Witaj!

1115dni od:
następnych wakacji!

Instalacja elektryczna

Prowadzenie i podłączenie obwodu elektrycznego


ŚRODKI OSTROŻNOŚCI

Aby bezpiecznie poprowadzić i podłączyć obwód elektryczny należy:

- przed rozpoczęciem pracy wyłączyć bezpiecznik główny przedlicznikowy (zamontowany w miejscu, w którym kabel zasilający łączy się z instalacją domową),

- postępować zgodnie z normami i przepisami SEP (Stowarzyszenia Elektryków Polskich), które są dostępne w lokalnym zakładzie energetycznym i Polskim Komitecie Normalizacyjnym,


- używać tylko takich wyrobów, które są oznakowane specjalnym symbolem. Tym znakiem oznaczone są wyłącznie wyroby dopuszczone do obrotu i stosowania w budownictwie, na które wydano zgodnie z przepisami prawa budowlanego certyfikat na znak bezpieczeństwa lub których zgodność z aprobatą techniczną albo Polską Normą potwierdza certyfikat zgodności lub deklaracja zgodności.



NARZĘDZIA



NARZĘDZIA




AKCESORIA


PRZEWODY ELEKTRYCZNE

Należy stosować przewody o znormalizowanych kolorach oraz odpowiednim przekroju, dostosowane do różnych typów obwodów elektrycznych.





KOLORY



- czerwony, brązowy lub czarny: przewód fazowy (L1, L2, L3)

- żółto-zielony: przewód ochronny (PE)

- jasnoniebieski: przewód neutralny N ("zerowy")

- pomarańczowy: przewód do włączników schodowych



RADA

Do wykonania instalacji elektrycznej zaleca się używanie przewodów sztywnych.






PRZEKROJE PRZEWODÓW ELEKTRYCZNYCH





Obwody gniazd i wypustów oświetleniowych powinny być wykonane jako oddzielne. Przewód ochronny powinien być podłączony do styków ochronnych wszystkich gniazd i do opraw oświetleniowych.





OSŁONY





Rurka karbowana



Używana do przeciągania przewodów w ścianach z materiałów takich, jak płyty gipsowe, a także w ścianach szkieletowych pod wełna mineralną lub na ścianie pod boazerią.





Rurka karbowana (wyposażona w wyprofilowany pręt do przeciągnięcia przewodów)



Używana do przeciągania przewodów w ścianach z materiałów pełnych lub pustaków i innych materiałów drążonych z betonu lub cegły.







Aby przeciągnięcie przewodów przez osłonę było łatwiejsze, można zastosować następujące sposoby:



- połączyć przewody w sposób pokazany na rysunku,



- użyć specjalnego przeciągacza do przewodów (w wypadku tulei ze specjalnym haczykiem),



- posypać wnętrze osłony talkiem.



Liczba przewodów w osłonie zależy od jej średnicy







OBUDOWY GNIAZD



Aby gniazdo i wszystkie jego elementy lepiej trzymały się podłoża (były bardziej odporne na wyrwanie), zaleca się przykręcenie go do ściany. Drugi rodzaj mocowania: za pomocą zaczepów jest mniej wytrzymały na urazy mechaniczne.





Istnieją puszki przeznaczone do montażu w ścianach pełnych, ceglanych lub betonowych (a) i do montażu w ścianach z płyt gipsowych lub z boazerią (b).



Dobór głębokości puszki zależy od grubości ściany, w której zostanie zamontowana.



Przy wyborze puszki należy tak że wziąć pod uwagę ilość miejsca, jakie zajmą w niej przewody.





PUSZKI ROZDZIELCZE



Umożliwiają połączenie przewodów zasilających obwody kilku gniazd.



Puszki rozdzielcze istnieją w wersji natynkowej i podtynkowej.



Przykład: Obwód z włącznikiem.



PRZYGOTOWANIE


Zaznaczyć na ścianie przebieg przewodów oraz miejsca montażu włączników i gniazd.



Obrysować puszkę.



Wybić otwór przecinakiem lub wyciąć go wiertarką używając specjalnej nakładki. Należy zwracać uwagę na głębokość puszki i obudowę gniazda lub włącznika.




INSTALACJA




Wykonać otwór w puszce. Wielkość otworu zależy od średnicy osłony przewodów.



Umieścić puszkę w wybitym otworze w ścianie, zamocować gipsem. Krawędź puszki powinna znajdować się na tym samym poziomie, co powierzchnia ściany.



Przyciąć osłonę do długości pozwalającej na podłączenia do puszki, dodając 1-2 cm, by kawałek osłony wystawał we wnętrzu puszki.



Przewlec przewody przez osłonę, pozostawiając na zewnątrz odcinek o długości około 20 cm. Liczba przewodów zależy od rodzaju połączenia (patrz niżej).



Umieścić osłonę w wycięciu i przytrzymać ją kilkoma gwoździkami. Należy uważać, by nie przebić osłony.



Zwilżyć bruzdę i wypełnić ją gipsem. W miarę postępowania pracy, wyciągać kolejne gwoździki.



Usunąć nadmiar gipsu, pozostawić do wyschnięcia, wygładzić.




MONTAŻ


OBWÓD



Przyciąć przewody na odpowiednią długość i połączyć elementy obwodu (bezpiecznik topikowy, puszka rozdzielcza, lampa, włącznik...).



Przymocować włącznik lub gniazdo w puszce.




RADA

Jedna puszka rozdzielcza może zasilać kilka obwodów elektrycznych.





WŁĄCZNIK POJEDYNCZY





WŁĄCZNIK Z LAMPKĄ SYGNALIZACYJNĄ





WŁĄCZNIKI ZMIENNE (zwane schodowymi)





PRZYCISKI DO SAMOCZYNNEGO WYŁĄCZANIA OŚWIETLENIA





GNIAZDO



Porady


Montaż skrzynki urządzeń elektrycznych
w ścianie kartonowo-gipsowych

W ciągu najbliższego dziesięciolecia w coraz popularniejszych kartonowo-gipsowych przegrodach ściennych są montowane przełączniki, rozety i skrzynki urządzeń elektrycznych, specjalnie skonstruowane do umieszczania w płytach kartonowo-gipsowych.

Ścienna przegroda kartonowo-gipsowa z wmontowaną skrzynką dla gniazdka elektrycznego.

Ścienna przegroda kartonowo-gipsowa z wmontowaną skrzynką dla gniazdka elektrycznego. Zdjęcie autora.

Skrzynki skonstruowane do montażu w pustych ścianach.

Skrzynki skonstruowane do montażu w pustych ścianach. Zdjęcie autora.

Przed wyborem odpowiedniego miejsca do montażu skrzynki, konieczna jest konsultacja z specjalistami od elektrotechniki, którym należy pokazać plan instalacji elektrycznej, zawierający zaznaczone planowane zmiany. Jeśli nie jesteśmy w stanie stworzyć planu, może to zrobić kwalifikowany projektant. W szkicu mieszkania musza być określone i zaznaczone numerami wszystkie bezpieczniki linii elektrycznych oraz odbiorniki, którym przypadają bezpieczniki. Odpowiednimi symbolami są oznaczane łączniki, gniazdka, i urządzenia elektryczne, lampy. Trzeba wskazać urządzenia hydrauliczne i gazowe, meble i dodatkowe przewody.

Projekt instalacji elektrycznej musi ocenić wykwalifikowany specjalista.

Projekt instalacji elektrycznej musi ocenić wykwalifikowany specjalista. Zdjęcie autora.

Wybierając miejsce dla włącznika bądź gniazdka elektrycznego trzeba wiedzieć, iż wysokość ich zamontowania zależy od przeznaczenia pomieszczenia, wygody przy włączaniu urządzeń elektrycznych, wnętrza. Ogólnie rozpowszechniona wysokość gniazdek elektrycznych – około 50-80 cm od podłogi. Jednak w ostatnim okresie w pomieszczeniach mieszkalnych gdzie nie ma wilgoci, i w biurach, stało się modne dosyć niskie umieszczanie gniazdek elektrycznych, około 20-30 cm od podłogi. Taka praktyka jest stosowana ze względów estetycznych, by rząd w gniazdach elektrycznych umieszczanych na ścianie w widocznym miejscu nie psuł wyglądu wnętrza. Włączniki montuje się na wysokości 1,5 m, zaś w pokojach dziecięcych ( ze względów bezpieczeństwa) – na wysokości 1,8 m. Urządzenia elektryczne nie powinny być zagrodzone drzwiami. Niedopuszczalne jest ich instalowanie w pobliżu metalowych urządzeń znajdujących się w ziemi – rur wodociągowych i gazowych, kaloryferów centralnego ogrzewania, kuchenek gazowych i elektrycznych, urządzeń myjących. W tym przypadku dozwolona odległość – od 50cm.

Instalować urządzenia elektryczne, montować ich skrzynki, ciągnąć przewody w pustej przestrzeni ściany gipsowo-kartonowej (zwłaszcza, jeżeli jest ona przymocowana tylko częściowo i jest łatwy dostęp do jej wewnętrznej strony, a nie są jeszcze wykonane prace wykończeniowe) jest łatwiej, niż w ścianie z betonu czy na murze. Na przykład, wycięcie miejsca na skrzynkę w ścianie gipsowo-kartonowej nie wymaga tyle wysiłku i narzędzi jak przy wierceniu takiej samej dziury w betonie. Żeby przymocować skrzynkę do płyty gipsowo-kartonowej wystarczy tylko śrubokręt zamiast alabastrowej mieszaniny przy pomocy, której skrzynkę mocuje się w pełnej ścianie betonowej.

Po zmierzeniu linijką pożądanej odległości, trzeba w wybranym miejscu na ścianie zaznaczyć ołówkiem kontury i centrum skrzynki. Jeżeli planujemy zamontowanie kilku skrzynek, jedna obok drugiej, odległość między ich środkami, oznaczona normami, powinna wynosić 7.1cm.

Oznaczenie konturów skrzynek.

Oznaczenie konturów skrzynek. Zdjęcie autora.

Bezpieczna, ustalona normami, odległość między środkami sąsiadujących skrzynek – 7.1cm

Bezpieczna, ustalona normami, odległość między środkami sąsiadujących skrzynek – 7.1cm. Zdjęcie autora.

Według konturów wycina się otwór na skrzynkę. Ze wszystkich narzędzi pasujących do tego zadania mała ręczna piła może wydać się najbardziej pociągająca ze względu na swoją prostotę i niedużą cenę, jednak wycinanie nią okrągłego otworu może wymagać więcej wysiłku i precyzji. Praca przy wycinaniu dwóch albo więcej otworów może przedłużyć się i stać się niewygodna. Chcąc uniknąć kłopotów z ręczną piłą, można tą pracę dużo szybciej i prościej wykonać przy pomocy wiertarki z okrągłą frezarką. Tą frezarkę z drobnymi ząbkami wkłada się, jako nasadkę, do celownika wiertarki. Można nabyć frezarki z różnymi średnicami. Najpopularniejsze są o średnicy 6.8 mm. Odpowiadają one średnicy montowanej skrzynki. Przy pomocy takiego narzędzia otwór można wyciąć fachowo podczas kilku sekund.

Zestaw z frezarkami o różnej średnicy

Zestaw z frezarkami o różnej średnicy. Zdjęcie autora.

Chcąc uniknąć kłopotu z ręczną piłą, otwór można wyciąć z wiertarką z okrągłą frezarką w ciągu kilku sekund

Chcąc uniknąć kłopotu z ręczną piłą, otwór można wyciąć z wiertarką z okrągłą frezarką w ciągu kilku sekund. Zdjęcie autora.

Otwór na skrzynkę wycięty

Otwór na skrzynkę wycięty. Zdjęcie autora.

Do wyciętego otworu jest wstawiana skrzynka

Do wyciętego otworu jest wstawiana skrzynka. Zdjęcie autora.

Przy pomocy śrubokręta zakręca się zewnętrzne śrubki skrzynki

Przy pomocy śrubokręta zakręca się zewnętrzne śrubki skrzynki. Zdjęcie autora.

Do wyciętego otworu wstawia się skrzynkę. Do płyty kartonowo-gipsowej mocuje się ją przy pomocy śrubokręta przykręcając śrubki z przykręcanymi uchwytami, które są przy zewnętrznej ściance skrzynki. Gdy zakręcamy zewnętrzne śrubki, uchwyty poruszają się po ich gwintach i opierają się o druga stronę drewnianej, bądź gipsowo-kartonowej płyty, w ten sposób przytrzymując skrzynkę. Z przodu skrzynkę przytrzymuje rąbek ramki o szerokości 1.5 mm. Ten wypukły rąbek pomaga uniknąć przesunięcia się skrzynki w głąb ściany.

Uchwyty z gwintami opierają się o druga stronę płyty kartonowo-gipsowej i przytrzymują skrzynkę

Uchwyty z gwintami opierają się o druga stronę płyty kartonowo-gipsowej i przytrzymują skrzynkę. Zdjęcie autora.

Z przodu skrzynkę trzyma wypukły rąbek ramki o szerokości 1.5 mm.

Z przodu skrzynkę trzyma wypukły rąbek ramki o szerokości 1.5 mm. Zdjęcie autora.

Dobrej rady, jak wzmocnić przymocowanie skrzynki, udzielili odkrywczy domowi majsterkowicze, którzy zetknęli się z samodzielnym montażem skrzynek. Płyta kartonowo-gipsowa jest materiałem kruchym i cienkim, dlatego często i gwałtownie wyciągając kabel z gniazdka, bez jego przytrzymywania, brzegi płyty wokół otworu i skrzynki mogą pęknąć i skrzynka z urządzeniem może być wyrwana i wyłamana z płyty. Wniosek – część płyty kartonowo-gipsowej znajdującej się wokół skrzynki, ze strony gdzie opierają się jej uchwyty należy pogrubić. W tym celu można użyć 1, 2 niewielkich skrawków tej samej płyty, po wycięciu w nich otworów odpowiadających średnicy skrzynki. W ten sposób skrzynkę wstawia się do 2-3 warstw kartonowo-gipsowych, które nie powinny pęknąć. Te skrawki można przykleić do odwrotnej strony płyty. O nie właśnie będą opierać uchwyty skrzynki.

Dodatkowy skrawek gipsowego kartonu pod uchwytami wzmacnia umocnienie przykręconej skrzynki i pomaga uniknąć niechcianego wyrwania skrzynki ze ściany

Dodatkowy skrawek gipsowego kartonu pod uchwytami wzmacnia umocnienie przykręconej skrzynki i pomaga uniknąć niechcianego wyrwania skrzynki ze ściany. Zdjęcie autora.

Gdy montujemy dwa albo więcej rozgałęzień, bezpieczny odstęp między środkami skrzynek powinien wynosić 7.1 cm. Tę normę pomaga utrzymać plastikowy łącznik w postaci rurki. Ten pośredni uchwyt zapewnia stabilna pozycję sąsiadujących ze sobą skrzynek. Oprócz tego działa jak kanał kabli i przewodów. Jednak nie pasuje on do wszystkich modeli, w niektórych korpusach jego zamontowanie jest niemożliwe.

Plastikowy uchwyt-łącznik, przez który można ciągnąć kable

Plastikowy uchwyt-łącznik, przez który można ciągnąć kable. Zdjęcie autora.

Technologiczne otwory dla kabli w korpusie skrzynki można otworzyć jeszcze przed zamontowaniem jej w ścianie.

Otwory na kable w skrzynkach

Otwory na kable w skrzynkach. Zdjęcie autora.

Otwory można wyciąć nożem w zamontowanych w ścianie skrzynkach według zaznaczonych w wytwórni konturów. Przez te otwory z wnętrza ściany do środka skrzynki wciągane są wielożyłowe kable, rury przewodów.

Przewód ze ściany jest wstawiany w skrzynkę

Przewód ze ściany jest wstawiany w skrzynkę. Zdjęcie autora.

Ze względu na ochronę przed przegrzaniem, dopuszcza się odpowiednią ilość zacisków zaznaczoną na dnie albo na tylnej stronie skrzynki. Średnica otworów w skrzynce najczęściej pokrywa się ze średnicą przewodów wielożyłowych. Dlatego przewód włożony do otworu trzyma się pewnie.

Przewody w środku skrzynki przeznaczone dla urządzenia elektrycznego

Przewody w środku skrzynki przeznaczone dla urządzenia elektrycznego. Zdjęcie autora.

Jeżeli otwór jest większy od średnicy przewodu, staje się on zbyt luźny i może z powrotem wypaść do wewnętrznej przestrzeni ściany. Dlatego do środka skrzynki należy wciągnąć jak najwięcej osłony wielożyłowych przewodów albo korpusu rurki z przewodami. Pomoże to uniknąć utraty przewodu w przestrzeni ściany.

Rzut oka na rezultat. Zamontowana skrzynka

Rzut oka na rezultat. Zamontowana skrzynka. Zdjęcie autora.

Jakie narzędzia, materiały i środki mogą być potrzebne przy samodzielnym montażu skrzynki dla gniazdka elektrycznego albo dla łącznika w ścianie kartonowo-gipsowej?

  • Ołówek – dla zaznaczenia poziomu i konturów skrzynki na ścianie.

  • Linijka albo poziomica do zmierzenia wysokości odległości.

  • Wiertarka z okrągłą frezarką do wycięcia otworu (jeżeli skrzynka ma formę prostokątu, tę pracę można wykonać przy pomocy piły).

  • Śrubokręt – dla przymocowania skrzynki.

  • Nóż może być potrzebny do wycięcia otworów na przewody.

  • 1-2 skrawki płyty kartonowo-gipsowej do przymocowania skrzynki po drugiej stronie ściany.

Narzędzia i materiały potrzebne do samodzielnego zamontowania skrzynki w ścianie gipsowo-kartonowej

Narzędzia i materiały potrzebne do samodzielnego zamontowania skrzynki w ścianie gipsowo-kartonowej:

  1. Skrzynka

  2. Ołówek

  3. Linijka albo poziomica

  4. Wiertarka z okrągłą frezarką

  5. Wyrzynarka

  6. Piła ręczna

  7. Śrubokręt

  8. Nóż

  9. Skrawki gipsowego-kartonu




Wymiana instalacji

Remont starego domu to dobra okazja do wymiany instalacji elektrycznych. Według współczesnych norm są niebezpieczne, bo grożą porażeniem lub pożarem. Są też zawodne, gdy podłączymy do nich nowoczesne urządzenia elektroniczne.
Instalacja elektryczna 
 (fot. Osram, fot. PCE, fot. Legrand)

Ocenę stanu instalacji należy powierzyć uprawnionemu elektrykowi. Powinien on sprawdzić:

  • stan przewodów (jeśli w domu mamy stare przewody aluminiowe, najprawdopodobniej kwalifikują się one do wymiany),

  • tablicę rozdzielczą (starą wyposażoną w bezpieczniki topikowe (tzw. korki) trzeba wymienić na nową wyposażoną w wyłączniki nadmiarowoprądowe oraz wyłącznik różnicowoprądowy),

  • puszki przyłączeniowe, a ponadto dokonać pomiarów rezystancji izolacji,

  • sprawdzić działanie ochrony przeciwporażeniowej.
Nie tylko stare instalacje wymagają modernizacji. W trakcie użytkowania stosunkowo nowego domu może się okazać, że zbyt skromnie obliczyliśmy nasze potrzeby, albo że w złych miejscach zaplanowaliśmy gniazda. Jeśli jest ich za mało, w różnych miejscach leżą porozciągane przedłużacze. Przeciążona instalacja często wyłącza się wskutek „wyskakiwania korków”. Zniecierpliwieni, decydujemy się wtedy na jej rozbudowę.

Wymiana czy modernizacja?

Licznik elektryczny 
 Licznik elektryczny (fot. Apator)
Instalacje starsze niż 20 lat zazwyczaj wymagają wymiany – jeśli nie całej instalacji, to na pewno niektórych jej elementów. Podczas kontroli specjalista powinien zwrócić uwagę przede wszystkim na to, co w sposób bezpośredni wpływa na bezpieczeństwo użytkowania:
  • bezpieczniki starego typu (gdy były naprawiane „domowymi” sposobami, czyli np. Drutem),
  • przewody w starej, sparciałej izolacji,
  • uszkodzone lub nadtopione gniazda i wyłączniki.
Wymiana tych elementów zapewnia jedynie przywrócenie sprawności starej instalacji: nie oznacza niestety, że na tym jej remont się zakończy.

Zwiększenie liczby odbiorników wymaga zwykle zmodernizowania instalacji, czyli najprawdopodobniej:
  • wykonania nowych obwodów,
  • wymiany rozdzielnicy (w przypadku braku miejsca).

Trzeba przy tym uwzględnić moc wszystkich podłączanych urządzeń. Te szczególnie „prądożerne”, takie jak kuchenki elektryczne, podłogowe maty grzewcze, bojlery, hydrofory, grzejniki akumulacyjne oraz pralki i zmywarki powinny być bowiem podłączone do oddzielnych obwodów.

Instalacja elektryczna - rozdzielnica
Instalacja elektryczna - rozdzielnica
 (fot. PCE)
 (fot. Moeller)
Rozdzielnica montowana jest w metalowej lub plastikowej skrzynce do umieszczenia na powierzchni ściany lub we wnęce muru

Nowa rozdzielnica

Tablica rozdzielcza, czyli fachowo mówiąc – rozdzielnica domowa – jest miejscem, w którym umieszcza się całą aparaturę sterującą i zabezpieczającą instalację wewnętrzną. W obecnie produkowanych rozdzielnicach nie używa się już tradycyjnych „korków”, lecz montuje się aparaturę modułową, umieszczaną na znormalizowanej szynie instalacyjnej.

Wszystkie „bezpieczniki”, zwane wyłącznikami, mają taki sam wymiar podstawowy, odpowiadający szerokości modułu 17,5 mm – lub jego wielokrotności. Liczba modułów, jakie można zmieścić w jednej rozdzielnicy określa jej pojemność, a to z kolei pozwala łatwo wyliczyć, ile i jakiej mocy urządzenia będzie można do niej podłączyć.

Dobierając pojemność rozdzielnicy należy uwzględnić pewien zapas, pozwalający na podłączenie w przyszłości dodatkowych urządzeń. Instalację domową trzeba podzielić na obwody zasilające poszczególne odbiorniki energii (odbiorniki dużej mocy: pompę, kuchenkę elektryczną) lub ich grupy (gniazda wtykowe, oświetlenie).

Każdy z obwodów musi mieć osobny włącznik nadmiarowoprądowy. A cała instalacja musi być zabezpieczona wyłącznikiem róznicowoprądowym. Aparaty te umieszcza się na tablicy rozdzielczej. Rozdzielnica jest dość płaska, może więc być umieszczona nawet w przedpokoju. Najwygodniej umieścić ją przy drzwiach wejściowych. Taka lokalizacja ułatwi odłączenie zasilania np. w razie pożaru.

W rozdzielnicy zbiegają się obwody elektryczne z całej domowej i ogrodowej instalacji. Są one chronione umieszczonymi w niej różnymi wyłącznikami i ochronniki. Jedne chronią instalację przed skutkami zwarcia lub przeciążenia, inne chronią sprzęt szczególnie podatny na skoki napięcia, jeszcze inne czuwają nad bezpieczeństwem użytkowników, chroniąc ich przed porażeniem prądem.

Dodatkowym wyposażeniem rozdzielnicy jest aparatura sterująco-sygnalizacyjna. Ułatwia kontrolę stanu instalacji i umożliwia sterowanie oraz programowanie pracy poszczególnych obwodów. Najczęściej są to lampki sygnalizujące obecność napięcia zasilania, programowane zegary sterujące pracą np. ogrzewania elektrycznego oraz wyłączniki zmierzchowe włączające oświetlenie zewnętrzne.

Uwaga! Wymiana starej rozdzielnicy wiąże się czasami z koniecznością zdemontowania licznika. O takiej potrzebie powinniśmy zawiadomić miejscowy rejon energetyczny, podając okres, na jaki będzie on zdjęty. Po jego zamontowaniu musimy zgłosić gotowość do jego zaplombowania.

Wyłączniki

  • Wyłączniki nadmiarowoprądowe – chronią instalację przed skutkami zwarcia lub nadmiernego obciążenia. Do jednego wyłącznika można podłączyć obwód zasilający obsługujący nie więcej niż 10 gniazdek lub 20 punktów oświetleniowych.

    Prąd nominalny wyłącznika musi być dostosowany do dopuszczalnego obciążenia zabezpieczanych fragmentów instalacji i zwykle wynosi 16 A dla gniazdek oraz 10 A dla oświetlenia. Kiedy dobiera się wyłączniki nadmiarowoprądowe, trzeba również przestrzegać zasady selektywności wyłączania. Istotne jest również zapewnienie w miarę równomiernego obciążenia poszczególnych faz przy doprowadzeniu do budynku prądu trójfazowego. Nie można więc np. z jednej fazy zasilać wszystkich gniazdek, a z drugiej tylko oświetlenia.

    Ogólnie: w razie podłączania urządzeń z silnikami pobierającymi znaczny prąd przy rozruchu stosuje się wyłączniki mające tzw. zwłoczną charakterystykę czasowo-prądową, tzw. wyłączniki silnikowe.

    Wyłączniki typu C i D umożliwiają krótkotrwały pobór prądu przy znacznym przekroczeniu jego wartości nominalnej. Oznacza to, że przez krótki okres czasu przez instalację może popłynąć prąd o natężeniu nieco przekraczającym dopuszczalne wartości bez ryzyka uszkodzenia instalacji. Wyłączniki takie są więc przeznaczone do obwodów, do których są podłączone duże ilości opraw świetlnych, szczególnie lamp jarzeniowych oraz elektronarzędzi dość dużej masy.

    Wyłączniki typu B pozwalają na niewielki, krótkotrwały wzrost pobieranego prądu, a instalowane są w obwodach o obciążeniu rezystancyjnym, czyli przeznaczonych do obsługi oświetlenia i ogrzewania.

Instalacja elektryczna - ogranicznik przepięć
 
Instalacja elektryczna - wyłącznik różnicowoprądowy Instalacja elektryczna - zabezpieczenie nadmiarowoprądowym 
 (fot. Relpol) (fot. Legrand)
 (fot. Moeller Electric)
 Instalację elektryczną należy zabezpieczyć ogranicznikami przepięć ,
wyłącznikiem różnicowoprądowym i zabezpieczeniem nadmiarowoprądowym
  • Wyłączniki różnicowoprądowe – chronią przed porażeniem nie tylko przy bezpośrednim dotknięciu np. obudowy urządzenia, w którym nastąpiło uszkodzenie izolacji, ale również w razie dotknięcia przewodu pod napięciem czy zacisków w gniazdku lub wyłączniku. Ich działanie polega na porównywaniu prądu płynącego w przewodzie fazowym i neutralnym, a w razie pojawienia się różnicy przekraczającej prąd uruchomienia wyłącznika (zwykle 30 mA) – na szybkim odłączeniu zasilania. Takie wyłączniki powinny chronić wszystkie obwody elektryczne w domu.

    Prąd różnicowy może pojawić się też w wyniku tzw. przebicia, czyli przepływu prądu do masy, spowodowanego uszkodzeniem izolacji przewodów lub zawilgoceniem wewnątrz urządzeń elektrycznych. Przebicia są częste w starym sprzęcie, a możliwość ich wystąpienia zwiększa się, jeśli pracuje on w warunkach podwyższonej wilgotności powietrza. W takich okolicznościach wyłącznik może bardzo często wyłączać zasilanie.

    Uwaga! Zirytowani takim zjawiskiem użytkownicy, zamiast odnaleźć i usunąć przyczynę wyłączeń, wymontowują często wyłącznik różnicowoprądowy. Jest to nie tylko nieracjonalne, ale przede wszystkim bardzo niebezpieczne!

    Zainstalowanie wyłącznika różnicowoprądowego wymaga doprowadzenia do odbiorników trzech przewodów: fazowego L, neutralnego N oraz ochronnego PE. Montowanie go centralnie dla całej instalacji domowej nie jest dobrym pomysłem. Uszkodzenie któregoś z obwodów spowoduje bowiem całkowite odcięcie prądu – do czasu usunięcia awarii.

  • Styczniki – umożliwiają zdalne włączanie urządzeń oraz sterowanie nimi. Instaluje się je w obwodach zasilających urządzenia dużej mocy lub takie, których włączanie odbywa się automatycznie. Styczniki są niezbędne, jeśli chcemy np. zaprogramować włączanie się urządzeń w czasie obowiązywania II taryfy opłat za energię elektryczną. Montuje się je również w instalacjach, w których pracują silniki wymagające ochrony przed niespodziewanym uruchomieniem. W razie awaryjnego wyłączenia zasilania silnik włączany przez stycznik nie uruchomi się samoczynnie, gdy ponownie popłynie prąd.

  • Wyłączniki pierwszeństwa – nazywane również priorytetowymi, zabezpieczają instalację przed przeciążeniem. Instaluje się je głównie w domach ogrzewanych elektrycznie, gdy również inne urządzenia grzewcze zasilane są prądem. Ich działanie polega na automatycznym odłączeniu zasilania np. ogrzewania, gdy korzystamy z kuchenki elektrycznej. Po skończeniu gotowania ogrzewanie włączy się samoczynnie.

Ochronniki

  • Instalację elektryczną można prowadzić po wierzchu ściany w listwach lub kanałach instalacyjnych 
    Instalację elektryczną można prowadzić po wierzchu ściany w listwach lub kanałach instalacyjnych (fot. Hager Polo)
    Ochronniki, czyli ograniczniki przeciwprzepięciowe – zabezpieczają przed skokami napięcia wrażliwe na nie urządzenia elektroniczne (np. komputery, sprzęt audio-wideo). Taki niespodziewany impuls napięciowy może pojawić się w instalacji elektrycznej na skutek wyładowań atmosferycznych, awarii lub przełączeń w sieci elektroenergetycznej, a wtedy ochronnik spowoduje odprowadzenie go do ziemi.

    Ochronniki mogą być wyposażone w wymienne wkładki: wtedy po zadziałaniu – sygnalizowanym zmianą koloru wskaźnika lub zapaleniem się lampki sygnalizacyjnej – trzeba wkładkę wymienić. Zadziałanie ochronnika nie powoduje zakłóceń w funkcjonowaniu instalacji, zatem może pozostać niezauważone. Dlatego po każdej burzy warto go sprawdzić i w razie potrzeby wymienić wkładkę.

    Uwaga! Funkcje poszczególnych wyłączników należy koniecznie opisać (np. „17 – pokój nad garażem”) i taką legendę nakleić na wewnętrznej stronie drzwiczek rozdzielnicy. Na pewno sie przyda!

Przekroje i kolory przewodów

Przekrój przewodu zależy od jego długości, przewidywanego obciążenia prądem oraz temperatury otoczenia. Dopuszczalną obciążalność przewodów zależnie od sposobu ich prowadzenia można znaleźć w tabelach, ale niełatwo do nich dotrzeć, więc w tej kwestii lepiej zdać się na fachowca. Orientacyjnie przyjmuje się, że w instalacjach domowych nie powinno to być więcej niż:
  • 14-14,5 A jeśli żyły mają przekrój 1,5 mm2 oraz
  • 19 A jeśli ich przekrój wynosi 2,5 mm2.
Podane wartości dotyczą przewodów miedzianych. Do oświetlenia stosuje się takie przewody o przekroju 1,5 mm2, a do gniazdek - 2,5 mm2.

Zgodnie z przepisami instalacja elektryczna musi być wykonana jako trójprzewodowa. Aby łatwo było odróżniać przewody, stosuje się zróżnicowany kolor ich izolacji:
  • do przewodów fazowych (L) – czarny lub brązowy; taki przewód powinien się znajdować z lewej strony gniazdka,
  • do neutralnych(N) – niebieski,
  • do przewodów ochronnych (PE) – w żółto-zielone paski; taki przewód powinien być podłączony do wszystkich gniazd z bolcem i do punktów oświetleniowych

Kable na nowo

Instalacja elektryczna - kable 
 (fot. Wago Elwag)
Wymiana starej lub uszkodzonej instalacji elektrycznej oraz rozbudowa instalacji o nowe obwody oznacza układanie nowych przewodów.

Wymiana. Stare instalacje były układane głównie w rurkach lub w kanałach instalacyjnych, a nowsze – w rurkach bezpośrednio pod tynkiem, w listwach lub kanałach instalacyjnych na wierzchy ściany. Możliwość wykorzystania rurek do wprowadzenia nowych przewodów zależy od ich stanu technicznego, średnicy oraz trasy ich przebiegu (prosta czy z załamaniami). Jeśli są to rurki metalowe z umieszczoną w środku wkładką, a trzeba do nich wprowadzić znacznie większą liczbę przewodów, możliwości ich wykorzystania są ograniczone.

Nowe przewody wciąga się w rurki instalacyjne równocześnie z wyciąganiem starych i mocuje ich końce w puszkach rozgałęźnych. Jeśli poprzednia instalacja była wykonana ze sztywnego drutu typu DY, będzie on stawiał opór przy usuwaniu. Znacznie łatwiej wciągnąć pojedyncze przewody linkowe (oznaczenie LY).

Jeśli stara instalacja była ułożona w kanałach instalacyjnych, można je otwierać. Umożliwia to dostęp do dużego fragmentu instalacji, tak więc wymiana jest łatwa.

Rozbudowa. Również w tym wypadku jest kilka możliwości poprowadzenia przewodów w rurkach w tynku, w listwach, kanałach instalacyjnych i sztywnych rurkach – na wierzchu ściany , najczęściej przy podłodze, suficie lub wokół ościeżnic otworów drzwiowych.
  • Pod przewody w rurkach trzeba wykuć w ścianie bruzdy głębokości 2-2,5 cm, zamocować w nich rurki – elastyczne, nazywane popularnie peszlami lub sztywne, po czym pokryć je tynkiem.

    W miejscach rozgałęzienia instalacji montuje się puszki. Połączenia przewodów (DY) prowadzonych pojedynczo wykonuje się za pośrednictwem zacisków śrubowych lub złączek samozaciskowych.

    Uwaga! – nie wolno ich skręcać ze sobą. Otwory pod puszki najwygodniej wywiercić otwornicą do muru o średnicy 70 lub 80 mm.

  • Każdy przewód instalacji elektrycznej ma inny kolor, oznaczający funkcje przewodu 
     Każdy przewód instalacji elektrycznej ma inny kolor, oznaczający funkcje przewodu (fot. Wago Elwag)
    Bezpośrednio w tynku układa się płaskie przewody wielożyłowe w podwójnej izolacjio oznaczeniu YDYp. Przewody mocuje się do ściany opaskami z taśmy aluminiowej, a następnie pokrywa tynkiem.

    Puszki rozgałęźne osadza się w taki sam sposób, jak w instalacji układanej w rurkach. Prowadzone równolegle wiązki składające się z więcej niż 2-3 przewodów wielożyłowych należy układać z pewnym odstępem, aby umożliwić przylgnięcie tynku do muru, a nie tylko do powierzchni przewodów, która jest gładka, przez co zaprawa tynkarska ma do niej słabą przyczepność. Przewodów, które będą zakrywane tynkiem lub innym wykończeniem, nie należy prowadzić w sposób dowolny.

    Muszą one przebiegać wzdłuż linii poziomych i pionowych, w określonych odległościach od sufitów i drzwi. Najlepiej zrobić na papierze plan nowej instalacji i przechowywać go na wypadek awarii lub zrobić zdjęcia zaraz po montażu. Taka inwentaryzacja trasy kabli przyda się, kiedy na ścianie zechcemy powiesić półkę czy obraz.

  • Przewody po wierzchu ściany prowadzi się najczęściej w listwach i kanałach instalacyjnych (mają większe rozmiary niż listwy, mieszczą więc większą liczbę przewodów) lub w sztywnych rurkach. Wzornictwo i kolorystyka dostępnych w sklepach listew umożliwia estetyczne ukrycie przewodów, a dostosowany do nich osprzęt pozwala łatwo zamontować gniazda i wyłączniki.

    W listwach i kanałach można także umieścić przewody antenowe, telefoniczne i komputerowe. Sztywne rurki osłonowe szpecą ściany, dlatego używa się ich głównie do prowadzenia instalacji w pomieszczeniach gospodarczych. Grubsze przewody można prowadzić „luzem”, mocując je do podłoża specjalnymi uchwytami.
Włączniki oświetleniowe
Włączniki oświetleniowe
 Włączniki oświetleniowe to poza lampami najbardziej efektowna część domowej elektryki
(fot. Merten)

Gniazdka

Gniazdo hermetyczne 
 Gniazdko hermetyczne stosuje się w łazience (fot. Karlik Elektrotechnik)
Osprzęt w pomieszczeniach mieszkalnych instaluje się głównie jako podtynkowy, mocowany do puszek instalacyjnych osadzonych w ścianie. Zależnie od materiału, z jakiego zbudowana jest ściana, zakładamy puszki do murów pełnych lub przystosowane do zamontowania w ściankach gipsowo-kartonowych.

Wygodne i estetyczne umieszczenie kilku wyłączników lub gniazd obok siebie umożliwiają puszki podwójne, potrójne i poczwórne. Można w nich osadzić tylko osprzęt z oddzielną ramką, dostosowaną do określonej serii wyrobów jednego producenta.

Osprzęt – a zwłaszcza gniazda wtykowe – lepiej mocować w puszkach za pomocą wkrętów, a nie zaczepów bocznych. Zmniejsza to ryzyko wyrwania gniazda przy wyciąganiu wtyczki, ale wymaga dość precyzyjnego wypoziomowania puszki podczas jej osadzania. W pomieszczeniach wilgotnych należy instalować osprzęt tzw. hermetyczny o stopniu ochrony przynajmniej IP 44.

Uwaga! W łazience, w strefie bliższej niż 60 cm od obrysu wanny czy brodzika nie wolno instalować żadnych wyłączników ani gniazd. Gniazda w strefie trzeciej – od 0,6 do 2,4 m – muszą być zasilane napięciem bezpiecznym lub obwód powinien być zabezpieczony wyłącznikiem różnicowoprądowym, na prąd różnicowy nie większy niż 30 mA.

Gdzie ile gniazdek?

  • w pokojach – jedno podwójne gniazdko wtyczkowe na ok. 5 m2 powierzchni; w pobliżu sprzętu RTV należy zamontować kilka dodatkowych gniazdek,
  • w kuchni – pięć gniazd ze stykiem ochronnym, w tym jedno 16-amperowe,
  • w przedpokoju – jedno gniazdo wtyczkowe,
  • w łazience – dwa gniazdka bryzgoszczelne, dwa ze stykiem ochronnym i jedno 16-amperowe ze stykiem do zasilania pralki.

Na jakiej wysokosci?

  • w pokojach – na wysokości 30 cm nad podłogą,
  • w kuchni – ok. 115 cm nad podłogą,
  • w łazience – nie bliżej niż 0,6 m od brzegu wanny lub drzwi kabiny natryskowej; włączniki oświetlenia instaluje się zwykle na wys. 140 cm nad podłogą.

Ekspert budowlany

Murator

BudowaPlus.pl


Č
ċ
Schemat_instalacji_elektrycznej.pdf
(135k)
ludwik olek,
31 sty 2010, 08:46
ċ
ochrona_pp_2008.pdf
(2850k)
ludwik olek,
31 sty 2010, 08:45
Comments