09 Nassaustraat

In de wijk Lombok is in de septemberdagen van 1944 tijdens de slag om Arnhem tussen Engelse en Duitse eenheden gevochten. De Engelsen waren daar terecht gekomen, nadat bleek dat de doorgang naar de brug voor hen langs Onderlangs en Bovenover door de Duitsers was afgesloten. Op 18 september kwam allereerst het 3rd Parachute Battalion van luitenant-kolonel Fitch in Lombok terecht. De dag later trachtte het 11th Parachute Battalion van Lea een doorgang naar de Rijnbrug te vinden, maar belandde eveneens in Lombok. Beide bataljons leden grote verliezen.

3rd Parachute Battalion van Fitch in Lombok

 
Links: Plattegrond die de situatie rondom de Nassaustraat in 1944 weergeeft (Copyright F. van Lunteren).
 
De Nassaustraat kwam op maandag 18 september 1944 in de frontlinie te liggen toen het 3rd Parachute Battalion van luitenant-kolonel John A.C. Fitch tevergeefs een weg probeerde te vinden door de Duitse verdedigingslinie heen naar hun omsingelde kameraden bij de brug.

Het 3rd Parachute Battalion verloor veel officieren en manschappen in de omgeving van de Nassaustraat, de Utrechtseweg en Onderlangs. Van de 588 officieren en manschappen die op 17 september 1944 waren geland keerden er slechts 28 terug over de Rijn. [1] Majoor Alan Bush, de plaatsvervangende bataljonscommandant, moest op 19 september noodgedwongen
een schuilplaats zoeken in een van de
huizen in de wijk Lombok toen hij probeerde om verdwaalde groepjes soldaten bij elkaar te brengen bij het Rijnpaviljoen. [2] Twee dagen later wist majoor Bush door de Duitse linies heen te glippen en voegde hij zich weer bij het restant van het 3rd Parachute Battalion in Oosterbeek. [3]  Hij was de enige officier van zijn bataljon die de zuidelijke Rijn oever wist te bereiken tijdens de evacuatie van de 1st British Airborne Division.

11th Parachute Battalion van Lea in Lombok

 
Op 19 september kwamen hier soldaten aan van het 11th Parachute Battalion onder bevel van luitenant-kolonel George H. Lea. Door hun komst werd generaal-majoor Urquhart bij toeval ontzet [4] en kon hij terugkeren naar zijn divisiehoofdkwartier in Oosterbeek. De parachutisten bleven echter en vochten in het stratencomplex tussen de Koepelgevangenis en het St. Elizabeths Gasthuis totdat een Duitse tegenaanval hen rond 14.00 uur terugdreef naar het westen. Het merendeel van het 11th Parachute Battalion werd in dit stratencomplex onder de voet gelopen door deze Duitse tegenaanval die gesteund werd door tanks en gemotoriseerde kanonnen.

Van de 571 officieren en manschappen van het bataljon die naar Arnhem waren vertrokken wisten er slechts 150 Oosterbeek-Laag te bereiken. Hier vochten ze door onder bevel van de plaatsvervangend commandant, majoor R.T.H. ‘Dickie’ Lonsdale, totdat ze uiteindelijk terugtrokken over de Rijn. Slechts 72 van de 571 kwamen terug over de rivier bij de evacuatie van de 1st British Airborne Division in de nacht van 25 op 26 september. De rest was gedood, gewond of krijgsgevangen gemaakt. [5]

Monument in de Nassaustraat

 
In de Nassaustraat werd op 17 september 1987 een monument onthuld in een plantsoentje niet ver van de Alexanderstraat en de Zwarteweg vandaan. Het gedenkteken herinnert aan de zestien uren die generaal-majoor Urquhart met twee lagere officieren doorbracht in Zwarteweg 14, afgesneden van zijn eigen troepen. Het verhaal daarover kunt u lezen onder punt 8 Zwarteweg.
 
De tekst op het monument luidt:
 
‘Remember September 1944.
Airborne West Arnhem 17 september 1987.
Unveiled by Major General R.E. Urquhart, CB DSO.’
 
Generaal-majoor Urquhart was 85 jaar oud toen hij monument onthulde en overleed ruim een jaar later.
 

Noten

 

[1] Middlebrook, Arnhem 1944, 476.
[2] Ibid, 199.
[3] John Waddy, A Tour of the Arnhem Battlefields (Stroud 1999), 136-137.
[4] Urquart was immers de dag ervoor in de wijk Lombok terechtgekomen en moest daar enige tijd schuilen op het adres Zwarteweg 14.
[5] Martin Middlebrook, Arnhem 1944: The Airborne Battle (London 1994), 476.