Home‎ > ‎

Nieuwsgierige Semantiek


“Wat is de betekenis van een zin?” Dit is één van de centrale vragen in de taalfilosofie. Het onderdeel van de taalkunde dat zich met deze vraag bezig houdt noemen we de semantiek. Semantiek is ook een belangrijk onderwerp in de logica. Daar zijn wiskundige middelen ontwikkeld om betekenis te modelleren. En deze middelen worden weer toegepast in de taalkundige semantiek. 


De logica is traditioneel vooral geïnteresseerd in het karakteriseren van geldigheid van redeneringen. Het betekenisbegrip dat daarbij hoort vat de inhoud van een zin op als de informatie die de zin bevat. In termen van taalgebruik, het onderwerp van de pragmatiek, kun je zeggen dat het logisch betekenisbegrip vooral gerelateerd is aan het gebruik van taal in redeneren en argumenteren.

Ons onderzoek begint vanuit de stellingname dat redeneren en argumenteren niet het meest primaire gebruik van taal is. In onze ogen is dat eerder het uitwisselen van informatie, met als uiteindelijk doel ons handelen te coördineren. Informatie-uitwisseling in een gesprek is een interactief, coöperatief, en dynamisch proces gericht op het oproepen en gezamenlijk oplossen van allerlei kwesties. 

Het hoofddoel van ons onderzoek is om tot een betekenisbegrip te komen dat, anders dan het gangbare logische begrip, direct gerelateerd is aan het primaire gebruik van taal als manier om informatie uit te wisselen. Daarbij houden wij wel vast aan een formeel logische karakterisering van zo’n nieuw conversationeel betekenisbegrip. 

Voorafgaand aan dit project hebben wij reeds een begin gemaakt met dit onderzoek. Voor de meest basale logische taal van de propositielogica hebben we een nieuwe semantiek ontwikkeld die we in het Engels ‘inquisitive semantics’  noemen, ‘nieuwsgierige semantiek’ zou een Nederlandse vertaling kunnen zijn. 

Kenmerkend voor het inquisitieve betekenisbegrip is dat de inhoud van een zin wordt gerepresenteerd op een manier die je kunt omschrijven als het opperen van mogelijkheden?. Een inquisitieve zin, een nieuwsgierige zin, oppert verschillende alternatieve mogelijkheden. In de bestudeerde logische taal is het de disjunctie (het voegwoord ‘of ’) die de bron van inquisitiviteit in taal is. 

Een gespreksbijdrage die meerdere mogelijkheden oppert, nodigt de gesprekspartners uit tot een bepaalde keuze. Daarmee zit een interactief aspect ingebakken in het begrip van betekenis. Het coöoperatieve aspect zit in het zo goed mogelijk gevolggeven aan de mogelijke richtingen die de geboden alternatieven het gesprek bieden. 

Het doel van het onderzoek is om deze nieuwsgierige notie van betekenis verder logisch-filosofisch te onderbouwen en te analyseren, en de semantiek uit te breiden naar rijkere logische talen. Dit alles met het oog op toepassing in de taalkundige semantiek. 

De inquisitieve semantiek ontsluit ook een nieuw gebied voor logisch onderzoek, waar de centrale notie niet de beoordeling van geldigheid van redeneringen betreft, maar de beoordeling of en in welke mate opeenvolgende bijdragen aan een gesprek zich naar elkaar voegen. Met andere woorden: de beoordeling van de coherentie van het gesprek. In het Engels noemen we deze logisch-pragmatische notie ‘compliance’. 

Kenmerkend voor de inquisitieve semantiek is dat betekenis en gebruik van taal nauwer met elkaar worden verweven. De taalkundige deelgebieden van semantiek en pragmatiek worden op een nieuwe manier met elkaar verbonden, wat een nieuw perspectief biedt voor het onderzoeken van een breed scala aan semantische en pragmatische verschijnselen in de natuurlijke taal.