Το μπουζούκι του παππού

και τώρα του εγγονού...

 

 

 


Η οξεία γωνία που σχηματίζουν οι πλαϊνές φέτες με το επίπεδο του καπακιού και ο τρόπος εκκίνησης των φετών αντιστοιχούν σε αντηχεία Ναπολιτάνικου μαντολίνου. Το σχήμα του κλειδοθέσιου και το λύγισμα του καπακιού στην θέση του καβαλάρη, παραπέμπουν στην ίδια σχολή κατασκευής. Η σχέση βάθους και πλάτους του αντηχείου του το σχήμα της πρόσοψής του βρίσκονται σε πλήρη αντιστοιχία με τα αντίστοιχα χαρακτηριστικά του Ελληνικού μπουζουκιού. Ο συγκερασμός των δύο αυτών σχολών κατασκευής δεν είναι εύκολη υπόθεση, γεγονός που μπορεί να ανιχνευθεί στους αρμούς των δύσκολων φετών

Από το site lutherie

Ο παππούς λοιπόν - από τη μεριά της μάνας μου - έφερε όταν επέστρεψε από την Αμερική, το μπουζούκι που βλέπετε στην πλαϊνή στήλη, κατασκευής 1910 από τον μεγάλο οργανοποιό Σταθόπουλο.  Μέχρι πρόσφατα δεν το ήξερα, για την ακρίβεια ούτε ο παππούς αντιλαμβάνονταν νομίζω πόσο σημαντικό όργανο είχε αποκτήσει.

Σ' αυτό άρχισα σε ηλικία 10 χρονών να "γρατζουνάω" όποτε πήγαινα στο χωριό.  Κάποια στιγμή όμως - λόγω πένθους - η γιαγιά το καταχώνιασε...  Κυριολεκτικά!  Κάτω από ένα τεράστιο σωρό από ρούχα (γιούκο) με αποτέλεσμα όταν το ξαναβρήκα 25άρης πια, ήταν σπασμένο το αντηχείο του, σκευρωμένο, σε κακά χάλια.

Πείσθηκα, αφού συμβουλεύθηκα κάποιους οργανοποιούς, ότι δεν είναι επισκευάσιμο και το άφησα σε μια γωνιά μέχρι να συναντήσω κάποιον που να το συντηρήσει με τη σημασία της λέξεως.  Να μην το αλλάξει δηλαδή.  Πάλι όχι επειδή ήξερα τί είχα στα χέρια μου, παρά τα τόσα χρόνια ενασχόλησης με το όργανο, αλλά από σεβασμό στη μνήμη και σε κάτι παλιό και τόσο όμορφο.  

Μέχρι που έπεσα πάνω στην ιστοσελίδα του Π. Καγιάφα και είδα "το φώς το αληθινόν"!  Το όργανο όχι μόνον είναι μοναδικό - από τα παλαιότερα του Σταθόπουλου - αλλά με λίγο ψάξιμο βρέθηκε κι ο συντηρητής - μάγος Ν. Φρονιμόπουλος, (βιογραφικό) για να το αναλάβει!  ΄Εχει επισκευάσει και τον ταμπουρά του στρατηγού Μακρυγιάννη!

Μπορείτε να ακούσετε περίπου τον ήχο ενός τέτοιου οργάνου εδώ.  Παίζει ο Δημητριανάκης, με το δικό του φυσικά...

Πληροφορίες και μερικές φωτογραφίες του μπουζουκιού μου από την διαδικασία συντήρησης παραθέτει ο Ν. Φρονιμόπουλος.

Καθώς και το τελικό αποτέλεσμα!

Δείγμα του ήχου του από εμένα... σε ηχογράφηση "μιά κι' έξω" χωρίς πρόβες και επεμβάσεις...

Ακόμα ένα τραγουδάκι (και γιατί δεν μας το λες) από κινητό σε συνέδριο οργανοποιΐας στη Σπάρτη το 2009 όπου έδωσα δείγμα ήχου του παλιού αυτού οργάνου...

O δόκτωρ ιστορικός Γιάννης Τσουλόγιαννης (και κατασκευαστής επισκευαστής) κατά την διάρκεια της έρευνάς του για τον Σταθόπουλο που έχει φτάσει σε βάθος έφερε στη δημοσιότητα ανάμεσα σε άλλα και τον παρακάτω κατάλογο του Σταθόπουλου


Το νούμερο 138 είναι το εν λόγω όργανο.  Ακριβώς 15$ τότε. Θα ήθελα να έχω δεί ένα των 75$...

Προφανώς όταν λένε τριανταφυλιά εννοούν το rosewood (παλίσσανδρος)


Αντιγράφω λίγα λόγια για τον κατασκευαστή:

Από την έρευνα του Γιάννη Κουκουρίγκου  για την καταγωγή του μπουζουκιού
η οποία τον οδήγησε στη Σμύρνη του 1837. 

Από εκεί ξεκινά η αρκετά γνωστή μυθιστορηματική ιστορία της, εκ Μαγούλας Λακωνίας, οικογένειας Σταθόπουλου, της ίδιας που κρύβεται πίσω από την ανθηρή βιοτεχνία κατασκευής μουσικών οργάνων «Epiphone» στην Αμερική. 

Ξυλέμπορος ο Κωνσταντίνος Σταθόπουλος μεταναστεύει, για το καλό της δουλειάς του, οικογενειακά στη Σμύρνη. Στο κοσμοπολίτικο και μουσικόφιλο περιβάλλον της, ο γιος του Αναστάσιος στρέφεται στην οργανοποιία. Ανάμεσα στα μουσικά όργανα που βγάζει το εργαστήριό του περιλαμβάνεται και το νεογέννητο μπουζούκι: κατασκευασμένο για τις ανάγκες του ρεμπέτικου, έχει υβριδικό χαρακτήρα. Το αντηχείο του έχει τις γραμμές του λαούτου και το μακρύ «μανίκι» του παραπέμπει στον ταμπουρά -αν και έχει λιγότερες χορδές και υψηλότερα κουρδίσματα από αυτόν

Tο 1903 μεταναστεύει στην Αμερική μαζί με την πολυμελή του οικογένεια. Εκεί εργάζεται ως οργανοποιός και, παράλληλα με το τυπικό μπουζούκι της εποχής, κατασκευάζει κι ένα προσωπικό μοντέλο επηρεασμένο από το μαντολίνο και διακοσμημένο πολυτελώς. Τα μπουζούκια του φτάνουν στην Ελλάδα. 

Ο γιος του Αναστάσιου, Επαμεινώνδας, αριστούχος του Πανεπιστημίου της Κολούμπια, αναλαμβάνει την οικογενειακή επιχείρηση το 1915.  Διορατικός, αντιλαμβάνεται εγκαίρως την επερχόμενη μόδα του μπάντζο και στρέφει το ενδιαφέρον του προς τα εκεί. Η κίνησή του τον φέρνει σε απόσταση αναπνοής από τους κολοσσούς κατασκευαστές Martin και Gibson. Μετονομάζοντας την επιχείρηση σε House of Stathopoulos, καταλήγει στην τελική ονομασία Epiphone (φωνή του Επαμεινώνδα) λίγο πριν από τη θριαμβευτική άφιξη της κιθάρας. Κάποια από τα μοντέλα που φτιάχνει η Epiphone δανείζονται μάλιστα ονόματα από τη Μυθολογία (Olympus, Apollo). Η επιχείρηση προχωρά, εξαγοράζει εταιρείες, εισάγει νέες τεχνολογίες, κατασκευάζει τις πρώτες ηλέκτρικές κιθάρες και κάνει εξαγωγές σε όλο τον κόσμο. Στην κορυφή της επιτυχίας ο Επαμεινώνδας πεθαίνει από λευχαιμία στα 49 του χρόνια. Η επιχείρηση παρακμάζει και τελικά αγοράζεται από τη Gibson....

Ακόμα από την έρευνα του Γιάννη Τσουλογιάννη μαθαίνουμε (μέσω του περιοδικού TAR)

Ο  Αναστάσιος Σταθόπουλος γεννήθηκε το 1863 στην Καστανιά Δήμου Πελλάνας Λακωνίας όπου ο πατέρας του ήταν δάσκαλος. Το 1864 γράφτηκε στo μητρώο αρρένων της κοινότητας Μαγούλας Λακωνίας όπου ήταν δημότης. Η τετραμελής οικογένεια, ο Αναστάσης, η αδερφή του, Παναγιώτα και οι γονείς του, αναζητώντας ένα καλύτερο μέλλον και εκμεταλλευόμενοι ίσως τις συνθήκες που το Χατί Χουμαγιούν δημιούργησε, μετανάστευσαν στη Σμύρνη στα 1873. Εκεί ο πατέρας ασχολήθηκε με το εμπόριο ξυλείας, ενώ την ίδια χρονιά ο Αναστάσιος έφτιαξε το πρώτο του όργανο. Σίγουρα εκεί ο Αναστάσιος θα ήρθε σε επαφή με σημαντικούς κατασκευαστές αν και πιστεύεται ότι και ο πατέρας του έφτιαχνε  όργανα.
Στην κοσμοπολίτικη Σμύρνη βρήκε πρόσφορο έδαφος για την ανάπτυξη της τέχνης του. Αρχικά δούλεψε στο κατάστημα του Ιταλού Κορλέττι σε διαφήμιση του οποίου αναφέρεται ως
γνωστός εν Αθήναις οργανοποιός. Στη συνέχεια  και πιθανότατα μετά το γάμο του με την Μαριάνθη Βάμβα, Χιώτισσα γεννημένη στη Σμύρνη, άνοιξε δικό του εργαστήριο.
Εκεί λοιπόν ο Αναστάσιος έφτιαχνε μαντολίνα, λαούτα, βιολιά, κιθάρες και πιθανότατα, μπουζούκια και μπάντζο. Αξίζει να σημειωθεί πως ο ίδιος ήταν εξαίρετος μουσικός και συνήθιζε να παίζει στις οικογενειακές συγκεντρώσεις.
Στη Σμύρνη το ζευγάρι απέκτησε 4 παιδιά, τους: Επαμεινώνδα, Ορφέα, Αλέξανδρο και την Αλκμήνη. Τα ονόματα των παιδιών του ήταν όλα από την αρχαία ελληνική ιστορία και μυθολογία γεγονός που δηλώνει τόσο την παιδεία του Αναστασίου όσο και την εθνική του συνείδηση. Ωστόσο, αυτή η εθνική συνείδηση πιθανότατα προκάλεσε προβλήματα στις σχέσεις του με τους Τούρκους και έτσι σε ώριμη ηλικία (43) αναγκάστηκε να φύγει για την Νέα Υόρκη στα 1903.

Διαβάστε την συνέχεια με πολλές φωτογραφίες στο καλό περιοδικό