Trang chính‎ > ‎Cây lương thực‎ > ‎VIETGAP lúa‎ > ‎

Cây lúa của ĐBSCL trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế

PGS. TS. Mai Thaønh Phuïng
Trung taâm Khuyeán Noâng Quoác gia

Ñoàng baèng soâng Cöûu Long (ÑBSCL) laø vöïa luùa cuûa caû nöôùc, haøng naêm ñoùng goùp treân 50% saûn löôïng luùa vaø treân 90% toång löôïng gaïo xuaát khaåu cuûa nöôùc ta. Caây luùa hieän nay vaø trong vaøi thaäp nieân tôùi vaãn laø caây troàng chuû löïc ôû ÑBSCL vì noù laø caây troàng truyeàn thoáng, raát phuø hôïp vôùi ñieàu kieän töï nhieân, kinh teá, xaõ hoäi cuûa vuøng vaø chính saùch baûo ñaûm an ninh löông thöïc cuûa Vieät Nam.

Hieän nay neàn kinh teá nöôùc ta ñang vaän haønh theo cô cheá thò tröôøng coù nghóa laø ngöôøi noâng daân phaûi saûn xuaát ra caùi gì thò tröôøng caàn (baùn ñöôïc) chöù khoâng phaûi saûn xuaát ra caùi gì mình muoán à caïnh tranh quyeát lieät veà giaù caû, chaát löôïng …(trong boái caûnh hoäi nhaäp kinh teá toaøn caàu). Do ñoù, saûn xuaát luùa theo höôùng GAP laø yeâu caàu taát yeáu cuûa thôøi ñaïi ngaøy nay.

Trong saûn xuaát luùa theo GAP, ngoaøi vieäc phaûi lieân keát noâng daân, toå chöùc laïi saûn xuaát thì ngöôøi noâng daân caàn ñöôïc ñaøo taïo, taäp huaán ñeå trôû thaønh chuyeân gia, naém vöõng kyõ thuaät ñeå xöû lyù tình huoáng, naém baét nhanh nhaïy thò tröôøng, ña daïng hoùa saûn xuaát  ñeå ñaït ñöôïc hieäu quaû cao, ñuû söùc giaûi quyeát baøi toaùn sau ñaây:

 (Naêng suaát x giaù)  =  Toång thu   – Toång chi  =  Lôïi nhuaän à moâi tröôøng beàn vöõng

           A       x  B     =   Toång thu         C         =           D                              E

A

B

C

D

Naêng suaát

toái öu

(trong ñieàu kieän noâng hoä)

Giaù caû

- phaûi chaêng, taêng giaù trò

- chuû ñoäng

(coù hôïp ñoàng ñaàu ra)

Chi phí

- hôïp lyù

- tieát kieäm

(haï giaù thaønh)

Lôïi nhuaän

- toái ña

- sieâu lôïi nhuaän

- toång hôïp

-Aùp duïng KHKT

+ Nöôùc

+ Phaân

+ Caàn

+ Gioáng

+ Noâng daân trôû thaønh  chuyeân gia

+ Quy trình GAP

- Chaát löôïng

+ choïn gioáng

+ kyõ thuaät, coâng ngheä

- Ñoàng ñeàu

+ ISO 9000

(qui trình sx chuaån)

+ vuøng nguyeân lieäu (HTX)

+ cô sôû vaät chaát kyõ thuaät

- Quyù hieám

+ quy luaät cung caàu

+ traùi vuï (laøm vuï 3)

+ coâng ngheä cao

- Thò hieáu, an toaøn 

+ môùi laï, ñoäc ñaùo (giaøu protein, giaøu vitamin, giaøu saét….)

+ noâng nghieäp höõu cô

+ noâng nghieäp saïch

- Maketing

+ quaûng caùo

+ haäu maõi

- Uy tín, chieán löôïc thò tröôøng: + thöông hieäu

+ ñaàu ra oån ñònh

+ thuû tuïc xuaát, nhaäp khaåu

- Maùy saï haøng

- IPM (Pest)

- INM (Nutrient)

- IWM (Water)

- ICM (Crop)

- Maùy caét luùa

- Maùy saáy

 

- 5 giaûm +1 phaûi

- Gioáng xaùc nhaän

- Giaûm gioáng

- Giaûm thuoác BVTV

- Giaûm phaân N

- Giaûm nöôùc

- Giaûm thaát thoaùt

  sau thu hoaïch

 

E

 Moâi tröôøng

- An toaøn

-  Beàn vöõng

- Saûn xuaát theo 

   GAP

 

-Ña canh (VAC)

 

Ñi vaøo chi tieát laøm theá naøo ñeå giuùp caây luùa ÑBSCL trong boái caûnh hoäi nhaäp kinh teá quoác teá xin neâu leân moät soá vaán ñeà cuï theå nhö sau:

 

1. Vaán ñeà ñaát luùa, quy hoaïch vaø chính saùch cho noâng daân troàng luùa:

- Treân nhöõng vuøng ñaát quaù khoù khaên (pheøn naëng) neân chuyeån ñoåi caây troàng phuø hôïp hôn luùa (nhö troàng traøm, caù, du lòch sinh thaùi, troàng röøng….). Treân nhöõng vuøng ñaát cao (xaùm baïc maøu, thieáu nöôùc…. ) neân chuyeån ñoåi cô caáu caây troàng: chæ giöõ laïi 1 vuï luùa Heø Thu hay Thu Ñoâng (coù ñuû nöôùc), vuï ÑX vaø Xuaân Heø neáu giaûi quyeát ñöôïc nöôùc neân troàng nhöõng caây coù giaù trò vaø caûi taïo ñaát toát hôn (baép, ñaäu, rau, döa haáu…). Treân nhöõng vuøng ñaát toát (ñaát phuø sa), noâng daân caàn ña daïng hoùa caây troàng ñeå coù thu nhaäp cao vaø oån ñònh.

- Baøi toaùn quy hoaïch vaø an ninh löông thöïc: dieän tích ñaát luùa seõ khoâng taêng, seõ giaûm moät soá dieän tích troàng luùa keùm hieäu quaû, treân nhöõng dieän tích coøn laïi seõ ñaàu tö, thaâm canh  ñeå taêng naêng suaát vaø giaù trò luùa gaïo, maët khaùc ñeà xuaát nhaø nöôùc seõ coù caùc chính saùch phuø hôïp nhaèm hoã trôï noâng daân troàng luùa ñeå giöõ vöõng ñaát luùa, baûo ñaûm an ninh löông thöïc vaø moät phaàn cho xuaát khaåu.

 

2. Vaán ñeà veà naêng suaát:

- Öu tieân soá 1 laø tìm moïi bieän phaùp ñeå giuùp thu ngaén söï caùch bieät veà naêng suaát cao (noâng daân gioûi) vaø naêng suaát thaáp (noâng daân coøn yeáu) ñeå ñaït ñöôïc gaàn ñeán tieàm naêng naêng suaát cuûa gioáng trong vuï ÑX laø 8-9 taán/ha, vuï Heø Thu laø 6-7 taán/ha. Ñöa naêng suaát luùa bình quaân cuûa Vieät Nam töø  5,3t/ha coù theå leân 5,6 – 5,8 taán/ha trong 5-10 naêm tôùi.

- Giaûi phaùp caên baûn laø phaûi laøm moät cuoäc caùch maïng trong chuyeån ñoài cô caáu naêng suaát luùa hieän nay:

+ Giöõ vöõng soá boâng /m2 toái ña thích hôïp (cho töøng vuï: ÑX 700-800 boâng, Heø Thu: 500 boâng, Thu Ñoâng: 400-500 boâng) 

+ Taêng soá haït chaéc/boâng  hieän nay trung bình laø 40-50 haït chaéc/boâng à  nhôø saï thöa, saï haøng vaø chaêm soùc toát seõ taêng leân 60-80 haït chaéc/boâng qua ñoù laøm taêng naêng suaát  1-2 taán/ha (taêng 20 haït chaéc/boâng x 500 boâng/m2 = 10.000 haït chaéc/m2 = 250g/m2 = 2,5 taán/ha)

- Ñoái vôùi noâng daân coù trình ñoä thaâm canh trung bình - keùm neân choïn höôùng saûn xuaát vôùi caùc gioáng luùa deã troàng, thích nghi roäng, naêng suaát cao (ñoù laø lyù do taïi sao hieän nay noâng daân vaãn öa chuoäng gioáng luùa IR 50404, OM 576 (Haàm Traâu)…. seõ ít ruûi ro vaø ñaït lôïi nhuaän khaù cao moät caùch beàn vöõng. Hoaëc ñoái vôùi noâng daân gioûi nhöng do saûn xuaát quaù nhieàu ruoäng (khoâng ñuû thôøi gian thaêm ñoàng vaø chaêm soùc kòp thôøi) cuõng seõ ñi theo höôùng saûn xuaát vôùi gioáng thích nghi roäng, deã ñaït naêng suaát cao nhö ñaõ neâu treân. Tuy nhieân caàn löu yù phaûi ñaûm baûo tyû leä gioáng luùa caáp thaáp khoâng vöôït 20%/vuøng.

 - Moät soá vuøng coù theå quy hoaïch ñöa caây luùa lai vaøo saûn xuaát (chieám tyû leä khoaûng 10-20%) cuõng goùp phaàn taêng naêng suaát luùa bình quaân cuûa vuøng ÑBSCL. Caàn khaûo nghieäm vaø choïn caùc gioáng luùa lai thích hôïp cho töøng vuøng sinh thaùi ôû ÑBSCL.

 

3. Vaán ñeà luùa vuï 3 (Thu Ñoâng) ôû ÑBSCL:

- Boä NN-PTNT coâng nhaän vuï luùa Thu Ñoâng laø vuï saûn xuaát chính tuy nhieân ñaây laø vuï luùa saûn xuaát coù ñieàu kieän (coù ñeâ bao vöõng chaéc, khoâng bò ngaäp luõ) vaø ñöôïc kieåm soaùt chaët cheõ (lòch gieo saï cuõng nhö quaûn lyù saâu beänh khoâng cho laây lan sang vuï ÑX). Dieän tích phaùt trieån toái ña thích hôïp khoaûng 500-600 ngaøn ha, trong ñoù quy hoaïch moät soá dieän tích nhaân gioáng cho vuï ÑX lieàn keà raát coù hieäu quaû.

- Chæ saûn xuaát luùa Vuï 3 ôû nhöõng nôi coù ñeâ bao an toaøn (baûo veä, choáng luõ toát) hoaëc saûn xuaát ôû vuøng khoâng aûnh höôûng cuûa luõ môùi baûo ñaûm aên chaéc. Caàn quan taâm ñeán vieäc ñieàu khieån heä thoáng coáng boïng ñeå ñoùn nhaän phuø sa (giöõa vuï luùa hay sau khi thu hoïach).

- Chuù yù saûn xuaát luùa Thu Ñoâng caàn boùn ñuû phaân (phaân höõu cô, laân, kali, Ca, Mg, N) ñeå baûo veä ñoä phì nhieâu cuûa ñaát.

- Treân dieän tích ñaïi traø chuû tröông laø khoâng khuyeán khích cô caáu 3 vuï luùa, neân chuyeån dòch theo höôùng 2 luùa + 1 maøu (coù theå ñöa caây hoï ñaäu, caây rau maøu vaøo vuï Xuaân Heø hay Heø Thu). Saûn xuaát vuï ÑX sôùm (naêng suaát cao) + maøu Xuaân Heø + Luùa Heø Thu hoaëc Thu Ñoâng.

 

4. Haõy quan taâm hôn nöõa ñeán chaát löôïng luùa gaïo:

- Baét ñaàu baèng khaâu gioáng: xaùc ñònh gioáng thích hôïp cho töøng tieåu vuøng sinh thaùi, gioáng coù chaát löôïng toát (thôm, ngon, deõo). Xaây döïng heä thoáng nhaân gioáng vaø cung caáp gioáng moät caùch thuaän lôïi cho noâng daân. Tieáp tuïc coù chính saùch, chöông trình gioáng hoã trôï (töø nghieân cöùu ñeán saûn xuaát)

- Caàn coù moät quy trình saûn xuaát tieân tieán (GAP: Good Agricultural Practice) töø khaâu ñaàu vaøo ñeán khaâu ñaàu ra (bao goàm caû saûn xuaát, thu hoaïch, sau thu hoaïch, baûo quaûn, cheá bieán, xuaát khaåu) à ISO 9000: Qui trình saûn xuaát chuaån. Caàn thöôøng xuyeân trình dieãn, taäp huaán quy trình SX tieân tieán cho daân thaáy vaø hoïc taäp, laøm theo. Caàn ñaåy maïnh caùc moâ hình lieân keát saûn xuaát luùa theo GAP coù hieäu quaû.

- Caàn xaây döïng vuøng nguyeân lieäu (thaät söï, coù toå chöùc à vai troø lieân keát saûn xuaát, CLB noâng daân, nhoùm noâng daân cuøng sôû thích, HTX). Giaûi phaùp naøy seõ coù ñoä ñoàng ñeàu cao, chaát löôïng ñaûm baûo.

- Caàn quan taâm ñeán vuøng saûn xuaát luaân canh toâm - luùa (hieän nay khoaûng 140 ngaøn ha) coù nhieàu ñieàu kieän thuaän lôïi ñeå quy hoaïch vuøng laøm luùa saïch, luùa GAP, luùa chaát löôïng cao, xaây döïng thöông hieäu… Caàn coù chính saùch ñoàng boä töø nghieân cöùu, quy hoaïch, lieân keát, saûn xuaát, tieâu thuï, xuaát khaåu…  

 

5. Haõy quan taâm ñeán vieäc haï giaù thaønh

- Cô sôû khoa hoïc vaø thöïc tieãn cuûa 3 giaûm 3 taêng: 3 taêng laø vónh vieãn, 3 giaûm hay 5 giaûm aùp duïng ñöôïc bao nhieâu laø tuøy ñieàu kieän thöïc teá cuûa daân.  

- Noùi laïi cho ñuùng khoâng phaûi giaûm phaân à söû duïng ñuùng, coù hieäu quaû phaân boùn.

- Muoán giaûm giaù thaønh caàn laøm toát toaøn boä quy trình kyõ thuaät töø khaâu chuaån bò ñaát, chuaån bò gioáng, thôøi vuï, saï haøng, boùn phaân, tröø coû, IPM, quaûn lyù nöôùc, thu hoaïch vaø sau thu hoaïch.


6. Vaán ñeà böùc xuùc hieän nay tieáp tuïc ñaåy maïnh hôn nöõa khaâu cô giôùi hoùa saûn xuaát luùa ôû ÑBSCL (giaûi quyeát tình traïng thieáu lao ñoäng, giaûm giaù thaønh, taêng ñoä ñoàng ñeàu vaø chaát löôïng luùa gaïo)

- Caàn coù nhöõng giaûi phaùp cho vieäc cô giôùi hoùa: ñaõ laøm toát khaâu laøm ñaát, bôm nöôùc, suoát luùa (phoùng luùa). Caàn ñaåy maïnh khaâu caét (maùy caét raûi), khaâu gom (maùy gom luùa) hay ñöa maùy gaët ñaäp lieân hôïp (ñang phaùt trieån raát maïnh ôû ÑBSCL) à caàn coù chính saùch ñoàng boä cho vieäc phaùt trieån maùy GÑLH tröôùc maét  cuõng nhö laâu daøi.  

Caàn nghieân cöùu öùng duïng cô giôùi hoùa khaâu gieo (saï theo haøng baèng maùy hay maùy caáy: hieän nay ñaõ coù nhöng chöa phoå bieán) hieän nay coâng cuï saï haøng vaãn keùo baèng tay neân tyû leä ñöa vaøo saûn xuaát coøn raát khieâm toán (15-20% dieän tích ôû ÑBSCL).

Caàn ñaåy maïnh khaâu cô giôùi hoùa boùn phaân, xòt thuoác…

 

7. Giaûi phaùp naøo cho vieäc thu hoaïch vaø sau thu hoaïch

- Caét ñuùng ñoä chín

- Khoâng phôi môù ngoaøi ñoàng quaù laâu

- Coù ñuû saân phôi, maùy saáy (tieän lôïi, chi phí chaáp nhaän, tính coäng ñoàng, quyõ baûo hieåm ruûi ro cho saáy)

- Caàn coù moät ñeà aùn giaûi quyeát baøi toaùn saáy luùa ôû ÑBSCL: (i) Baùn luùa töôi à doanh nghieäp coù heä thoáng saáy, (ii) Loø saáy kieåàu lônù hoaëc trung bình cuûa Hôïp taùc xaõ hay cuûa Toå lieân keát (iii) Dòch vuï saáy thueâ (caàn coù chính saùch hoã trôï), (iv) Loø saáy nhoû cho hoä noâng daân (saáy cho chính mình vaø saáy thueâ caùc hoä xung quanh), ………….

- Giaûi phaùp tieâu thuï luùa nhanh (ñôõ toàn tröõ laâu)

- Giaûi phaùp toàn tröõ luùa (i) cuûa Nhaø nöôùc à mua toàn tröõ (coù kho chöùa) (ii) toàn tröõ trong daân (höôùng daãn caùch toàn tröõ, ñaëc bieät laø toàn tröõ gioáng à baèng tuùi yeám khí)

8. Caûi tieán heä thoáng thu mua hieän nay vaø coù nhöõng chính saùch thuùc ñaåy toát hôn

- Coù hôïp ñoàng bao tieâu saûn phaåm (Doanh nghieäp xaây döïng vuøng nguyeân lieäu)

- Coù chính saùch thu mua khuyeán khích cho gioáng chaát löôïng cao, cho haït luùa saï haøng…

 

9. Vaán ñeà xuùc tieán thöông maïi, thöông hieäu gaïo Vieät Nam, uy tín trong xuaát khaåu

Raát caàn coù nhöõng nghieân cöùu vaø haønh ñoäng taïo uy tín cho saûn phaåm Vieät Nam treân theá giới

 

Comments