lam re nga ai. Ahkyak chye na ra ai lam gaw lusu mayu ai ni n-ta kaja, mawdaw kaja, mungkan a manu dan arung arai ni hpe lusu ai hpang,  dai n-re yang Asset  ngu ai hpun kaw na gumhpraw asi si wa ai shaloi she mari ma ai re.

 

LAM(4)  ASUYA KANG HTE SENG AI TARA, MACHYE MACHYANG HTE COMPANY, TARA SHANG   HPAGA HPUNG NI A  DANG DI AI ATSAM  HPE CHYE NA DA RA AI

 ( HISTORY OF TAXES AND POWER OF CORPORATION )

 

Daini masha malawng jai ma ai lam ( expense ) malawng  gaw  asuya kang bang ai lam kaw re. Nye a matsan ai kawa tsun ga ai “ Asuya hku na matsan ai ni hte lapran masha ni hpe karum na matu lusu ai ni hpe kang law law hta ra ai” nga tsun ai.

 

Lusu ai kawa tsun ai “ Asuya kang ngu ai gaw shawng ningnan lusu ai ni hpe ari jaw na matu galaw sa wa tim hpang de gaw matsan ai ni hte lapran masha ni hpe ari jaw ai tai wa sai”nga tsun ai. Bungli law law galaw magang kang ( tax ) law law jaw ra magang re.

 

Lusu ai ni gaw kang (tax ) hte seng ai tara machye machang hpe chye da ai majaw kang law law koi yen lu na matu ladat chye nga ma ai,kadun ai hku tsun yang  lusu ai ni gaw (1 ) Tam ai. ( 2 ) jailang ai. ( 3 ) kang jaw ai re.

 

Matsan ai ni gaw, (1 ) tam ai.  ( 2 ) kang shawng jaw ai. ( 3 ) jailang ai re.

 

Tsun mayu ai gaw  matsan ai ni gaw kang ( tax ) shawng jaw na she, jai lang lu ai re.

 

 

LAM(5)   LUSU AI NI GUMHPRAW LU NA LAM CHYE SAWK SHPRAW CHYE MA AI.

                    (THE RICH INVENT MONEY )

 

Masha nkau mi ahkaw ahkang chying hka hpaw wa ai shaloi ,gumhpraw nnga ai ma jaw hpa n lu di ai nga tsun ai, raitim nkau mi ahkaw ahkang lu wa ai shaloi  mai byin hkra galaw chye ai ni  gaw yu mahkam na lawt mat na  lu su wa ma ai.

 

Prat a yu mahkam  na lawt lu wa na matu :

(1 ) ja gumhpraw hte seng  ai machye machyang  hpa ji. (2) gumhpraw  arang gara hku  jai na

( investment strategies). (3) Gat lawk a lam machye machyang (the market),  (4 ) tara upade (law) ni hpe chye da ra ai.

 

LAM(6)    HKAJA SHARIN LA NA MATU BUNGLI GALAW U.

        ( WORK TO LEARN; DON’T WORK FOR MONEY )

 

Ngai nye na  hpaga hpung langai shangai wa na matu ,bungli law law hpe galaw sharin la wa sai. Dai hku bungli law law galaw lai wa sai majaw  tinang a hpaga lam galaw wa ai shaloi shut ai lam nlaw mat nna awngdang hkra galaw wa ai re.

 

Nye a hpaga lam awngdang wa ai lam hta, ngai lang wa ai nye a hkam la galaw sa lam ni hpe garan jaw mayu ai.

 

Dai ni gaw:

 (1 ) sawn dik lik yu ai lam galaw ai.

 (2) La ma ma hpe chye lata ai machye machyang hpe sharing la ai.

(3) Manaw manang hpe la ta yang gumhpraw hpe n-yu ai sha,hpa  galaw chye ai nga hpe yu ai.

( 4 ) Tinang galaw sa na lam hpe hkut hkut nai nai chye na hkra di ai.

(5 ) Nang lu tam ai gumhpraw nang shawng la u nga ai ga hpe hkan nang ai.

(6 ) Bungli  byin na matu karum ai  chyau poi (broker)  hpe atsawm sha  myit shapyaw shagrau ai.

(7 ) Masha ntsa kaja myit tawn ra ai.

(8 ) gumhpraw  nang hta shang lwi wa ai lam n-nga shi yang manu dan arung arai hkum mari.

(9 )  Kasi la na masha tam ra ai.

(10 ) Masha hpe jaw yang bai lu na ra ai.

 

( Laika ka sara hte lauban kaba re nga ai ROBERT T. KIYOSAKI NA “rich dad, poor dad” hpe htap htut ai hku kadun wa laika gale da ai. )

 

              YAWNG KALU KABA LU SU WA U GA

 

( Laika ka sara hte lauban kaba re nga ai ROBERT T. KIYOSAKI NA “rich dad, poor dad” hpe htap htut ai hku kadun wa laika gale da ai.)

 

Laika ga gale ka ai wa - Shadan Du

 

Matsing : Ndai laika ngau hpe Kachin Today Group :: Wunpawng Daini website kaw nna la bang da ai.