Wat is een harmonium?







De tong

Het onderdeel van het harmonium dat de toon voortbrengt is  een doorslaande
Kleinste tong van het harmonium
tong. Die tong is van messing en bevindt zich in een frame waarin de tong  nauwkeurig past. Als de windvoor
ziening (de balgen met de trappers of de motor) een drukverschil creëert tusen boven en onder de tong, dan gaat die heen en weer door het gat van het frame.

Een spel



Voor elke toon is er een aparte tong. Een rij tongen voor het klavier wordt spel genoemd. De meest harmoniums hebben verschillende spellen met een andere klankkleur en toonhoogte. 

Knoppen en registers

De verschillende spellen worden vaak met knoppen dicht en open gezet. Een knop bediend vrijwel altijd maar een gedeelte van het klavier. Bij een doorlopend spel moeten twee knoppen worden opengetrokken om het hele spel te laten horen. Het linker deel wordt "bas" genoemd en de het rechter deel "discant" of "treble". Sommige knoppen  zetten de klep voor een bepaald spel minder ver open. Dat wordt een afgeleid register genoemd. De knoppen met een spel worden gewoon register genoemd. Toonhoogte wordt vaak aangegeven in voetmaten, afgeleid van de lengte van een orgelpijp. De voetmaten zeggen niets over de lengte van de tongen, die kunnen veel kleiner zijn. 

Bijzondere registers

De forteknoppen zetten kleppen open waardoor de muziek harder klinkt. De  Vox Humana is een soort van pneumatisch aangedreven molentje dat zorgt voor een vibrerend geluid bij bepaalde registers. Het koppel zorgt ervoor dat een bij het indrukken van een toets ook de toets die een octaaf hoger of lager is, ook wordt bediend. Het Oktav-koppel op mijn harmonium koppelt over het hele klavier naar boven. Er zijn ook veel harmoniums met een apart koppel voor de discantzijde en voor de baszijde. Het discant koppel koppelt een toon met een toon die een octaaf hoger ligt en het baskoppel koppelt juist naar de tonen een octaaf lager.

Daarnaast zijn er ook kniezwellen, die met de knieën bediend worden. Links zorgt voor een crescendo. Hoe verder naar links hoe meer spellen te horen zijn totdat uiteindelijk ook het koppel wordt ingeschakeld. Rechts zet de fortekleppen open.

Drukwind en zuigwind

Er zijn twee systemen te onderscheiden bij harmoniums. Een systeem waarbij de lucht door de tongen geblazen wordt en een systeem waar de lucht door de tong heen gezogen wordt. Het eerste wordt drukwind genoemd en het tweede zuigwind.  De windvoorziening bevindt zich onderin het harmonium en zijn bij de verschillende systemen anders. De balgen zijn bij een zuigwind verticaal en bij een drukwind horizontaal.

Een drukwind beschikt doorgaans over het register Expression. Daarmee wordt de magazijnbalg uitgezet en kan gaat een harmonium onmiddellijk harder klinken als er harder wordt getrapt, daarnaast gaan er dan ook een paar kleppen open.

Bij een zuigwind is dit register meestal afwezig. Harder trappen leidt dan wel tot een hardere klank maar dat gaat veel geleidelijker en het effect is veel minder sterk. Meestal worden de forte kleppen dan opengezet via de kniezwellen. Dit brengt een onmiddelijk effect teweeg dat echter wel minder sterk is dan bij de expression op een drukwind. Over drukwind en zuigwind kan nog veel gefilosofeerd worden, maar dat laat ik hier maar achterwege.
Comments