Harmoniummuziek‎ > ‎

Hermann Wenzel


De erfenis


Hermann Wenzel leerde ik kennen via een erfenis. Ik kreeg een grote doos thuisgebracht met muziek van mijn opa aan vaders kant. Hij was muzikaal en speelde viool en harmonium. Hij heeft zelfs harmoniumles gegeven. Zijn instrument was een Mannborg en die stond in de voorkamer. Intrigerend vond ik dat als kind. Ik kan mij niet herinneren dat ik hem er ooit op heb horen spelen, maar zelf probeerde ik als kind er wel geluid uit te krijgen.

Die doos was natuurlijk heel intrigerend en er zat heel veel muziek in.  Hermann Wenzel viel op. Twee bundels,  waarvan een bij nadere beschouwing samengesteld was uit verschillende bundels, door opa of in in opdracht van hem in één band samengebracht.

Wie was Hermann Wenzel?

Wie was die Wenzel? Dat wilde ik weten. Op internet heb ik gezocht maar bitter weinig gevonden. Eigenlijk heb ik maar twee teksten aangetroffen:  een tekst op Klassika.info en een tekst op de Duitstalige wikipedia. Bij nadere bestudering van die twee teksten valt een ding op: ze lijken op elkaar. De conclusie is dan ook: ze zijn van elkaar afhankelijk, dat wil zeggen dat een de bron is geweest voor de ander of dat ze van dezelfde auteur afkomstig zijn. Dat laatste blijkt het geval. Bij Klassika.info staat als auteur vermeld Andreas Gmeineder en de gebruiker die het artikel op de Duitstalig Wikipedia heeft aangemaakt heet "Angmein" een afkorting van dezelfde naam.
Via verdere zoektochten op internet slaagde ik er in zijn e-maildres te achterhalen en zo in contact met hem te komen. Hij is een liefhebber van de muziek van Wenzel en heeft een belabngrijke verzameling over de componist.

Inmiddels was ik ook gaan spelen uit de muziek van Wenzel uit de doos. Mijn keus was gevallen op de bundel Bagatellen deel 1. Prachtige muziek bleek het te zijn. Vooral  nr. 15 "Frommer Wunsch" spat van het harmonium af. Echte harmoniummuziek vertelde een muziekkenner mij later. De harmonieën klinken vooral op het harmonium goed. Op een pijporgel zou het minder klinken.

Nu ik in contact was gekomen met Gmeineder  besloot ik een artikel te gaan schrijven over Wenzel voor Vox Humana, het blad van de Harmoniumvereniging. Gmeineder zou mij de informatie aanleveren. Dat artikel is in april 2010 verschenen.

Jeugd en opleiding

Hermann Richard Wenzel werd geboren in op 16 december 1863 op Obere Mandaustraße 27 in Großschönau, een dorp in Saksen bij het Zittauergebergte. Zijn geboortehuis was een zogenaamde Umgebindehaus, een traditionele bouwvorm die tegenwoordig daar meer en meer aandacht krijgt.  

Geboorteplaats van Hermann Wenzel

Hij was de zoon van de damastwever, een indertijd daar veel voorkomende nijverheid.  Dat was geen vetpot en ze waren dan ook niet bepaald rijk te noemen. Zijn vader was  amateurorganist in de kerk. Blijkbaar had muziek een plaats in het gezinsleven. Toen de  Hermann 11 was trad hij toe tot het plaatselijke kerkkoor. De cantor ontdekte dat hij hier te maken had met een jongen die muzikale aanleg had en gaf hem les in orgelspel en contrapunt. De resultaten lieten blijkbaar niet lang op zich wachten, want hij mocht na verloop van tijd zijn leraar aan het kerkorgel vervangen. 

Hij wilde graag naar het Conservatorium, maar het gezin had voor een dergelijke opleiding geen geld.  Hij werd, net als zijn vader, damastwever. Maar op zijn eenentwintigste was er blijkbaar genoeg geld en kon hij zich in laten schrijven aan het conservatorium in Dresden. Daar kreeg hij les in in viool,
piano, zang, harmonieleer en compositie.  Felix Draeseke, een indertijd grote naam, onderwees hem in dat laatste vak. Na zijn studietijd keerde hij terug naar Großschönau, waar hij blijkbaar aan gehecht was. Hij werd daar dorpsmusicus. Hij begon een praktijk als muziekleraar en dirigeerde het plaatselijk koor. Daarnaast schreef hij muziek, die werd uitgegeven door uitgever Porsius. En toen gebeurde het: zijn muziek vond wereldwijd aftrek. 

Muziek

Bagatellen No.1 Festklänge/ Festive Melody / Melody de Fête

Wat was dat dan voor muziek? Het eerste stuk dat hij schreef was voor piano en heette Frühlingsklange. Hij heeft heel veel voor piano geschreven en dat waren eenvoudige, zeer toegankelijke stukken.  Daarnaast schreef hij voor  kleine muziekensembles zoals voor piano en cello en ook  vocale muziek is van zijn hand afkomstig. Een echte componist voor kamermuziek  en daar hoort het harmonium ook bij.  Het is dan ook niet verwonderlijk dat hij voor dit instrument heel veel geschreven heeft. Volgens Gmeineder horen de  harmoniumstukken tot het beste deel van zijn oeuvre. Blijkbaar lag hem dit instrument.  En dat meende ik al te horen bij het spelen van zijn Bagatellen. Dan is het interessant om eens te kijken welke stukken er nog meer in de doos van op zitten: 
  • Heft I van Bagatellen
  • Heft I uit 80 Vor- und Nachspiele
  • Heft I van 12 Kleine Stücke vor Orgel oder Cottageorgel.
  • Heft 8 en 5 van Allerseelen

In de webpagina´s van Gmeineder kom ik naast Allerseelen die hij ook noemt, nog een paar andere bundels tegen:
  • Choralvorspiele 
  • Orgelzauber.

Bagatellen no 15 Frommer Wunsch/ Pious Wish / Pieux Désir van Hermann Wenzel


Allerseelen is een bundel die niet meer wordt genoemd in publicaties en ook niet wordt opgenomen, maar allerminst vergeten blijkt te zijn. Steeds weer duikt die naam op. Er blijken nog genoeg organisten te zijn die het kennen en het met waardering noemen. Niet te moeilijk en toch heel interessant om te spelen en naar te luisteren, is vaak het oordeel.  Meer dan genoeg muziek van Wenzel om te ontdekken en te leren dus.  Ik kan dus nog wel even vooruit met Wenzel.

Latere leven en dood

Wenzel is getrouwd met Minna Pauline Marx en heeft twee dochters, Elsa en Elise, en een zoon, Martin gekregen. Martin is ook de muziek ingegaan en heeft zelfs stukken van zijn vader bewerkt.  Hermann Wenzel was een bescheiden man. Hij is altijd in Großschönau blijven wonen en toen zijn uitgever Porsius hem een Schlößl aanbood hij hij dat geweigerd. Dat was te groot en te prominent voor een een voudige dorpsmusicus van eenvoudige komaf. Hij overleed op 17 juni 1944. Na de tweede wereldoorlog veranderde de muziekcultuur radicaal. Zijn muziek raakte in vergetelheid en zn het instrument waar hij zijn beste deel van zij oevre voor schreef raakte in onbruik. Maar ik heb het harmonium herontdekt e3n het instrument betovert mij. En daar draagt de muziek van Wenzel zeker aan bij.



Comments