Nguyễn Khải‎ > ‎

Vĩnh biệt một phong cách văn xuôi độc đáo

Tuyết Nga
Báo VietNamNet
11:32' 17/01/2008 (GMT+7)

(VietNamNet) - Với năng lực chiếm lĩnh hiện thực khái quát và một khuynh hướng triết luận sâu sắc, với cái nhìn mới mẻ và độc đáo về hiện thực và con người, Nguyễn Khải đã tạo dựng nên được một thế giới nghệ thuật, trong đó bên cạnh hơi thở ấm nóng của đời sống, con người hiện lên nổi bật bởi những vẻ đẹp của tinh thần, của trí tuệ. Tác phẩm của ông đạt được giá trị nhận thức cao và một sức hấp dẫn mạnh mẽ.

Vào những ngày đầu của năm 2008, thêm một tin buồn nữa cho văn chương nước Việt, nhà văn Nguyễn Khải - một trong những tên tuổi có nhiều đóng góp cho văn học thế kỷ XX - đã ra đi ở tuổi 77.

Hơn nửa thế kỷ lao động không ngưng nghỉ, thành công ở hầu khắp các thể loại tiểu thuyết, truyện ngắn, bút ký, kịch... mỗi tác phẩm của Nguyễn Khải ra đời, dù ở vào thời điểm nào, đều gây được sự chú ý của độc giả, của giới nghiên cứu phê bình và các đồng nghiệp. Các tác phẩm của ông không chỉ đánh dấu bước đi của đời sống hiện thực mà còn của cả những tìm tòi trăn trở của nhà văn trên con đường sáng tạo.

Sinh ngày 3 tháng 2 năm 1930 tại Hà Nội, với thân phận con vợ lẽ trong một gia đình dòng dõi quan lại bậc trung, Nguyễn Khải vào bộ đội năm 16 tuổi. Ông thuộc thế hệ những nhà văn trưởng thành trong kháng chiến chống Pháp. Trở thành một người lính, rồi một người cầm bút, tự nguyện gắn bó cuộc đời mình với sự nghiệp của dân tộc, của Đảng, tác phẩm của Nguyễn Khải đã sớm đưa ông trở thành một trong những cây bút có vị trí trên văn đàn.

Bám sát đời sống, với lập trường khẳng định, đề cao cái mới, cái tốt đẹp, phê phán những biểu hiện tiêu cực làm cản trở con đường đi lên của cách mạng, tác phẩm của Nguyễn Khải đã phản ánh từng bước đi của đời sống chính trị xã hội đất nước ta hơn nửa thế kỷ qua.

Qua các tác phẩm tiêu biểu: Xung đột, Mùa lạc, Tầm nhìn xa (thời kỳ xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc những năm hoà bình mới lập lại); Họ sống và chiến đấu, Chiến sỹ, Tháng ba ở Tây Nguyên, Cha và con và... (thời kỳ kháng chiến chống Mỹ cứu nước); Cách mạng, Gặp gỡ cuối năm, Thời gian của Người, Vòng sóng đến vô cùng, Ðiều tra về một cái chết (thời kỳ thống nhất đất nước); Nắng chiều, Một người Hà nội, Chúng tôi và bọn hắn, Lạc thời, Đời khổ, Anh hùng bĩ vận (thời kỳ đổi mới) và gần đây nhất là Thượng đế thì cười... Nguyễn Khải đã phản ánh sinh động hiện thực cách mạng cũng như đời sống tinh thần của con người thời đại.

Vì lý tưởng của cách mạng, vì một cái đẹp chân chính, tích cực, ở bất cứ một giai đoạn sáng tác nào Nguyễn Khải cũng cố gắng xông vào những lĩnh vực phức tạp của đời sống, dùng ngòi bút của mình phản ánh những vấn đề nóng bỏng, sâu sắc của xã hội; những biểu hiện thầm kín, tinh vi trong nhận thức, tư tưởng con người thời đại và trở thành một trong những ngòi bút giàu tính chiến đấu của nền văn học.

Có thể nói ông là một trong số những nhà văn có quan điểm nghệ thuật, quan niệm về hiện thực và con người khá độc đáo, mạnh mẽ. Với bản lĩnh, năng lực, cá tính và sự nhạy cảm của một tài năng, ông đã sớm tìm được cho mình một lối tiếp cận đời sống riêng. Tác phẩm của ông luôn đạt tới một tầm tư tưởng, một mức độ khái quát cao bên cạnh một giọng điệu nghệ thuật đặc sắc, đầy biến hoá. Ông cũng là một trong số những nhà văn tiêu biểu cho phong trào đổi mới văn học những năm sau chiến tranh. Với một vốn sống không ngừng được đổi mới, với ý thức không ngừng tìm tòi, nhà văn đã sớm có được những thành công thể hiện sự đổi mới trên nhiều phương diện cả về đề tài lẫn chất liệu, thể loại, ngôn ngữ, bút pháp.

Là một nhà văn đa diện và nhiều biến hóa, ngòi bút của ông linh hoạt và tiềm tàng những màu sắc khác nhau trong cá tính. Nguyễn Khải là người có dấu ấn phong cách đậm nét trong số các nhà văn đương đại Việt Nam. Khả năng phát hiện vấn đề, cách tổ chức tác phẩm, xây dựng nhân vật mang tính vấn đề và tầm khái quát, ý nghĩa xã hội, ý nghĩa triết học của những vấn đề mà Nguyễn Khải đặt ra trong sáng tác của mình đã làm văn xuôi của ông có nhiều khác biệt so với người khác.

Với năng lực chiếm lĩnh hiện thực khái quát và một khuynh hướng triết luận sâu sắc, với cái nhìn mới mẻ và độc đáo về hiện thực và con người, Nguyễn Khải đã tạo dựng nên được một thế giới nghệ thuật, trong đó bên cạnh hơi thở ấm nóng của đời sống, con người hiện lên nổi bật bởi những vẻ đẹp của tinh thần, của trí tuệ. Tác phẩm của ông đạt được giá trị nhận thức cao và một sức hấp dẫn mạnh mẽ.

Sớm thành công và bộc lộ được cá tính sáng tạo mạnh mẽ, nên Nguyễn Khải thuộc số những nhà văn đương đại được giới nghiên cứu phê bình và đồng nghiệp rất chú ý. Tác phẩm của ông khi ra đời thường gây nên nhiều ý kiến tranh luận sôi nổi. Nhiều nhà nghiên cứu phê bình văn học, nhiều nhà văn nhà thơ đã viết về ông. Sự nghiệp của ông đã trở thành một đề tài nghiên cứu được chú ý. Cho đến hôm nay vị trí quan trọng trên văn đàn và quá trình lao động sáng tạo lâu dài, bền bỉ, đầy hiệu quả với những biểu hiện của một cá tính sáng tạo độc đáo của nhà văn Nguyễn Khải vẫn còn là câu hỏi hấp dẫn còn nhiều bỏ ngỏ đối với những người quan tâm.

Gần 80 tuổi đời với trên năm mươi năm lao động sáng tạo không ngưng nghỉ, đều đặn xuất hiện trước độc giả của mình với một phong độ mới mẻ, độc đáo, hấp dẫn Nguyễn Khải thực sự là một hiện tượng tiêu biểu của nền văn xuôi Việt Nam thế kỷ XX. Cũng như một số đồng nghiệp xuất sắc của mình, Nguyễn Khải đã đóng góp vào nền văn học dân tộc một sự nghiệp văn học đồ sộ, một phong cách văn xuôi độc đáo. Ông đã được Nhà nước trao tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh.

Comments