Trang chính‎ > ‎Cây lương thực‎ > ‎VIETGAP lúa‎ > ‎

Eurepgap- Globalgap nhận thức và áp dụng

EUREPGAP- GLOBALGAP VÀ CÁC GAP CỦA CHÂU Á

                        NHẬN THỨC VÀ ÁP DỤNG

 

Trong bài này tác giả muốn giới thiệu tóm tắt về khái niệm và thuật ngữ “GAP”, lịch sử và sự ra đời của tổ chức GAP các nước và vận dụng vào hoàn cảnh cụ thể của Việt nam. Điều cốt lõi trong thực hành “GAP” trên các loại cây và cây lúa. Tác giả viết bài này dưới dạng câu hỏi để đọc giả tiện thảo luận.

 

GS.TS. Mai Văn Quyền - 0913894620 - vanquyen336@yahoo.com.vn

 

 

1 Hỏi: Xin cho biết thuật ngữ EUREPGAP là gì?

 

-Trả lời: Đó là một tập hợp gồm những từ ghép lại  của EU là Euro (Châu Âu) và từ REP là viết tắt của Retailer  Produce Working Group (nhóm những người buôn bán lẻ), còn GAP là Good Agriculture Practice (tạm dịch là thực hành nông nghiệp tốt). Khi ghép các từ này lại thành EurepGAP được hiểu là tập hợp các biện pháp kỹ thuật nông nghiệp tốt (gọi tắt là thực hành nông nghiệp tốt) do sáng kiến của các nhà buôn bán lẽ ở Châu Âu xây dựng nên vào năm 1997.

Bộ khung của EurepGAP bao gồm 36 danh mục (tiêu chuẩn) bắt buộc phải tuân thủ 100%, 127 danh mục thứ yếu có thể tuân thủ đến mức 95% cũng được chấp nhận và có 89 kiến nghị  khuyến cáo nên thực hiện. Tổng cộng có  252 danh mục  (tiêu chuẩn). Điều cốt lỏi của bộ tiêu chuẩn EurepGAP là sản phẩm đem bán hay lưu hành trên thị trường phải bảo đảm được các tiêu chuẩn VSATTP của khách hàng, sản phẩm bắt buộc phải có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng để khi cần có thể truy nguyên được nguồn gốc. Người sản xuất, lưu thông, phân phối đều có liên đới chịu trách nhiệm với sản phẩm của họ đối với mọi khách hàng trong và ngoài nước.Vì vậy, mỗi sản phẩm đều cần phải có lý lịch rõ ràng, được ghi chép tỷ mỹ và được kiểm tra định kỳ theo yêu cầu của từng loại sản phẩm.

 

2/ Hỏi: GlobalGAP là gì, có gì giống và khác với EurepGAP không?

 

-Trả lời: EurepGAP là thực hành nông nghiệp tốt được xuất hiện đầu tiên ở châu Âu, là do yêu cầu thực tế ở châu Âu, tạo ra năm 1997, và để áp dụng cho nhóm cây Rau-Quả, thịt, cá,trứng, sữa là các loại thực phẩm dễ bị vi khuẩn gây hại, do đó các chỉ tiêu về VSATTP phải được kiểm soát cẩn thận.Ta cũng biết châu Âu gồm các nước công nghiệp phát triển sớm, đời sống vật chất và tinh thần được phát triển rất cao,do đó tiêu chuẩn VSATTP của họ đặt ra cũng khá chặt chẻ và khá nghiêm khắc.Chữ Global là toàn cầu, và do đó GlobalGAP là GAP áp dụng cho toàn cầu, không chỉ gói gọn ở khu vực châu Âu.Nói cách khác đây là tiêu chuẩn thực hành nông nghiệp tốt áp dụng cho mọi nơi, mọi nước.Nhưng thuật ngữ này xuất hiện sau và dựa trên nguyên tắc chủ yếu của EurepGAP.Ngày 7 tháng 9 năm 2007, EurepGAP  (thực hành nông nghiệp tốt của Châu Âu) đã được đổi tên thành GlobalGAP, điều đó phản ánh phạm vi ảnh hưởng của EurepGAP trên toàn cầu. GlobalGAP là một tổ chức tư nhân đã xây dựng các tiêu chuẩn chứng nhận tự nguyện và các thủ tục cho việc thực hành nông nghiệp tốt. Ban đầu nó được một nhóm các siêu thị ở Châu Âu xây dựng nên. Mục đích của GlobalGAP là làm tăng sự tin tưởng của khách hàng đối với thực phẩm an toàn, thông qua thực hành nông nghiệp tốt của người sản xuất. Trọng tâm của GlobalGAP là an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc, bên cạnh đó cũng đề cập đến các vấn đề khác như an toàn, sức khỏe và phúc lợi cho người lao động và bảo vệ môi trường. GlobalGAP là một tiêu chuẩn trước cổng trại, có nghĩa là việc cấp chứng nhận cho các quá trình sản xuất từ khi hạt giống được gieo trồng đến khi sản phẩm được xuất khỏi trang trại  (ở điều kiện Việt nam là sản phẩm được bán ra khỏi các gia đình tư nhân). Sản phẩm lúa gạo của nước ta còn bị tác động bởi tư thương và các nhà xuất khẩu nữa.Cho đến nay GlobalGAP đã xây dựng được các tiêu chuẩn cho rau và trái cây, cây trồng xen, hoa và cây cảnh, cà phê, chè, thịt lợn, gia cầm, gia súc và cừu, bơ sữa và thủy sản  (Cá Hồi). Các sản phẩm khác đang được nghiên cứu. Có nghĩa là lúa gạo ở các nước chưa có tiêu chuẩn.Vì vậy, có thể hiểu EurepGAP khi được nhiều châu lục áp dụng thì trở thành GlobalGAP.Như vậy nếu sản phẩm của bạn được công nhận theo tiêu chuẩn của EurepGAP thì rất dễ dàng lưu hành ở moi thị trường trên thế giới. Sản phẩm nông nghiệp của bạn nếu buôn bán được với các nước ở Châu Âu thì càng dễ dàng buôn bán với các nước ở Châu Phi, Châu Mỹ la tinh,châu Á hay châu Đại dương. Nói như vậy EurepGAP và GlobalGAP về cơ bản được coi là không có gì khác nhau.Dĩ nhiên cũng có thể có một số ngoại lệ khi áp dụng trong phạm vi GlobalGAP. Vì có thể Nhật hay Mỹ có vài qui định khắt khe hơn về dư lượng thuốc hóa học; hoặc giả về khía cạnh tôn giáo, tập quán  hay thói quen của một số tộc người hay quốc gia nào đó không phù hợp với tiêu chuẩn EurepGAP. Nhưng  nếu có thì đó cũng chỉ là những chỉ tiêu thứ yếu mà thôi.

 

3/ Hỏi: Xin cho biết thời gian ra đời, sự khác nhau và giống nhau giữa EurepGAP, GlobalGAP,AseanGAP,MalaysiaGAP,ThaiGAP,ChinaGAP,JapanGAP(JGAP), IndiaGAP và VietGAP?

 

-Trả lời: Về thời gian thì EurepGAP phát triển trước, vào năm 1997.

a/GlobalGAP được chuyển từ EurepGAP sang vào ngày 7 tháng 9, năm 2007.Tính đến tháng 9 năm 2007 , GlobalGAP đã có 35 thành viên bán lẻ và dịch vụ thực phẩm ( 34 ở Châu Âu và 1 là Nhật bản).

b/AseanGAP do ban thư ký của tổ chức ASEAN xây dựng ( với đại diện các nước thành viên) và được đưa ra từ năm 2006. Nó là một bộ tiêu chuẩn thực hành nông nghiệp tốt trong cả quá trình sản xuất, thu hoạch và xử lý sau thu hoạch đối với rau quả tươi ở khu vực ASEAN.Mục tiêu của ASeanGAP là tăng cường hài hòa các chương trình GAP quốc gia của các nước thành viên ASEAN trong khu vực, đề cao sản phẩm rau quả an toàn cho người tiêu dùng, duy trì các nguồn tài nguyên thiên nhiên và thúc đẩy thương mại rau quả trong khu vực và quốc tế.

 

                             AseanGAP bao gồm 4 phần chính:

                               •An toàn thực phẩm

                               •Quản lý môi trường

                               •Sức khỏe, an toàn lao động và phúc lợi cho người làm    

                                  Việc

                               •Chất lượng sản phẩm

Hạn chế nhất của AseanGAP là mới chỉ đưa ra các tiêu chuẩn cho các rau quả tươi, nó không bao gồm các sản phẩm còn có độ rủi ro cao trong thực phẩm an toàn như sản phẩm được cắt lát. Đây vẫn là tiêu chuẩn mới trong khu vực và quốc tế. AseanGAP không phải là tiêu chuẩn để chứng nhận cho các sản phẩm hửu cơ hay sản phẩm biến đổi gen..

c/MalaysiaGAP: do Bộ Nông nghiệp ( DOA) trực tiếp điều hành đưa vào hệ thống chứng nhận trang trại chính thức của Malaysia, gọi là SALM vào năm 2002, (`bao gồm bộ phận chứng nhận rau quả tươi ( SALM), chứng nhận vật nuôi  (SALT), chứng nhận sản phẩm cá và thủy sản (SPLAM) và bộ phận chứng nhận sản phẩm hửu cơ (SOM). SALM là một chương trình chứng nhận các trang trại đã tuân thủ thực hành nông nghiệp tốt, họat động theo phương thức bền vững và thân thiện với môi trường và năng suất, chất lượng sản phẩm an toàn cho tiêu dùng.

                  

                             SALM bao gồm ba hướng chính:

                             •Thiết kế môi trường của trang trại

                             •Các phương thức thực hành tại trang trại

                             • Sự an toàn cho sản phẩm của trang trại

          Dựa vào 3 hướng trên, 21 yếu tố sẽ được đánh giá, trong đó 17 loại ghi chép phải được duy trì. Những thông tin thường trực tại các trang trại được chứng nhận SALM bao gồm : việc sử dụng đất, loại đất, nguồn nước và chất lượng nước tưới, việc làm đất bao gồm cả khử trùng đất, qúa trình bón phân, kỹ thuật thu hoạch và vận chuyển sản  phẩm trên đồng ruộng, xử lý sau thu hoạch và đóng gói, xử lý chất thải từ trang trại.

 

          d/ThaiGAP ( Q-GAP). ThaiGAP là dựa theo các tiêu chuẩn quốc tế để tạo thành. Chính phủ Thái đã xây dựng, giới thiệu chương trình chứng nhận chất lượng và an toàn thực phẩm “Q”. Xây dựng logo “Q” cho tất cá các nông sản ( cây trồng,vật nuôi và thủy sản). Cục Nông nghiệp cấp các loại chứng nhận bao gồm Q GAP, Q xưởng đóng gói, Q của hàng. Có 3 mức chứng nhận : i/ Mức 1 là dư lượng thuốc bảo vệ thực vật an toàn;ii/ Mức 2 là dư lượng thuốc BVTV an toàn và không có dịch hại; và iii/ mức 3 là dư lượng thuốc BVTV an toàn, sạch dịch hại và chất lượng cao hơn. Có tất cả 8 điểm phải kiểm tra, bao gồm: nguồn nước, địa điểm nuôi trồng, sử dụng các loại hóa chất nguy hiểm trong nông nghiệp, kho chứa sản phẩm và vận chuyển trên đồng ruộng, ghi chép số liệu, sản xuất sản phẩm sạch sâu bệnh, quản lý chất lượng nông sản, thu hoạch và xử lý thu hoạch. Phân chia: sản phẩm đạt được từ điểm 1 đến 5 là mức 1; từ điểm 1 đến 6 là đạt  mức 2 và sản phẩm đạt cả 8 điểm là mức 3. Thái lan phấn đấu đến cuối năm 2008 thì ThaiGAP sẽ đạt được tiêu chuẩn GLOBALGAP.

 

e/Nhật bản-JapanGAP(.JGAP) là do sáng kiến một nhóm các nhà sản xuất thành lập vào tháng 4/2005, đến tháng 6/2006 JGAP trở thành tiêu chuẩn quốc gia.Có nghĩa là nhiều nhà bán lẻ tư nhân và hệ thống GAP của bộ Nông Nghiệp sẽ cùng chung một tiêu chuẩn. Vào tháng 8 năm 2007, JGAP đã qui chuẩn thành GlobalGAP

 

                   Hệ thống JGAP được chia ra làm 4 phần:

 

•An toàn thực phẩm, bao gồm điểm kiểm soát về phân bón, hạt giống, mua bán sản phẩm.

•Xem xét về môi trường bao gồm nước, đất, năng lượng và địa điểm liền kề

•Phúc lợi và an toàn của người lao động bao gồm mức lương tối thiểu và đào tạo

•Hệ thống quản lý bán hàng bao gồm sự lưu trử sổ sách và truy xuất nguồn gốc.

 

Về mặt quản lý: JGAP  do một ủy ban điều hành quản lý, ủy ban này có quyền cao nhất trong việc định hướng chính sách của JGAP. Ủy ban điều hành có một Ban kỹ thuật để xây dựng các tiêu chuẩn và qui định chung và một hội đồng với đại diện rộng rãi của các bên liên quan là các nhà cung cấp và bán lẻ. Việc cấp giấy chứng nhận do bên tư nhân thứ ba có đủ tư cách và tiêu chuẩn tiến hành .

 

g/Trung quốc GAP. Thực phẩm xanh của Trung Quốc và  ChinaGAP:

Bộ nông nghiệp Trung Quốc đã xây dựng tiêu chuần thực phẩm xanh để xây dựng thực hành nông nghiệp tốt cho thị trường nội địa Trung Quốc, trong khi đó chính phủ Trung Quốc và GlobalGAP đã kết hợp để xây dựng ChinaGAP nhằm cung cấp cho thị trường quốc tế. Trung Quốc đã ký một bản ghi nhớ với GlobalGAP vào tháng 4 năm 2006. ChinaGAP có 2 mức tiếp cận: Giấy chứng nhận hạng 2 chỉ cần nông dân tuân theo một số điều bắt buộc chủ yếu trên cơ sở của GlobalGAP, trong khi đó giấy chứng nhận hạng nhất yêu cầu phải tuân thủ toàn  bộ những qui định bắt buộc chủ yếu và thứ yếu. Chứng nhận ChinaGAP hạng nhất dự định sẽ tương đương với chứng nhận của GlobalGAP. Tính đến giữa năm 2007, Trung Quốc đã bắt đầu thí điểm chứng nhận họat động và công nhận ở 18 tỉnh của Trung Quốc.

 

h/IndiaGAP: Tính đến năm 2007, cơ quan phát triển nông sản và thực phẩm xuất khẩu của Ân độ đã khởi xướng xây dựng tiêu chuẩn IndiaGAP. Một trong những mục tiêu của tiêu chuẩn này là đạt được công nhận quy chuẩn với GlobalGAP để mở ra buôn bán với thị trường Châu Âu cho các nhà sản xuất nông sản của Ấn độ.

 

i/VietGap, Lịch sử phát triển: 

Tháng 11/2007, được sự hổ trợ của công ty Syngenta Việtnam, một nhóm cán bộ thuộc Hội làm vườn (do TS Võ Mai tổ chức)và các cán bộ thuộc Vụ Khoa học, Cuc trồng trọt, cục BVTV, và tác giả của bài  này cùng tiến hành thăm quan, khảo sát chương trình GAP của Malaysia, tổ chức Quốc tế Control Union (Hà Lan) đóng tại Malaysia.Kết thúc chuyến khảo sát này, đoàn đã có báo cáo trình bộ NN&PTNT, kèm theo là các kiến nghị về tổ chức triển khai chương trình EurepGAP trên rau quả, chăn nuôi thú y và thủy sản ở Việt nam. Sau đó, ngày 28 tháng 1, năm 2008, bộ NN &PTNT đã ban hành quy trình thực hành sản xuất nông nghiệp tốt cho rau, quả tươi an toàn theo quyết định số 379.QĐ-BNN-KHCN. Thế là VietGAP được hình thành dựa theo AseanGAP. Hệ thống phân tích nguy cơ và xác định điểm kiểm soát trọng yếu ( Hazard Analysis Critical Control Point:HACCP),các hệ thống thực hành sản xuất nông nghiệp tốt quốc tế được công nhận  như EurepGAP, GlobalGAP ( EU), Freshcare ( Úc) và luật pháp Việt nam về vệ sinh an toàn thực phẩm.VietGap một mặt kế thừa các GAP đã có trước, mặt khác có tính đến tình hình thực tế của Việt nam, không dừng lại với các đối tượng đã nêu trong quyết định của Bộ NN&PTNT mà đã có nhiều cơ quan, nhiều công ty, HTX tiến hành nghiên cứu xây dựng sản phẩm của mình có thương hiệu theo tiêu chuẩn GlobalGap để hòa nhập với thị trường Quốc tế. Vậy là về thứ tự thì EurepGAP ra đời trước ( 1997) rồi đến Malysia GAP ( SALM) vào năm 2002, JGAP ra đời vào 2005, AseanGAP và ChinaGAP ra đời  vào năm 2006; sau đó đền GlobalGap,ThaiGAP và IndiaGAP ( 2007). VietGAP ra đời vào 28 tháng 1 năm 2008, thừa hưởng được kinh nghiệm của nhiều GAP đi trước và đang thực hành trên nhiều mặt hàng để hội nhập với thị trường thế giới.

 

4/ Hỏi:  Như vậy EurepGAP, GlobalGAP hay AseanGAP, VietGAP cũng như các GAP khác tạo ra để áp dụng chủ yếu cho thực phẩm (Rau, trái cây, thịt, sữa, cá..).Vậy có sử dụng cho gạo xuất khẩu được không?

 

-Trả lời: Đối với hàng tươi sống như rau, trái cây, thịt,sữa, cá  rất dễ bị vi trùng các loại tấn công và rất dễ gây hại sức khỏe cho người tiêu thụ. Từ thực tế đó mà GAP trên các đối tượng này ra đời trước. Nếu sản xuất lúa gạo áp dụng được theo các GAP này thì khách hàng hoàn toàn yên tâm.May thay trên cây lúa, dù toàn bộ chu kỳ sinh sống đều phải chịu tác động  của thời tiết, khí hậu, đất đai, côn trùng và các tác nhân gây bệnh. Nhưng sản phẩm ta thu hoạch và tiêu thụ rộng rãi là hạt thóc. Nếu bảo vệ tốt giai đọan lúa làm hạt thì  khả năng có gạo sạch dễ hơn các loại rau,quả và thực phẩm khác.Nói như vậy,GAP áp dụng cho sản xuất gạo sạch đạt tiêu chuẩn xuất khẩu ít phức tạp hơn là áp dụng cho rau, quả và thực phẩm khác. Nhưng với điều kiện là tuân thủ theo qui trình sản xuất lúa sạch do Bộ NN&PTNT qui định .

 

5/ Hỏi: Xin cho biết tại sao áp dụng GAP ở cây lúa có được lợi thế hơn so với cây rau và cây ăn trái như vậy?

 

-Trả lời: Cây lúa nếu có thời gian sinh trưởng là 100 ngày, thì từ khi trổ bông đến lúc chín chỉ chiếm khoảng 30 ngày. Trong 70 ngày đầu các dinh dưỡng được hút vào sẽ tham gia xây dựng cơ thể của cây lúa. Chỉ kể từ khi trổ bông trở đi mới vận chuyển vật chất về nuôi hạt. Các chất kim loại nặng  (nếu có) trong đất, trong nước hay trong phân chuồng thì chủ yếu được hút vào thời gian trước khi lúa trổ nhiều nhất.Vì rễ lúa phát triển mạnh nhất là từ đẻ nhánh cho tới thời kỳ làm đồng, sau đó chỉ duy trì cho đến lúc lúa chín, mà các chất kim loại nặng nằm quanh vùng rễ đã được hút từ lúc lúa con gái cho đến lúc làm đồng, ngoại trừ nguồn nước bị ô nhiễm. Nếu các kim loại nặng này không tham gia để cấu tạo bất kỳ bộ phân nào của cây lúa thì chỉ lưu trú lại trong bẹ, lá,thân. Các bộ phận này khi già chết đi thì cũng mang theo vào đất. Ví dụ, nếu toàn bộ đời sống của cây lúa 100 ngày có 15-16 lá thì khi bắt đầu trổ bông, trên thân chính của cây lúa chỉ còn khoảng 4-5 lá. Như vậy, đến lúc này có 9-10 lá lúa đã bị già và chết đi,mang theo nhiều chất dinh dưỡng, kể cả các chất khoáng kim loại nặng vào đất. Nhưng do chất hửu cơ chưa được phân hủy nên các chất khoáng này vẫn lưu lại trong chất hửu cơ.Khi bắt đầu trổ, các chất dinh dưỡng trong bẹ,thân và đặc biệt trong 4-5 lá còn lại chuyễn vận về nuôi bông, chủ yếu là các chất đường bột ( hydrad carbon) và các axit amin,vitamin, một phần khoáng vi lượng. Còn phần lớn các chất dầu thơm, vitamin, các khoáng nằm chủ yếu trong lớp cám gạo. Khi xay xát thì lớp cám này tách ra khỏi hạt gạo trắng. Còn vỏ trấu của hạt lúa  chứa tỷ lệ silic khá cao làm cho vỏ trấu rất cứng, có thể bảo vệ không cho thuốc sâu ngấm vào trong hạt gạo. Vì vậy, nếu sau khi lúa trổ ta không phun thuốc trừ sâu, trừ bệnh thì nguy cơ dư  lượng thuốc sâu, thuốc bệnh trong hạt gạo trắng sẽ có rất ít.Cũng trong thời gian  này mà ta không bón quá nhiều phân đạm thì lượng đạm N03 sẽ được men Nitrat Reductase phân giải, lượng NH4 chuyễn thành NH2 và được chuyễn vào kết hợp với các axít amin để tạo thành các muối amin, lúc đấy N03 dư thừa cũng sẽ không còn nhiều. Vậy thì nếu ta giảm thiểu số lần phun thuốc và ngưng phun thuốc sớm cũng như ngưng bón đạm sớm thì hoàn toàn có thể khống chế dư lượng thuốc hóa học cũng như đạm N03 xuống dưới ngưỡng cho phép, gạo sẽ trở thành gạo sạch. Trước chiến tranh, nông dân Nam bộ trồng lúa mùa địa phương, cao cây, dài ngày, không bón phân và không phun thuốc, năng suất thấp ( bình quân dưới 2 tấn/ha) thì hạt gạo rất an toàn. Nông dân Thái Lan, sử dụng  trên 80% diện tích đất lúa trồng Khao Dawk Mali, bón rất ít phân, không hoặc sử dụng thuốc trừ sâu rất ít, năng suất lúa bình quân cũng chỉ khoảng xấp xỉ 2 tấn /ha nên gạo đạt tiêu chuẩn gạo sạch và đã có mặt trên thị trường gạo của thế giới từ lâu. Đó là những thí dụ cụ thể nếu người sản xuất tuân thủ đúng thì việc thực hiện GAP trên lúa gạo đúng là đơn giản hơn trên các cây thực phẩm khác.Dĩ nhiên việc ghi chép tỷ mỹ về lịch sử các loại vật tư sử dụng cho sản xuất vẫn cần được thực hiện đúng theo hướng dẫn.

 

Comments