Obecny kształt teodolitów został ustalony na początku XX wieku. Szwajarski geodeta i konstruktor Heinrich Wild (1877-1951) zaprojektował teodolit Th1, produkowany (od 1922) przez zakłady Carl Zeiss w Jenie - pierwszy teodolit z wyskalowanym szklanym kołem (400 gradów), wewnętrznym ogniskowaniem i mikrometrem koincydencyjnym. Był to przełom w budowie teodolitów optycznych.

    Niespełna 2 lata później zakład Wild’a ‘Werkstätte für Feinmechanik und Optic" w Heerbrugg wyprodukował pierwszy fototeodolit a w 1926r. rusza produkcja teodolitu T2, który zapoczątkował erę współczesnych instrumentów optycznych; nowoczesny wygląd, duża precyzja i małe rozmiary teodolitu wyznaczyły standard w tej dziedzinie na wiele dziesięcioleci.

    Wraz z postępem technologii cyfrowej tradycyjne limbusy w teodolitach zostają zastąpione przez tarczę z naniesionymi kodami. W ten sposób powstaje pierwszy teodolit kodowy((FLT-1)

    W obecnie produkowanych teodolitach stosuje się kodowe koła szklane, co umożliwia automatyczny odczyt i zapis wyniku pomiaru. Pod Koniec XX wieku spotykamy pierwsze teodolity elektroniczne, w których odczyt kierunku jest wykonywany automatycznie.


    Obecne teodolitu składają się z lunety celowniczej z dalmierzem, limbusa, spodarki (element mocujący z libellami do ustawienia przyrządu dokładnie w poziomie) i statywu.

    Kolejnym instrumentem wykorzystywanym w geodezji jest niwelator służący do pomiaru różnicy wysokości pomiędzy punktami terenowymi. Współcześnie wyróżniamy 4 rodzaje niwelatorów- libelowe, samopoziomujące, laserowe i kodowe.

    Ich historia sięga początków XX wieku. Już od 1923 ZSRR produkował niwelatory rodzimej konstrukcji, natomiast 27 lat później Firma Zeiss-Opton w Oberkochen skonstruowała pierwszy na świecie niwelator samopoziomujący.  


    W Polsce produkcją sprzętu geodezyjnego zajmowało się  przedsiębiorstwo ‘Polskie Zakłady Optyczne (PZO)’ jak również przedsiębiorstwo Gustawa Gerlacha G. Gerlach w Warszawie. specyficzną cechą niwelatorów stosowanych w pomiarach geodezyjnych do lat 70. XX wieku był widziany w lunecie obraz odwrócony. Fakt ten był przyczyną używania w czasie tych pomiarów łat niwelacyjnych z podziałem naniesionym "do góry nogami" (podział odwrócony), co niejednokrotnie prowadziło do wielu nieporozumień i błędów, zwłaszcza wśród osób rozpoczynających naukę miernictwa (geodezji stosowanej).

W 1974 Na rynku pojawia się pierwszy niwelator laserowy. Wyprodukowała go firma Spectra Precision. 


    Lata 90’ to pojawienie się pierwszego na świecie niwelatora cyfrowego (Denver, USA).

    Obecnie niwelatory składają się z spodarki, alidady, lunety, libelli rurkowej, libelli okrągłej oraz śruby elewacyjnej.


    Dalmierze to instrumenty służące do pomiaru odległości i wysokości bezpośrednich i pośrednich. Wyróżniamy dalmierze optyczne, elektromagnetyczne i laserowe.

    Działanie dalmierza optycznego polega na obserwacji przedmiotu za pomocą dwu prawie równoległych obiektywów, umieszczonych na tzw. bazie i pomiarze kąta paralaksy osi optycznych obu obiektywów.


    W dalmierzu elektromagnetycznym - pomiar odległości przeprowadza się na podstawie pomiaru czasu, w jakim powraca sygnał radiowy wyemitowany w kierunku przedmiotu (dalmierz impulsowy), lub na podstawie różnicy faz fal elektromagnetycznych: emitowanej i rejestrowanej (dalmierz o fali ciągłej).


    Natomiast Dalmierz laserowy określa odległość od nieprzezroczystego obiektu przy pomocy promienia lasera (zwykle podczerwonego).



    Ostatnim urządzeniem pomiarowym jest tachimetr. To przyrząd, którego konstrukcja umożliwia pomiar kierunków poziomych i pionowych oraz odległości. Takie wymagania spełnia teodolit z kołem poziomym i pionowym luneta z dalmierzem kreskowym. Występują również tachimetry autoredukcyjne i elektroniczne. W tych ostatnich odczyt kierunków poziomych, pionowych wykonywany jest automatycznie, a odległość mierzona jest z użyciem wbudowanego dalmierza elektrooptycznego.







Do sprzętów geodezyjnych zaliczamy również:

  • Szkicowniki - Ramka drewniana formatu A- 4 lub A-3, do której wkłada się szkice polowe, szkice topograficzne bądź dzienniki pomiarowe . Ramka chroni szkice przed niekorzystnymi warunkami atmosferycznymi. Służy również wykonującemu pomiar, jako wygodna podstawa do prowadzenia zapisu wartości w dzienniku pomiarowym.

  • Pion- Proste urządzenie w kształcie odwróconego sto;ka wiszące na sznurku (pion sznurkowy)lub drążku (pion drążkowy). Służy do wyznaczania linii pionu. Wykorzystywane jest m.in.do pionowania starszego typu instrumentów nad punktem pomiarowym. W nowoczesnych instrumentach zostały zastąpiony pionami optycznymi.
  • Libelle- Ze względu na kształt rozróżniamy libelle pudełkowe i rurkowe. Służą one do doprowadzania osi obrotu instrumentu geodezyjnego (np. teodolitu, niwelatora) do położenia pionowego oraz do pomiaru (określania) małych katów nachylenia pionowych. Wykorzystywane są również m. in. do pionowania łat i tyczek (zdj.3). Powszechnie stosowane są na budowach jako element tzw. poziomic.

  • Tyczki miernicze- Tyczki miernicze mogą być wykonane z metalu, lub z drewna o przekroju najczęściej kołowym (rzadziej trójkątnym lub kwadratowym) Tyczka pomalowana jest na całej długości poprzecznie w białe i czerwone pasy, aby była z daleka dobrze widoczna. Dolna część tyczki zakończona jest ostrym okuciem metalowym, co ułatwia wbijanie ich w ziemie. Tyczki należy ustawić pionowo posługując się pionem lub libella ewentualnie ustawiając ja w odpowiednim statywie.

  • Szpilki- To proste wskaźniki używane do wielu czynności w trakcie wykonywania czynności pomiarowych. Komplet składa się z 11 szpilek założonych na dwa kółka. Podstawowa ich funkcja jest zaznaczanie kolejnych odłożeń taśmy przy pomiarach liniowych. Mogą tez służyć do zakreślania miar z opisów topograficznych, stabilizacji punktów poligonowych lub być wykorzystywane przy pomiarach szczegółów sytuacyjnych.

  • Taśma stalowa- W pomiarach tradycyjnych do pomiaru długości najczęściej używa się taśmy stalowej. Taśma stalowa jest to wstęga stalowa o długości 10 m, 20 m, a nawet 50 m szerokości od 10 do 30 mm i grubości 0,3 - 0,4 mm. Uchwyty na zakończeniu taśmy mogą mieć różny kształt. Początek i koniec miary bywa zaznaczony kreska i opisany liczba na taśmie przy uchwycie lub na uchwycie. Odstępy jednego metra są zaznaczone na taśmie mosiężnymi blaszkami, a jednego decymetra otworami o średnicy 2 mm.

  • Ruletka Jest to przymiar wstęgowy wykonany ze stali lub fiberglasu lub innego nierozciągliwego materiału. Praktycznie zaniechano produkcji ruletek parcianych. Od taśmy różni się przede wszystkim tym, ze taśma ruletki jest zwijana na widełki z wygodnym uchwytem lub do niewielkiego futerału i jest opisana, co 1 cm . Ruletki mogą mieć różną długość. Najpowszechniej w pomiarach stosuje się ruletki 30 i 50 metrowe. Służą do odmierzania miar z opisów topograficznych w czasie szukania punktów osnowy pomiarowej. Powszechnie wykorzystywane są w metodzie domiarów prostokątnych.

  • Węgielnica -Służy do tyczenia katów prostych.

Rozróżniamy węgielnice:

  1.  pryzmatyczne;
  2.  pryzmatyczne podwójne.

Węgielnica pryzmatyczna zbudowana jest ze szklanego pryzmatu w kształcie

graniastosłupa prostego o podstawie trójkąta prostokątnego, równobocznego, osadzonego w metalowej oprawie z raczka u dołu

Węgielnica pryzmatyczna podwójna zbudowana jest z dwóch pryzmatów ustawionych względem siebie pod katem prostym (kat prosty pomiędzy powierzchniami lustrzanymi). Pryzmaty te umieszczone są w oprawie, gdzie albo poniżej pryzmatów lub miedzy nimi znajduje się równie; okienko.


  • Łaty powszechnie stosowane są obecnie tylko łaty niwelacyjne i tachimetryczne. Inne jak np. do dalmierzy dwuobrazowych nie są stosowane z powodu wejścia na rynek dalmierzy elektronicznych. Łaty niwelacyjne wykonane są z aluminium lub z drewna uodpornionego na wilgoć za pomocą impregnowania i pomalowania farba olejna. Łaty wyposażone są w dwa uchwyty oraz libelle pudełkowe przymocowane do łaty z odwrotnej strony ni; podział . Łata posiada podziałkę centymetrowa (poszczególne centymetry oznaczone są prostokątami).

  • Żabki - na punktach pośrednich miedzy reperami łaty ustawia się na przenośnych żeliwnych i masywnych podstawkach, tzw. żabkach, które wciśnięte mocno w ziemie, zapewniają łacie niezmienność miejsca stania tak w poziomie jak i pionie, czyli zapobiegają ich osiadaniu.

 

  • Busola sposobem określenia swojej marszruty lub kierunku linii pomiarowej względem stron świata jest orientowanie się według kierunku wskazanego przez igłę magnetyczna. Igła ta pokazuje nam kierunek bieguna magnetycznego i to dzięki niej można określić azymut magnetyczny.

 

Comments