o narkotykach‎ > ‎

epidemiologia

EPIDEMIOLOGIA

Opracowanie zawiera streszczenia raportów na temat problemu narkotyków i narkomanii w poszczególnych województwach. Raporty przygotowali w 2008 roku Eksperci Wojewódzcy do spraw Informacji o Narkotykach i Narkomanii, którzy prowadzą działania na podstawie zapisów Ustawy o Przeciwdziałaniu Narkomanii z dnia 29 lipca 2005 roku. Prezentowane streszczenia stanowią integralną część raportów wojewódzkich i zawierają dane z roku 2007 lub lat wcześniejszych. Pełne wersje raportów prezentują czynniki specyficzne dla województw, związane ze zjawiskiem narkomanii, a także charakterystykę zjawiska w zakresie eksperymentowania i problemowego używania narkotyków, postaw społecznych wobec narkomanów oraz dostępności nielegalnych substancji psychoaktywnych. Raporty opisują także podejmowane w każdym województwie działania, zarówno w obszarze profilaktyki narkomanii, leczenia i rehabilitacji oraz readaptacji społecznej, jak i ograniczania szkód zdrowotnych spowodowanych używaniem substancji psychoaktywnych. Prezentują też dane dotyczące walki z nielegalnym rynkiem narkotyków. W raportach podjęto próbę oszacowania stopnia zaspokojenia bieżących potrzeb oraz przedstawiono propozycje rozszerzenia posiadanych zasobów, które mogą stanowić cenne rekomendacje do planowania działań i tworzenia wojewódzkiej strategii przeciwdziałania narkomanii i innym problemom społecznym. Pełne wersje raportów są dostępne w Centrum Informacji o Narkotykach i Narkomanii (nfpp@kbpn.gov.pl) lub bezpośrednio u Ekspertów Wojewódzkich. Adresy e-mail Ekspertów Wojewódzkich zostały zamieszczone przy poszczególnych streszczeniach.

Badanie zrealizowane przez Fundację Centrum Badania Opinii Społecznej CBOS na zlecenie Krajowego Biuro ds. Przeciwdziałania Narkomanii stanowi kontynuację projektu "Młodzież" prowadzonego w latach: 1992, 1994, 1996, 1998 – 1999, 2003. Część raportu z badania dotyczy aktualnej konsumpcji substancji psychoaktywnych przez młodzież szkolną. Badanie metodą ilościową objęło młodzież uczęszczającą do ostatnich klas szkół ponadgimnazjalnych. Sondaże zrealizowano metodą audytoryjną. Łącznie zrealizowano 1400 ankiet. Wyniki badania ukazują spadek rozpowszechnienia palenia papierosów oraz używania narkotyków przez młodzież szkolną. W kwestii spożycia alkoholu odsetki pijących utrzymały się na poziomie zbliżonym do zarejestrowanego w roku 2003. W ciągu ostatnich pięciu lat obniżeniu uległ wskaźnik młodzieży regularnie palącej papierosy, przy równoczesnym powiększeniu się grupy uczniów całkowicie niepalących. Od pomiaru zrealizowanego w 2003 roku zwiększyły się odsetki uczniów, którzy w miesiącu przed badaniem nie spożywali piwa, wina i wódki. Poza tym zwiększyły się odsetki respondentów, którzy w miesiącu poprzedzającym badanie ani razu się nie upili. Od 2003 roku zmniejszyła się również liczba uczniów deklarujących używanie narkotyków w ciągu dwunastu miesięcy poprzedzających badanie.

Centrum Informacji o Narkotykach i Narkomanii (National Focal Point) odpowiedzialne jest za opracowanie Rocznego Raportu dla EMCDDA. Poszczególne rozdziały przygotowywane są przez pracowników Krajowego Biura ds. Przeciwdziałania Narkomanii, jak również ekspertów zewnętrznych. Raport przedstawia problem narkotyków i narkomanii w Polsce. Zawarte są w nim najnowsze dostępne dane zarówno epidemiologiczne jak i np. z obszaru redukcji podaży na narkotyki. Analizie poddano zjawisko narkomanii oraz odpowiedź na problem. W tegoroczny raporcie przygotowany został dodatkowy rozdział analizujący dane policyjne i sądowe.

Badania European School Survey Project on Alcohol and Drugs (ESPAD) zostały zainicjowane przez Grupę Pompidou. Są one przeprowadzane co cztery lata za pomocą wystandaryzowanych technik w różnych krajach Europy, co daje możliwość śledzenia zarówno rozmiarów zjawiska, jak i jego trendów rozwojowych na szerokim tle sytuacji w Europie i w poszczególnych jej krajach
Badanie ma na celu pomiar natężenia zjawiska używania przez młodzież substancji psychoaktywnych, a także identyfikację czynników wpływających na rozmiary zjawiska. W Polsce badanie ESPAD było przeprowadzane w latach 1995, 1999, 2003 i 2007. Badanie wykonane w roku 2007 objęło młodzież urodzoną w latach 1991 i 1989 (15-16 i 17-18 lat w momencie badania). Założono, iż próba obejmie ok. 9000 uczniów z ok. 360 klas szkolnych znajdujących się na terenie całego kraju.
Wyniki badania z 2007 roku na tle wyników z poprzednich edycji ESPAD wskazują na to, że pojawiły się pozytywne tendencje, jednakże substancje psychoaktywne stanowią nadal zagrożenie dla młodzieży w Polsce. Większość wskaźników jest wyższa w przypadku substancji legalnych niż nielegalnych.

Centrum Informacji o Narkotykach i Narkomanii (National Focal Point) odpowiedzialne jest za opracowanie Rocznego Raportu dla EMCDDA. Poszczególne rozdziały przygotowywane są przez pracowników Krajowego Biura ds. Przeciwdziałania Narkomanii, jak również ekspertów zewnętrznych. Raport przedstawia problem narkotyków i narkomanii w Polsce. Zawarte są w nim najnowsze dostępne dane zarówno epidemiologiczne jak i np. z obszaru redukcji podaży na narkotyki. Analizie poddano zjawisko narkomanii oraz odpowiedź na problem.

Badania „Substancje psychoaktywne postawy i zachowania” są przeprowadzane w Polsce co cztery lata metodą wywiadów kwestionariuszowych. Raport dotyczy badań przeprowadzonych na przestrzeni czerwca i sierpnia 2006 roku na losowej próbie mieszkańców w wieku 15-64 lata.
W trakcie wywiadu respondenci zostali poproszeni o wybranie z listy tych środków psychoaktywnych, których używali kiedykolwiek w życiu, w ciągu ostatnich 12 miesięcy i w ciągu ostatnich 30 dni przed badaniem. Używanie narkotyków kiedykolwiek w życiu przyjmuje się za wskaźnik eksperymentalnego ich brania, w ciągu ostatnich 12 miesięcy przed badaniem jest wyznacznikiem okazjonalnego ich brania, a w ciągu ostatnich 30 dni przed badaniem interpretowane jest jako aktualne branie narkotyków. W świetle wyników badania problem rozpowszechnienia okazjonalnego używania narkotyków w populacji 16-54 lata nie wykazuje tendencji wzrostowych. Przetwory konopi są nadal najpowszechniejszą substancją, zarówno na poziomie eksperymentowania jak i używania okazjonalnego. Kategorią wiekową, w której używanie poszczególnych substancji nielegalnych występuje najwcześniej jest 16-24 lata.

Celem badania było oszacowanie liczby osób problemowo używających narkotyków, zdefiniowanych na potrzeby badania jako te, które przyjmują narkotyki codziennie lub prawie codziennie. Podjęto próbę analizy wzorów używania narkotyków, problemów związanych z narkotykami w grupie problemowych użytkowników, a także identyfikacji czynników wpływających na rozmiary zjawiska, zarówno po stronie popytu jak i podaży. Założono również, że badania powinny posłużyć jako jeden z elementów do ewaluacji polityki wobec narkomanii.
Badanie zrealizowano metodą wywiadów pogłębionych na dwóch obszarach kraju – w Warszawie oraz na terenie Konurbacji Górnośląskiej. W świetle wyników badania popularność iniekcyjnego przyjmowania narkotyków wykazuje ponowny trend wzrostowy, natomiast dzielenie się igłami i strzykawkami, chociaż znacznie rzadsze niż kiedyś, nie zostało do końca wyeliminowane. Ważnymi czynnikami efektywnej pomocy osobom problemowo używającym narkotyków byłyby: przeorientowania istniejącej oferty terapeutycznej w sposób uwzględniający potrzeby klienta oraz położenie większego nacisku na współpracę między instytucjami ( w szczególności pomiędzy sektorem lecznictwa i sektorem pomocy społecznej oraz policją).

Prezentowane w raporcie wyniki szacowania wielkości skutków używania narkotyków w Polsce zostały podzielone na dwie części. W pierwszej części, stosując się do zaleceń Europejskiego Centrum Monitorowania Narkotyków i Narkomanii, oszacowano kwotę wydatków poniesionych przez budżet państwa, budżety jednostek samorządu terytorialnego oraz inne organizacje publiczne. Wydatki spowodowane używanie narkotyków podzielone zostały na: bezpośrednio przypisane narkomanii, jak i te, których jedynie część można przypisać temu zjawisku (koszty pośrednie). Wyniki analizy zawartej w raporcie wykazały, że największy udział w kosztach używania narkotyków w Polsce przypada kosztom pośrednim. W części drugiej opracowania skupiono się na oszacowaniu niektórych strat społecznych, poprzez oszacowanie przeciętnej liczby lat życia i wielkości potencjału życiowego, który może zostać utracony z powodu narkomanii w Polsce. Dokonano również oceny wielkości strat produkcyjnych poniesionych w 2005 roku spowodowanych przedwczesną śmiercią osób uzależnionych.

Tabele przedstawiają dane statystyczne stacjonarnego lecznictwa psychiatrycznego odnoszące się do zaburzeń psychicznych i zaburzeń zachowania spowodowanych używaniem substancji psychoaktywnych innych niż alkohol i tytoń (X Rewizja Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób i Przyczyn Zgonów – rozpoznania nr F11-F16, F18, F19. Zamieszczone dane obejmują pacjentów placówek psychiatrycznych, w tym leczonych w specjalistycznych placówkach dla uzależnionych od substancji psychoaktywnych. Pozwalają one, z pewnymi zastrzeżeniami, na śledzenie trendów w ilościowym rozwoju zjawiska.

Badania zostały przeprowadzone w ramach projektu „Multi-City Study”, który został zainicjowany w końcu lat osiemdziesiątych przez Grupę Pompidou. Zasadniczym celem tego projektu był monitoring sceny narkotykowej, przeprowadzony wystandaryzowanymi metodami, co umożliwia porównywalność danych na poziomie międzynarodowym. Takie analizy mogą, z pewnymi ograniczeniami, posłużyć do nakreślenia obrazu dynamiki sytuacji na poziomie kraju. Stałe badanie sytuacji epidemiologicznej dostarcza również przesłanek do planowania aktywności o charakterze profilaktycznym na poziomie lokalnym.
W raporcie zostały zanalizowane dane dotyczące zgłaszalności do leczenia za rok 2005 zebrane w Warszawie. W opracowaniu czytelnik znajdzie charakterystykę demograficzną osób zgłaszających się do leczenia, analizę dynamiki wzorów używania narkotyków, zachowań ryzykownych oraz konsekwencji używania narkotyków w iniekcjach. Dane za rok 2005 prezentowane są na tle danych za lata 1995 i 2000, co pozwala zilustrować najważniejsze tendencje w dynamice sceny narkotykowej w mieście.

Raport dotyczy badań przeprowadzonych w 2005 roku w Krakowie w ramach projektu Multi-City Study, który został zainicjowany przez Grupę Pompidou. Projekt miał na celu przeprowadzenie analizy sceny narkotykowej w dużych miastach przy użyciu wystandaryzowanych metod, co daje możliwość porównywania danych na poziomie międzynarodowym, pozwala również na planowanie działań o charakterze profilaktycznym na poziomie lokalnym. Wyniki analiz mogą również przybliżyć obraz sceny narkotykowej na poziomie kraju.
Badania wykazały, że Kraków należy do miast o dość dużym rozpowszechnieniu narkomanii. Osoby zgłaszające się do leczenia to najczęściej mężczyźni w wieku 20-29 lat, z wykształceniem niższym niż pełne średnie, bez stałego zatrudnienia. Najbardziej popularnym środkiem we wzorze używania są opiaty a następnie stymulanty. Stosunkowo duży jest odsetek używających opiatów produkowanych domowym sposobem, czyli tzw. polskiej heroiny, co np. w Warszawie należy do rzadkości.

Badanie zostało podjęte w ramach Projektu Środków Przejściowych „Wsparcie województw i społeczności lokalnych w zapobieganiu narkomanii na poziomie lokalnym”. Miało ono na celu zebranie danych, które posłużą do przygotowania ogólnopolskiej kampanii szkoleniowej adresowanej do osób odpowiedzialnych za opracowanie Gminnych Programów Przeciwdziałania Narkomanii. Tematyka badań koncentrowała się na analizie postaw wobec problemu narkotyków i narkomanów, wobec różnych strategii reagowania na te problemy. Podjęto również próbę identyfikacji i oceny zasobów możliwych do wykorzystania w programie, oszacowano potencjał gminy do tworzenia gminnego programu, braki i potrzeby w tym zakresie.
Badanie wykonano metodą wywiadów kwestionariuszowych prowadzonych przez ankietera. W każdej wylosowanej gminie został przeprowadzony jeden wywiad z przedstawicielem władz administracyjnych gminy odpowiedzialnym za kwestie przeciwdziałania narkomanii. Próba badawcza objęła 700 losowo wybranych gmin, w tym 65 miast na prawach powiatu, 120 gmin wiejskich oraz 225 gmin wiejsko-miejskich.

Niniejsze opracowanie zawiera streszczenia raportów na temat problemu narkotykowego w poszczególnych województwach. Po raz pierwszy w takiej formie mamy przyjemność zaprezentować sytuację w obszarze zagrożenia narkomanią w 16 regionach Polski, opisaną przez Wojewódzkich Ekspertów, powołanych przez organy wykonawcze samorządu województwa. Co szczególnie istotne, w raportach oszacowano stopień zaspokojenia bieżących potrzeb oraz propozycje rozszerzenia posiadanych zasobów, które stanowić mogą cenne rekomendacje do planowania działań i tworzenia wojewódzkiej strategii przeciwdziałania narkomanii. Streszczenia raportów przetłumaczono na język angielski. Planujemy przekazanie niniejszego opracowania do agencji Unii Europejskiej ds. Narkotyków – Europejskiego Centrum Monitorowania Narkotyków i Narkomanii z siedziba w Lizbonie (EMCDDA).

Na przełomie października i listopada 2005 r. zrealizowano ogólnopolskie audytoryjne badania ankietowe na próbie reprezentatywnej uczniów klas trzecich szkół gimnazjalnych oraz klas drugich szkół ponadgimnazjalnych. Głównym celem projektu był pomiar natężenia zjawiska używania przez młodzież substancji psychoaktywnych, tak aby uchwycić wartości wyjściowe wskaźników realizacji zadań i osiągania celów Krajowego Programu Przeciwdziałania Narkomanii na lata 2006-2010. Wyniki badania wskazują na znacznie wyższy poziom rozpowszechnienia używania substancji legalnych, niż nielegalnych, a równocześnie załamanie się trendu wzrostowego używania substancji psychoaktywnych przez młodzież. Spadek wskaźników dotyczy zarówno substancji większości substancji legalnych (alkohol, tytoń), jak i nielegalnych. Większość młodzieży jest dobrze zorientowana w zakresie ryzyka szkód zdrowotnych i społecznych związanych z używaniem substancji psychoaktywnych. O stopniu ryzyka, według ocen uczniów, zdaje się decydować bardziej nasilenie i sposób używania, niż rodzaj substancji.

Jak co roku prezentujemy dane statystyczne stacjonarnego lecznictwa psychiatrycznego odnoszące się do zaburzeń psychicznych i zaburzeń zachowania spowodowanych używaniem substancji psychoaktywnych innych niż alkohol i tytoń (X Rewizja Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób i Przyczyn Zgonów – rozpoznania nr F11-F16, F18, F19). To sformułowanie zaczerpnięte z języka diagnostyki medycznej odpowiada, z pewnymi zastrzeżeniami, używanemu w naukach społecznych terminowi „narkomania”, rozumianemu jako regularne używanie substancji psychoaktywnych innych niż alkohol i tytoń w sposób powodujący już poważne problemy. Dane statystyczne lecznictwa obejmują pacjentów placówek psychiatrycznych, w tym leczonych w specjalistycznych placówkach dla uzależnionych od substancji psychoaktywnych. Pozwalają one, z pewnymi zastrzeżeniami, na śledzenie trendów w ilościowym rozwoju zjawiska. Przedmiotem tego komunikatu będzie przedstawienie danych statystycznych lecznictwa psychiatrycznego w części dotyczącej problemu substancji za 2004 rok na tle danych z lat ubiegłych, które wskazują na kontynuację trendu wzrostowego zjawiska, mimo zapowiedzi jego zahamowania wynikającej z danych za 2003 r.

Raport zawiera najnowsze informacje na temat problemu narkotykowego w Europie:

  • Fakty, liczby oraz analizy dotyczące narkotyków: dla całej Europy oraz w poszczególnych krajach.
  • Najnowsze trendy oraz reakcje społeczne, prawne i polityczne.
  • Szczegółowe omówienia wybranych zagadnień, m.in. używanie marihuany, choroby i zaburzenia towarzyszące uzależnieniom, ocena krajowych strategii antynarkotykowych.

Badanie przeprowadzone zostało z inicjatywy Barbary Labudy, Sekretarza Stanu w Kancelarii Prezydenta RP, w ramach akcji "Uczelnie Wolne od Narkotyków". Zrealizowano je na reprezentatywnej próbie studentów całego kraju, metodą ankietową z zastosowaniem kwestionariusza do samodzielnego wypełnienia, w 71 różnych uczelniach. Próba badawcza liczyła 1 545 studentów.
Wyniki badania wykazały znaczne rozpowszechnienie używania substancji legalnych i nielegalnych w tej grupie. Rozpowszechnienie używania substancji nielegalnych jest jednak niższe, niż wśród młodzieży szkół ponadgimnazjalnych. Szczególnie duża różnica występuje w przypadku wskaźników aktualnego - okazjonalnego i częstego używania substancji nielegalnych, zwłaszcza amfetaminy.

Projekt badawczy "Oszacowanie występowania chorób zakaźnych (wirusowe zakażenie wątroby typu C i B, HIV) wśród narkomanów przyjmujących środki odurzające w iniekcji w miastach o różnym stopniu realizacji programów redukcji szkód" zrealizowany został przez Państwowy Zakład Higieny Instytut Naukowo-Badawczy. W ramach badania, podjęto także próbę określenia częstości podejmowania zachowań ryzykownych w badanej populacji oraz określenia czynników ryzyka zakażeń przenoszonych przez krew. Badaniem objęto łącznie 425 osób, w tym 200 w Warszawie, 163 w woj. lubuskim i 60 osób w woj. śląskim. Warszawa i województwo śląskie to tereny, na których realizowanych jest więcej programów redukcji szkód.
Uzyskane wyniki pokazują, że rozpowszechnienie zakażeń w grupie osób objętych badaniem, jest podobne do rozpowszechnienia odnotowywanego w Europie. Jednak w polskiej próbie dość wysoka jest częstość wykrywania HCV wśród osób wstrzykujących narkotyki poniżej 25 roku życia. Uwagę zwraca fakt, że częstotliwość używania wspólnego sprzętu jest wyższa w woj. lubuskim, co wskazuje na wyższy potencjał rozprzestrzeniania się infekcji. Badanie wskazało także, że zakażenia wyraźnie koncentrują się w grupach o ciężkiej sytuacji społeczno-ekonomicznej i dotyczą osób o niższym poziomie wykształcenia, niepracujących, bezdomnych, mających za sobą pobyty w więzieniach. Środowiska marginalizowane mogą być zatem szczególnie podatne na zakażenia ze względu na niższy poziom świadomości, mniejszy dostęp do wiedzy i świadczeń medycznych, a także trudności praktyczne w podejmowaniu zachowań zmniejszających ryzyko zakażenia.

W latach 1992, 1994 i 1996 Centrum Badania Opinii Społecznej (CBOS) w ramach zadań statutowych badał rozpowszechnienie konsumpcji używek wśród młodzieży ostatnich klas liceów ogólnokształcących i zawodowych, techników oraz zasadniczych szkół zawodowych. W roku 1999 takie samo badanie zostało wykonane na zlecenie Instytutu Psychiatrii i Neurologii, a w roku 2003 - na zlecenie Krajowego Biura ds. Przeciwdziałania Narkomanii. Dzięki temu dysponujemy porównywalnymi danymi umożliwiającymi pokazanie dynamiki rozwoju zjawiska używania przez polską młodzież substancji psychoaktywnych w ciągu minionych jedenastu lat.

Komunikat stanowi część raportu z badania realizowanego przez CBOS, jako kontynuacja badań "Młodzież" prowadzonych w latach: 1992, 1994, 1996, 1998 - 1999. Celem tego komponentu badania było zdobycie wiedzy o trendach epidemiologicznych i uwarunkowaniach używania substancji psychoaktywnych wśród młodzieży szkół średnich. Badaniem objętych zostało ok. 1300 uczniów z 65 szkół licealnych i techników. Wyniki prowadzonych badań mogą zostać wykorzystane do porównania z wynikami programu ESPAD. Taki eksperyment metodologiczny umożliwi oszacowanie zasięgu zaniżania i zawyżania informacji dotyczących konsumpcji używek przez młodzież w badaniach audytoryjnych.

Jak co roku prezentujemy dane statystyczne stacjonarnego lecznictwa psychiatrycznego odnoszące się do zaburzeń psychicznych i zaburzeń zachowania spowodowanych używaniem substancji psychoaktywnych innych niż alkohol i tytoń (X Rewizja Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób i Przyczyn Zgonów - rozpoznania nr F11-F16, F18, F19). To sformułowanie zaczerpnięte z języka diagnostyki medycznej odpowiada, z pewnymi zastrzeżeniami, używanemu w naukach społecznych terminowi "narkomania", rozumianemu jako regularne używanie substancji psychoaktywnych innych niż alkohol i tytoń w sposób powodujący już poważne problemy. Dane statystyczne lecznictwa obejmują pacjentów placówek psychiatrycznych, w tym leczonych w specjalistycznych placówkach dla uzależnionych od substancji psychoaktywnych. Pozwalają one, z pewnymi zastrzeżeniami, na śledzenie trendów w ilościowym rozwoju zjawiska. Przedmiotem tego komunikatu będzie przedstawienie danych statystycznych lecznictwa psychiatrycznego w części dotyczącej problemu substancji za 2003 rok na tle danych z lat ubiegłych.

Roczny raportu dla EMCDDA na temat trendów problemu narkotyków i narkomanii oraz zinstytucjonalizowanych reakcji społecznych na ten problem w Polsce w 2003 r.

"Europejski program badań ankietowych w szkołach na temat używania alkoholu i narkotyków. Polski projekt 2003". Realizatorem badania był Instytut Psychiatrii i Neurologii w Warszawie. W ubiegłym roku już po raz trzeci (poprzednie edycje: 1995 i 1999) przeprowadzono ogólnopolskie badanie ankietowe, w ramach międzynarodowego projektu ESPAD inicjowanego przez Grupę Pompidou. Projekt miał na celu zbadanie rozpowszechnienia używania przez młodzież szkolną substancji psychoaktywnych. Badanie służyło także zidentyfikowaniu czynników wpływających na rozwój zjawiska, zarówno po stronie popytu jak podaży.

Realizatorem badania był Instytut Psychiatrii i Neurologii w Warszawie. Celem projektu była identyfikacja i analiza czynników wpływających na rozmiary zjawiska narkomanii, zarówno po stronie popytu jak podaży. W zakres prac badawczych w Warszawie, Krakowie, Poznaniu i Wrocławiu wchodziło zebranie i analiza danych statystycznych oraz dokumentacji instytucji, a także badanie metodami jakościowymi osób uzależnionych od narkotyków, oszacowanie liczby narkomanów.
Wyniki badania w Warszawie ujawniają, że inicjacyjnym narkotykiem jest zwykle marihuana, a okres okazjonalnego brania wypełniają zazwyczaj próby z prawie wszystkimi narkotykami dostępnymi na czarnym rynku. Narkomani wywodzą się na ogół z rodzin dysfunkcjonalnych, rozbitych bądź dotkniętych alkoholizmem, cechujących się osłabieniem więzi. Stosunek do lecznictwa uzależnień jest wśród narkomanów na ogół krytyczny. Jednym z wniosków z badań jest propozycja rozszerzenia oferty o formy krótkoterminowe, specyficzne dla uzależnień od marihuany i stymulantów.

Projekt badawczy "Multi-City Study" realizowany jest przez Krajowe Biuro ds. Przeciwdziałania Narkomanii we współpracy z działającą przy Radzie Europy, Grupą Pompidou. Zasadniczym celem tego projektu jest stałe monitorowanie sceny lekowej w poszczególnych miastach, wystandaryzowanymi metodami, co zapewnia porównania międzynarodowe. Możliwość porównywania trendów w różnych krajach stwarza podstawy do lepszej koordynacji działań w skali międzynarodowej i przyczynia się do lepszego rozumienia prawidłowości rządzących rozwojem zjawiska.
Warszawa należy do miast o najwyższych wskaźnikach rozpowszechnienia narkomanii. Dlatego też szeroko rozumiane zapobieganie temu problemowi w mieście powinno stanowić priorytet dla władz samorządowych. Wysoka dynamika problemu, znacznie wyższa w Warszawie niż w skali kraju, stanowi poważne wyzwanie. Można oczekiwać, ze istniejąca oferta okaże się w krótkim czasie dalece niewystarczająca.

"Substancje psychoaktywne - postawy i zachowania: 2002". Badanie metodą wywiadów ankietowych wśród mieszkańców Polski, przeprowadziło Krajowe Biuro ds. Przeciwdziałania Narkomanii we współpracy z Państwową Agencją Rozwiązywania Problemów Alkoholowych oraz władzami samorządowymi województw lubelskiego, małopolskiego, wielkopolskiego, miastami Wrocławiem i Poznaniem. Realizatorem części terenowej badania była Pracownia Badań Społecznych w Sopocie. Było to pierwsze badanie przeprowadzone na ogólnopolskiej próbie losowej mieszkańców Polski w wieku 16 lat i więcej dotyczące rozpowszechniania używania substancji psychoaktywnych oraz postaw Polaków wobec problemów związanych z piciem alkoholu i używaniem narkotyków. Jego celem było zdiagnozowanie problemu oraz poznanie opinii i przekonań na ten temat. Badanie wykazało, że narkotyki w Polsce przestały być problemem tylko młodzieży, ale wkraczają także w świat dorosłych. Wśród młodych pełnoletnich mieszkańców naszego kraju, przynajmniej w niektórych miejscach, rozpowszechnienie używania substancji nielegalnych niewiele odbiega od rozpowszechniania wśród młodzieży szkolnej. Badanie wykazało także, że Polacy na problem narkomanów patrzą bardziej z perspektywy zdrowia publicznego niż porządku publicznego. Wyniki badania stanowią cenną rekomendację do kształtowania polityki społecznej w zakresie problemów związanych z używaniem substancji psychoaktywnych, na szczeblu lokalnym, wojewódzkim i ogólnopolskim.

  • Narkotyki i narkomania w Polsce - trendy rozwoju zjawiska
    - pełna wersja zip.

  • Od początku lat dziewięćdziesiątych obserwujemy w naszym kraju znaczny wzrost rozmiarów problemu narkotyków. Szybko rosło rozpowszechnienie eksperymentalnego i okazjonalnego używania substancji nielegalnych wśród młodzieży. Pojawiły się pierwsze sygnały zainteresowania narkotykami wśród dorosłych, przynajmniej w dużych miastach. Rosły w znacznym tempie wskaźniki narkomanii rozumianej jako regularne używanie narkotyków powodujące poważne problemy. Zwiększała się podaż narkotyków na nielegalnym rynku i w ślad za tym ich dostępność. Wraz ze wzrostem ilościowym następowały zmiany jakościowe. Polska scena lekowa zaczęła upodabniać się do zachodnioeuropejskich. Pojawiły się na szerszą skalę nowe, charakterystyczne dla krajów zachodnich substancje i nowe wzory ich używania. Dynamicznie zmieniająca się sytuacja w zakresie rozmiarów i charakteru problemu narkotyków skłania do bacznego śledzenia trendów. Celowi temu służy raport dostępny w formie ZIP na poniższej stronie, którego streszczeniem jest niniejszy tekst. Koncentruje się on na wynikach najnowszych badań i analiz pokazywanych na tle wcześniejszych danych, tak aby tam gdzie to możliwe uchwycić trendy. Podstawowymi źródłami danych na temat rozmiarów i trendów problemu narkotyków wykorzystanych w raporcie są:

    • Statystyki instytucji reagujących na problem (lecznictwo, policja, itp.)
    • Badania ankietowe na próbach reprezentatywnych mieszkańców lub wyróżnionych grup, np. młodzieży
    • Badania metodami jakościowymi (pogłębione wywiady, obserwacje, itp.) wśród wyróżnionych kategorii np. młodzieży szkolnej lub osób używających narkotyków w sposób rodzący poważne problemy

    Raport prezentuje wyniki analiz wskaźników rozpowszechnienie używania narkotyków, narkomanii, konsekwencji zdrowotnych używania narkotyków, rynku substancji nielegalnych i związanej z nim przestępczości.
    Analizy wskaźników używania narkotyków wśród młodzieży szkolnej pochodzące z badań ankietowych wykazały znaczny wzrost rozpowszechnienia tego zjawiska w ostatnich latach. Wyniki ostatnich badań ogólnopolskich i lokalnych sugerują kontynuację wzrostu rozpowszechnienia eksperymentowania z narkotykami i ich okazjonalnego używania wśród młodzieży szkolnej. Nieco mniejszy wzrost niż na poziomie kraju widoczny jest w miejscach gdzie rozpowszechnienie było największe – duże miasta, np. Warszawa. Jednocześnie obserwować można zjawisko dyfuzji zainteresowania narkotykami w miejsca, gdzie nie były popularne – mniejsze miasta, tereny wiejskie. W efekcie w nadchodzących latach można się spodziewać dalszego wzrostu rozpowszechnienia w skali kraju, ale być może o mniejszej dynamice.
    Wyniki badania ESPAD zrealizowanego w 1999 r. na próbie ogólnopolskiej uczniów klas pierwszych i trzecich szkół średnich pokazały, że przetwory konopi pozostają najbardziej rozpowszechnioną substancją nielegalną używaną przez młodzież. Od 1995 r., kiedy zrealizowano pierwszą edycję tego badania, najbardziej wzrosły odsetki uczniów sięgających po heroinę, amfetaminę i ecstasy. Porównanie polskich wyników badania z 1995 r z wynikami badań w 26 innych krajów europejskich lokuje nasz kraj na średnim poziomie europejskim. Oznacza to, że w połowie lat dziewięćdziesiątych Polska znacznie zbliżyła się pod tym względem do zachodniej części kontynentu.
    Jak pokazały wyniki badania przeprowadzonego w 1999 r. metodami jakościowymi wśród uczniów i nauczycieli szkół dwóch miast narkotyki w szerokim rozumieniu to dla młodych ludzi wszelkie substancje zmieniające stan świadomości, których używanie jest źródłem przyjemności ale też zagrożeń, przede wszystkim uzależnieniem. Status prawny i poziom kulturowej asymilacji zdają się nie odgrywać największej roli. Stąd narkotyki i alkohol w zasadzie nie tak wiele różni. W spojrzeniu na narkotyki znacznej części młodzieży duże znacznie ma rodzaj substancji. Z perspektywy młodzieży wyróżnić tu można trzy typy zupełnie inaczej postrzeganych substancji:

    • Konopie – w zasadzie nie są postrzegane jako narkotyk, to niegroźne "ziółko" , element codzienności, ich używanie nie stygmatyzuje
    • Narkotyki syntetyczne – zasługują na miano narkotyku, są niebezpieczne, są atrakcyjne tylko dla specjalnie zainteresowanych, chociaż ich okazjonalne używania raczej nie stygmatyzuje
    • Narkotyki przyjmowane w drodze iniekcji, szczególnie "kompot" – narkotyki charakterystyczne dla zdegradowanych ludzi, bardzo niebezpieczne, ich używanie silnie stygmatyzuje

    Młodzież spogląda na narkotyki z perspektywy racjonalnej, dokonując jakby bilansu korzyści i ewentualnych zagrożeń. W zależności od wyniku tego bilansu oraz czynników sytuacyjnych podejmuje decyzje o tym czy i po jakie narkotyki sięgnąć. Wśród uwarunkowań zewnętrznych największe znaczenie wydaje się mieć moda, która skłania mniej refleksyjnych do podjęcia prób z narkotykami.
    Młodym ludziom obce jest myślenie o narkotykach w kategoriach norm, obecne w myśleniu dorosłych. Dla nauczycieli i wychowawców narkotyki są złe same w sobie, niezależnie od zła, które mogą powodować. Dla młodzieży narkotyki, przynajmniej niektóre, są normalnym elementem powszedniości ludycznej – wychowawcy lokują je w sferze patologii społecznej.
    Wedle danych statystycznych lecznictwa stacjonarnego rozmiary zjawiska problemowego używania narkotyków, czyli narkomanii, w ostatnich latach także wykazywały tendencję rosnącą. Od dwóch lat trend rosnący używania problemowego uległ nasileniu. Szczególnie szybko rosną ostatnio wskaźniki pierwszorazowych zgłoszeń do leczenia, co interpretować można jako sygnał powiększania się liczby narkomanów w populacji generalnej.
    Podobnie jak w latach ubiegłych w 1998 r. utrzymuje się silne zróżnicowanie terytorialne rozpowszechnienia narkomanii. Wskaźnik przyjętych do lecznictwa stacjonarnego na 100 tys. mieszkańców dla województwa o najwyższym rozpowszechnieniu (zielonogórskie) jest blisko 17 razy wyższy niż wskaźnik dla województwa o najniższym rozpowszechnieniu (skierniewickie). Do województw najbardziej zagrożonych oprócz zielonogórskiego należą: wrocławskie, jeleniogórskie, warszawskie, szczecińskie, olsztyńskie i suwalskie.
    Analiza danych zbieranych od 1995 r. wśród osób poszukujących leczenia w specjalistycznych placówkach lecznictwa uzależnień lekowych w Warszawie wskazuje na wzrost odsetka osób przyjmujących narkotyki według wzoru opartego na nowych substancjach. Dane za ostatnie lata ujawniły narastający problem heroiny. Heroina do palenia tzw. „brown sugar" stała się narkotykiem znacznie rozpowszechnionym wśród osób zgłaszających się do leczenia w mieście. Ze zmianami w rodzaju dominującego środka korespondują zmiany w sposobie przyjmowania. Nowy wzór wydaje się pod tym względem mniej destrukcyjny. Od 1997 r. wyraźnie zmniejsza się odsetek osób używających narkotyków w iniekcjach. Spadają także liczby bezwzględne osób stosujących zastrzyki. Odsetek przyjmujących narkotyki w iniekcjach wśród zgłaszających się pierwszy raz w życiu jest prawie dwukrotnie mniejszy, niż wśród wszystkich pacjentów. Inną pozytywną tendencją jest spadek odsetka osób używających wspólnych igieł i strzykawek wśród osób przyjmujących narkotyki w zastrzykach. Można przypuszczać, że przyczyniły się do tego działania z zakresu redukcji szkód, przede wszystkim edukacja oraz programy wymiany igieł i strzykawek.
    Dla pełniejszego uchwycenia zróżnicowań regionalnych dane z monitoringu zgłaszalności do leczenia w Warszawie zestawić można z danymi z Krakowa i Poznania. Silne zróżnicowanie dotyczy rodzajów przyjmowanych narkotyków. Najbardziej wyróżnia się Poznań, gdzie użytkownicy opiatów stanowią tylko ok. 19% zgłaszających się do leczenia. W Warszawie odsetek ten zbliża się do 80%, a w Krakowie przekracza 60%. W Poznaniu zdecydowanie większe proporcje stanowią osoby używające stymulantów (głównie amfetaminy). Podobieństwo Warszawy i Krakowa, przy bardzie szczegółowej analizie okazuje się pozorne. W Krakowie użytkownicy opiatów to przede wszystkim osoby używające tradycyjnych na polskiej scenie lekowej opiatów domowej produkcji, tzw. „kompotu" zaś w Warszawie w przeważającej części osoby używającej heroiny, głównie w odmianie do palenia (brown sugar) – środka relatywnie nowego w naszym kraju. Z powyższymi wynikami korespondują dane na temat używania narkotyków w zastrzykach. Najwyższy odsetek stosujących iniekcje obserwujemy w Krakowie, najniższy w Warszawie.
    Oszacowania liczby narkomanów przeprowadzane różnymi metodami (capture-recapture, benchmark, itp.) sugerują, że w Polsce jest obecnie 32000-60000 narkomanów, tj. osób używających regularnie narkotyków w sposób powodujący poważne problemy.
    Zmiany we wzorach używania narkotyków w kierunku wzorów mniej destruktywnych rodzą nadzieję na ograniczenie rozmiarów konsekwencji zdrowotnych. Ich potwierdzeniem jest stabilizacja trendu nowych zakażeń HIV i zgonów z przedawkowania.
    - Badanie jakościowe zrealizowane w Poznaniu wśród narkomanów, których spotkać można na ulicach miasta pozwoliło na wyróżnienie trzech wzorów używania narkotyków. Pierwszy, tradycyjny i jednocześnie najbardziej destrukcyjny to opiaty domowego wyrobu, przyjmowane dożylnie. Do tego dokładane są niekiedy inne środki takie jak leki uspokajające i nasenne, amfetamina, leki z grupy morfiny, konopie. Substancje te przyjmowane są zwykle razem z opiatami lub niekiedy zamiast nich w momentach kłopotów z podażą. „Polska heroina" pełni jednak w tym wzorze rolę narkotyku podstawowego, a jej użytkownicy to niemal zawsze ludzie głęboko uzależnieni. Drugi wzór to kombinacje różnych środków takich jak amfetaminy, halucynogeny, leki uspokajające i nasenne, konopie, rzadziej kokaina lub heroina. W kombinacjach tych występują czasem tylko niektóre z tych środków, trudno też zwykle określić narkotyk podstawowy, a nawet jeśli jest to możliwe, to tylko dla niezbyt długich okresów czasu. Używanie narkotyków w iniekcjach w tym wzorze zdarza się rzadziej niż przy poprzednim. Nie zawsze też mamy do czynienia z pełnym uzależnieniem. Dla trzeciego wzoru narkotykiem podstawowym są konopie. Niekiedy dochodzą do tego inne substancje takie jak amfetamina czy halucynogeny, ale tylko okazjonalnie. Marihuana lub haszysz są natomiast używane regularnie codziennie lub prawie codziennie. Nie spotyka się tu stosowania iniekcji.
    Używanie "polskiej heroiny" jest podstawowym kryterium stratyfikującym poznańskich narkomanów. Można powiedzieć, że mamy do czynienia z dwoma wyraźnie odrębnymi światami narkomanów, których przedstawiciele nie darzą się ani sympatią, ani szacunkiem.
    Od 1996 r. po znacznym wzmocnieniu sił policyjnych skierowanych do zwalczania nielegalnego rynku narkotyków wielokrotnie wzrosły liczby wykrytych przestępstw przeciw postanowieniom ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii. Zwiększona aktywność policji oraz widoczne w statystykach sukcesy wydają się jednak nie mieć decydującego wpływu na dynamikę rynku substancji nielegalnych. Wydaje się, że utrzymanie obecnego poziomu dostępności w najbliższych latach należałoby uznać za duży sukces.

    Comments