Trang chính‎ > ‎Cây lương thực‎ > ‎VIETGAP lúa‎ > ‎

Đinh hướng sản xuất lúa theo gap ở ĐBSCL

PGs.TS.Phạm Văn Dư[1], Lê Thanh Tùng[2], Mai Thành Phụng3

 

Năng suất và chất lượng lúa trong điều kiện thâm canh, tăng vụ tại đồng bằng sông Cửu Long tỉ lệ nghịch với nhau. Do vậy, để đảm bảo được tính ổn định về sản lượng và chất lượng lúa gạo ở mức chấp nhận được thì sản xuất lúa tại đồng bằng sông Cửu Long phải từng bước được mở rộng theo quy trình GAP để tăng cường lợi thế cạnh tranh đồng thời rút ngắn khoảng cách về chênh lệch năng suất (gap) giữa các vùng/tỉnh/hộ nông dân canh tác lúa.                                         

Mặc dù xuất khẩu gạo trong những năm qua có chiều hướng gia tăng về số lượng và giá cả nhưng chủ yếu là do giá gạo thị trường thế giới tăng, chưa phải tăng thật sự về giá trị của gạo Việt Nam.

A. GAP (Good agricultue practice - thực hành nông nghiệp tốt)

I. Mục tiêu

Mục tiêu của sản xuất lúa theo hướng GAP là gia tăng chất lượng lúa gạo bằng cách sản xuất theo những yêu cầu và đòi hỏi của quy trình GAP theo đó sản phẩm lúa gạo phải không chứa  dư lượng hóa chất  và vi sinh vật gây hại đồng thời sản phẩm phải đảm bảo an toàn từ sản xuất đến tiêu thụ, truy nguyên được nguồn gốc.

Mặt khác, khi tiến hành thực hành nông nghiệp tốt thì vẫn đảm bảo được năng suất và sản lượng lúa ổn định và giữ được sự bền vững về môi trường canh tác trong điều kiện thâm canh cao, tăng vụ tại đồng bằng sông Cửu Long.

II.Căn cứ để thực hiện

1. Để thực hiện được các mục tiêu trên thì phải xây dựng

(i) quy trình VietGAP về sản xuất lúa từ đó

(ii) thực hiện tiếp theo các quy chuẩn của GlobalGAP và

(iii) được cấp chứng nhận vùng sản xuất lúa theo GlobalGAP.

Để đạt được những yêu cầu trên vùng sản xuất cần được thực hiện

(i) theo quy trình có kiểm tra chặc chẽ các nức tồn dư hóa chất và

(ii) được một tổ chức đủ thẩm quyền (trong nước/quốc tế) cấp chứng nhận (hiện nay Tổ chức này có thể do một hội đồng khoa học của Cục Trồng trọt phối hợp với Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tổ chức công nhận cho các cơ quan, đơn vị đủ năng lực thực hiện.

2.Triển khai chứng nhận theo quy định của chứng nhận VietGAP cho lúa hoặc GlobalGAP:

(i) chọn vùng, điều tra, chọn hộ, kiểm tra sản xuất

(ii) tập huấn nông dân quy trình canh tác tốt theo quy trình

(iii) truy nguyên nguồn gốc (sổ tay ghi chép sản xuất),

(iv) phân tích các yếu tố nhạy cảm ảnh hưởng đến sức khỏe và độ tồn dư hóa chất

(v) đề xuất cách khắc phục bằng việc ứng dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật

(vi) xây dựng quy trình canh tác hoàn chỉnh theo đúng quy chuẩn.

(vii) thực hiện các nội dung, quy trình GAP – kiểm tra, kiểm soát và chứng thực.

III. Cơ sở thực hiện

1. Yêu cầu

- Nông dân đã từng được huấn luyện và tham gia thực hiện quản lý phòng trừ dịch hại tổng hợp (Intergrated Pest Management = IPM)

- Thời vụ lúa tập trung, rõ ràng, cơ cấu giống hợp lý, kỹ thuật canh tác tốt, ứng dụng các tiến bộ KHKT phù hợp - Quản lý mùa vụ tổng hợp  (Intergrated Crop Management = ICM)

2. Giảm thiểu dư lượng hóa chất (MRL = Maximum Residue Limits) trong sản phẩm sử dụng hóa chất trong danh mục cho phép an toàn.

3. Hệ thống sản xuất và cung ứng giống lúa xác nhận.

4. Thực hiện GAP lúa trên nền thâm canh, tăng vụ lúa ở đồng bằng sông Cửu Long

IV. Nội dung và quy trình thực hiện (dự kiến)

(i) Chọn vùng quy hoạch sản xuất lúa theo hướng GAP, điều tra tình hình canh tác lúa của hộ nông dân.

(ii) Quản lý đất, phân bón, nước tưới, hóa chất

(iii) Xây dựng tài liệu huấn luyện  và thực hành theo hướng giảm thiểu tồn dư hóa chất, VSV.

(iv) Sổ tay ghi chép tất cả các hoạt động diễn ra trong quá trình canh tác lúa (ghi chép, lưu trữ hồ sơ, truy nguyên nguồn gốc và thu hồi sản phẩm)

(v) Sản xuất lúa theo GAP, hạ giá thành sản xuất (kiểm soát đầu vào của sản xuất)

(vi) Xin cấp chứng nhận của tổ chức có thẩm quyền

(vii) Giới thiệu sản phẩm hàng hóa được chứng nhận GAP

(viii) Liên kết, hợp đồng tiêu thụ

(x) Duy trì hoạt động của vùng sản xuất

(xi) Mở rộng vùng sản xuất trong phạm vi quản lý.

V. Kết quả mong muốn

            - Thương hiệu, chứng nhận vùng sản xuất lúa theo VietGAP, Global GAP

            - Quy trình sản xuất lúa theo VietGAP, GlobalGAP ổn định, lâu dài.

VI. Tiến trình thực hiện

1. Thực trạng

- Chưa có VietGAP và Quy chế chứng nhận cho lúa

- Quy mô sản xuất nhỏ, liên kết yếu khó áp dụng

- Lợi ích kinh tế và cơ chế kiểm soát thực phẩm  có tính chất ràng buộc

- Nhận thức của người sản xuất và tiêu dùng chưa cao

2. Kế hoạch

- Quy hoạch vùng sản xuất lúa theo hướng GAP trong địa bàn tỉnh.

- Xây dựng mô hình sản xuất quy trình theo GAP.

- Hướng dẫn sử dụng các sản phẩm đầu vào – kiểm tra – giám sát.

- Dự báo thời gian để nhận giấy chứng nhận.

- Dự báo sản lượng lúa – gạo hàng hóa tiêu thụ

 

B. gap (yield gap)

I. Mục tiêu

 Rút ngắn khoảng chênh lệch về năng suất giữa các hộ sản xuất, các cánh đồng, vùng canh tác lúa (năng suất tiền năng trong sản xuất lúa: 9-11 tấn/ha ; năng suất cao: 7-8 tấn/ha; năng suất trung bình: 5-7 tấn /ha; năng suất thấp: 3-5 tấn/ha)

II. Các yếu tố chính tác động đến rút ngắn khoảng cách

 (i) cày ãi, cày ngâm rũ, làm bằng mặt ruộng.

(ii) dùng hạt giống tốt, chất lượng với số lượng giống gieo trồng vừa phải (80-120 kg/ha).

(iii) quản lý nước tốt và khống chế cỏ dại

(iv) cân bằng dinh dưỡng, bón phân chuyên vùng.

(v) quản lý dịch hại tổng hợp

(vi) cơ giới hóa thu hoạch – giảm thất thoát

(vii) phơi sấy đạt chuẩn

(viii) tồn trữ đúng quy cách

III. Cơ sở để thực hiện

(i) ứng dụng tối đa các tiến bộ kỹ thuật đã được công nhận cấp nhà nước, cấp tỉnh

(ii)các chương trình khuyến nông, xây dựng mô hình, tập huấn và huấn luyện nông dân.

(iii) xây dựng các chương trình, dự án kinh tế xã hội cho nông dân trong vùng sản xuất lúa

(iv) đầu tư cơ sở hạ tầng, thủy lợi hạn chế những yếu tố bất thuận của môi trường.

(v) tăng cường công tác chỉ đạo sản xuất lúa có sự chủ động theo các phương thức trồng trọt cụ thể cho từng vùng.

(vi) xây dựng quy trình canh tác phù hợp theo hướng tiết kiệm, hiệu quả cho từng vùng sản xuất lúa.

C. Kết hợp GAP-gap – định hướng cho sản xuất lúa đồng bằng sông Cửu Long

Kết hợp cả hai yếu tố GAP và gap cho sản xuất lúa ở đồng bằng sông Cửu Long sẽ góp phần nâng cao chất lượng lúa – gạo đồng thời cũng gia tăng được năng suất, sản lượng lúa, ổn định sản xuất, bền vững môi trường và gia tăng thu nhập, lợi nhuận cho nông dân canh tác lúa.

+ GAP trong sản xuất lúa được xây dựng trên cơ sở quản lý dịch hại tổng hợp (IPM)

+ gap trong sản xuất lúa được xây dựng trên cơ sở 3 giảm 3 tăng, 1 phải 5 giảm, tiết kiệm nước, thời vụ và cơ cấu giống, cơ giới hóa trong thu hoạch, bảo quản, tồn trữ trong điều kiện tối ưu…

Thực hiện GAP-gap trong canh tác lúa là quá trình lâu dài trong tiến trình công hiện hóa, hiện đại hóa sản xuất lúa – gạo và cần được xây dựng, cũng bố, bổ sung phù hợp với sự phát triển chung của nông nghiệp, nông thôn đồng bằng sông Cửu Long.

 



[1] PGS.TS – Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt – Bộ phận thường trực tại TP.HCM

[2] Th.S – Chuyên viên Cục Trồng trọt - Bộ phận thường trực tại TP.HCM.

3 PGS.TS – Phó Đại diện Trung tâm Khuyến Nông Quốc Gia – Bộ phận thường trực tại TP.HCM

 

Comments