Nguyễn Khải‎ > ‎

Đại tá nhà văn Nguyễn Khải đã "... đi xa hơn nữa"

Vũ Ân Thy
Báo Sài Gòn Giải phóng trực tuyến
Thứ tư, 16/01/2008, 01:01 (GMT+7)

Vừa qua, VTV phát chương trình “Chân dung nghệ sĩ”, giới thiệu nhà văn Nguyễn Khải. Ông ăn bận xuềnh xoàng, phong phanh, tiếp khách và vui vẻ trò chuyện văn chương trên sân thượng. Mừng cho ông, ông cười: “Giờ còn đầy mình, ông ạ”. Ai cũng nghĩ ông còn khỏe mạnh lắm.

Vừa qua khi chuẩn bị đề cương làm báo Xuân Mậu Tý 2008, anh em chúng tôi thực hiện một bài về các nhà văn ở TPHCM được nhận giải thưởng Văn học ASEAN, trong đó có nhà văn Nguyễn Khải.

Không phải khi đã lên lão, mà ngay từ hồi nảo hồi nào, nhà văn Nguyễn Khải vẫn có cách xưng hô thân mật “ông, tôi” với tất cả mọi người, nhất là với lớp trẻ. Thân mật là vậy nhưng quả thật giữa nhà văn Nguyễn Khải và người đối diện bao giờ cũng có một khoảng cách nhất định.

Có lẽ ấy là khoảng cách của một tài năng lớn, của một sức lao động nghiêm túc, sắc sảo và chúng ta. Trong đời thường, nhiều người đều gọi nhà văn Nguyễn Khải là “bác”- bác Nguyễn Khải, một cách gọi rất... Bắc kỳ như cái tính cách, phong độ… rất Bắc kỳ của Nguyễn Khải. Sống trăm nơi, đi trăm vùng… Nguyễn Khải vẫn giữ nguyên vẹn chất Bắc kỳ vừa kiêu sa, lịch lãm vừa hóm hỉnh sâu sắc, vừa quý phái khó hiểu, vừa gần gũi dễ cởi lòng nhưng cần “cảnh giác”!? Có một lần, bác Nguyễn Khải nói mà chúng tôi cứ băn khoăn: “Này, cánh phê bình họ phê bình mình, kệ họ. Mình là dân viết, cứ viết, ông ạ”.

Nhà văn Nguyễn Khải tên thật là Nguyễn Mạnh Khải, sinh ngày 3-12-1930 tại Hà Nội. Ông có nhiều quê, mà ông tự nhận một cách tự hào. Ấy là Hà Nội, Nam Định, Hưng Yên… Nhưng quê gốc của Nguyễn Khải là Thanh Hóa (giống như nhà văn Nguyễn Tuân). Cách mạng Tháng Tám thành công, kháng chiến bùng nổ, Nguyễn Khải gia nhập tự vệ tại Hưng Yên. Sau đó đi bộ đội, làm y tá.

Nguyễn Khải bắt đầu viết văn những năm 50 của thế kỷ XX, cùng thế hệ với những nhà văn như Nguyễn Ngọc Tấn, Võ Huy Tâm, Nguyễn Văn Bổng, Nguyên Ngọc, Nguyễn Quang Sáng, Bùi Đức Ái (Anh Đức)… Hai tập tiểu thuyết nổi tiếng “Xung đột” ra đời năm 1959, 1962.

Nói đến nhà văn Nguyễn Khải, chúng ta không thể không nhắc đến hàng loạt tác phẩm: Mùa lạc, Hãy đi xa hơn nữa, Tầm nhìn xa, Ngày Tết về thăm quê, Họ sống và chiến đấu, Cha và con và..., Gặp gỡ cuối năm, Thời gian của người, Một người Hà Nội, Hà Nội trong mắt tôi, Hai ông già, Sống ở đời, Đứa con nuôi, Người mơ mộng… và cuốn sách cuối cùng Thượng đế thì… cười.

Tên sách của Nguyễn Khải không quá hay, nếu không nói có khi ông mượn tên sách tên phim nổi tiếng đặt cho tên sách của mình. Nhưng cái đặc biệt là bao giới và bất kỳ trang viết nào của Nguyễn Khải cũng thể hiện sự phong phú, đa dạng hiện thực sôi động của nông thôn, người lính…, những vấn đề xã hội - chính trị, vấn đề văn hóa tư tưởng, đời sống tinh thần của mỗi con người.

Sáng tác của Nguyễn Khải thể hiện sự nhạy bén và cách khám phá riêng; năng lực phân tích tâm lý sắc sảo; sức mạnh của lý trí tỉnh táo. Nguyễn Khải là nhà văn không chỉ “có khả năng sống một mình mà không cô độc” mà còn là người “Biết làm chủ ngòi bút và cảm xúc của mình trên từng con chữ”.

Nhà văn Nguyễn Khải từng là đại biểu Quốc hội, Ủy viên BCH Hội Nhà văn Việt Nam. Giải thưởng Hồ Chí Minh về VHNT. Giải thưởng Văn học ASEAN… Đó là vinh dự của một nhà văn tài hoa. Nhưng cái cao lớn hơn, sâu hơn là tác phẩm của Nguyễn Khải có sức truyền cảm mãnh liệt, sức hấp dẫn đặc biệt.

Những năm gần đây, bác Nguyễn Khải ở với con trai. Ông thường la cà trò chuyện với bà con cô bác lao động. Ông nói, sợ già yếu chết bất đắc kỳ tử sẽ trở thành ma mồ côi. Hóa ra con người làm việc không biết mệt, đùa giỡn với mọi thứ… cũng sợ chết. Chúng tôi hỏi, nghe nhà thơ Nguyễn Quốc Văn nói, hồi này bác sáng tác bằng máy vi tính? Bác Nguyễn Khải lắc đầu cười: “Để cái máy vi tính trên bàn viết, nhiều người tưởng vậy, chứ cái nghề viết văn phải viết bằng tay ông ạ”.

Nhà văn Nguyễn Khải chính hiệu là dân Hà Nội gốc. Là dân kẻ chợ. Ở Hà Nội ông sống trên bãi Phúc Xá, vào Sài Gòn ông sống ở khu Khánh Hội. Và ông đã ra đi !

Chúng tôi nhớ một tác phẩm rất hay của ông Hãy đi xa hơn nữa và Tầm nhìn xa. Nhà văn Nguyễn Khải, bác Nguyễn Khải đã… “Đi xa hơn nữa”, thật rồi! Chắc khi nhà văn Nguyễn Khải, bác Nguyễn Khải “Đi xa hơn nữa”, chúng ta sẽ có “Tầm nhìn xa” về tác phẩm của nhà văn Nguyễn Khải, của bác Nguyễn Khải.

Comments