Wie voor zijn levensvisie een grondslag zoekt van enige draagkracht en duurzaamheid zal er niet aan ontkomen zich bezig te houden met de begrippen werkelijkheid en waarheid. Het denken hierover en over verwante begrippen als de realiteit, de feiten, het leven, de wereld heeft geleid tot vele uitgangspunten, theorieën en opvattingen. Het geven van betekenis en dus bruikbaarheid aan deze begrippen vraagt een persoonlijke keuze uit vele mogelijkheden. Om mijn keuze aan te duiden geef ik een paar citaten die mij aanspreken.
• "Werkelijkheid is geen onmiddellijke afspiegeling van iets, maar ook geen ideële over iets heen; het is de existentiële ervaring van door de mensen geïnterpreteerde wereld" (Van Praag, 1978, p.98)
• "Waarheid wijst altijd op een, steeds voortgaande, gemeenschappelijke verovering van de werkelijkheid" (Van Praag, 1970, p.12-13)
• "Aangezien waarheid niets anders is dan de graad van doeltreffendheid, waarmee wij de werkelijkheid kunnen beschrijven (en voorspellen) en een ieder zijn eigen werkelijkheid beleeft, gaat het er dus in laatste aanleg om, zich met elkaars werkelijkheden in toenemende mate vertrouwd te maken; een communicatieprobleem van de zuiverste soort en een in principe niet volstrekt onuitvoerbare exercitie"(Roethof, in: Van Praag e.a., 1969, p.141)
• "Waarheid is de doelmatigste vergissing" (A.Adler, in: Ansbacher, 1956, p.83)
• "Iedere waarheid is slechts betrekkelijk" "Er zijn geen privé waarheden, maar alleen sociale waarheden" (L.Way, 1948, p.165-166)
Deze keuze van citaten wijst aan, dat ik werkelijkheid en waarheid beschouw als fictie in de betekenis die ik verder in dit hoofdstuk beschrijf. Werkelijkheid is dan de primaire beleving van ingebed te zijn in en betrokken te zijn bij tijd en ruimte. Door exploratie, beschouwing en beoordeling ontstaan dan momenten van waarheidsbeleving, waarin het gevoel de werkelijkheid beter begrepen te hebben overheerst. Deze momenten zijn als voetstappen in de reis naar een fictief einddoel, de absolute en eeuwige waarheid, die een complete kennis van de werkelijkheid moet opleveren. De symbolische waarde, de vuurtorenfunctie kan van zo'n fictie een bruikbaar en nuttig ideaal maken, zolang ze maar als fictie blijft herkend.