Οικιστική Ανάπτυξη της Επανομής 


του Θοδωρή Τζίνα 


            Ο καιρός της αντιπαροχής

Φαίνεται πως έφτασε και για την Επανομή ο καιρός για οικιστική ανάπτυξη. Η συμπαθής τάξη των εργολάβων έχει αφιχθεί για τα καλά στην περιοχή μας έτοιμη (από καιρό άλλωστε) να προσφέρει τις υπηρεσίες της με το σύστημα της αντιπαροχής. Παράλληλα τυχεροί ιδιοκτήτες γης – οικοπεδούχοι πλουτίζουν ή εξασφαλίζουν τα παιδιά τους ή έτσι νομίζουν. Φυσικά το σκηνικό διαμορφώνεται χωρίς καμιά από τις στοιχειώδεις υποδομές (κράσπεδα, δρόμοι, δίκτυα κλπ). Η απουσία του Δήμου και της Πολιτείας είναι ολοφάνερη. Ως συνήθως στην Ελλάδα σ’ αυτές τις περιπτώσεις μπροστά πάει το κάρο και πίσω το άλογο.

Τίποτα δεν έχουμε διδαχθεί από την πρόσφατη πολεοδομική ιστορία μας. Που οδήγησε το σύστημα της αντιπαροχής και της πρωθύστερης δόμησης τις Ελληνικές πόλεις; Τι έγινε στα διπλανά μας χωριά; Μικρές Αθήνες παντού. Άσχημες και αποπνικτικές πόλεις, άθλια χωριουδάκια και ασυνάρτητη επαρχία επιβεβαιώνουν τη θέση που λέει: «η Ελλάδα είναι η ομορφότερη χώρα, με τις πιο άσχημες πόλεις». Αλλά και από την σκοπιά της οικονομικής αξίας και αυτή με την πάροδο του χρόνου βαίνει μειούμενη.

Σίγουρα η Επανομή δεν ήταν κάποιος οικισμός απαράμιλλης αρχιτεκτονικής ομορφιάς. Ωστόσο η αραιή και χαμηλή δόμηση, το όποιο πράσινο, κάποια παλιότερα δείγματα λαϊκής αρχιτεκτονικής και τα λίγα νεοκλασικά, ακόμη και αυτή η οδική αναρχία έδιναν ένα χρώμα και ένα ιδιαίτερο χαρακτήρα στον τόπο. Η φυσιογνωμία αυτού του τόπου βλέπουμε να αλλοιώνεται τον τελευταίο χρόνο και αυτό γίνεται μάλλον προς το χειρότερο και πιστεύω χωρίς προστιθέμενη αξία μακροπρόθεσμα .

Ένα ακόμη προάστιο προστίθεται στο χορό της ομοιομορφίας που έχει στηθεί πέριξ της Θεσσαλονίκης. Απηυδισμένοι δανειολήπτες προσπαθούν να αποδράσουν από την τσιμεντούπολη αναζητώντας ποιότητα ζωής σε προσιτή τιμή. Αντί για ποιότητα όμως σε λίγο καιρό αυτό που θα αντιμετωπίσουν και πάλι είναι τα προβλήματα της πόλης: έλλειψη ελεύθερων χώρων και πρασίνου, προβλήματα κυκλοφορίας και πάρκινγκ, διπλοβάρδιες στα σχολεία κλπ ενώ ταυτόχρονα θα απουσιάζουν βασικές υποδομές: αποχέτευση, δρόμοι, πεζοδρόμια, συγκοινωνίες κλπ.

Φυσικά και αναγνωρίζω ότι υπάρχει οικιστική πίεση, όπως υπάρχουν και μεγάλα οικονομικά προβλήματα για πολλούς Επανομίτες, αλλά και συμφέροντα, και τώρα παρουσιάζονται κάποιες ευκαιρίες. Επίσης δεν πιστεύω ότι πρέπει να φρενάρουμε την ανάπτυξη για χάρη μιας στείρας παράδοσης, ή μιας θολής περιβαλλοντολογίας ή μιας μη ανταγωνιστικής γεωργίας. Τα προβλήματα όμως μπορούν να είναι και ευκαιρίες, αν υπάρχει σχέδιο και βούληση για την αντιμετώπιση τους. Το ζητούμενο λοιπόν για την Επανομή είναι πως θα διαχειριστεί το πρόβλημα ή την ευκαιρία της νέας ανοικοδόμησης ώστε να επιτευχθεί τόσο οικονομικό όσο και κοινωνικό όφελος. Να αυξηθούν τα εισοδήματα και η απασχόληση τόσο σε παλιά όσο και σε νέα επαγγέλματα, και να εξασφαλιστεί η ποιότητα ζωής παλαιών και νέων κατοίκων.


Μια σύγχρονη πόλη

Σε μια σύγχρονη πόλη θα πρέπει οι άνθρωποι να αγαπούν να ζουν σ‘ αυτή, να εργάζονται, να μεγαλώνουν τα παιδιά τους, να επενδύουν, να ψωνίζουν, να διασκεδάζουν, να αθλούνται, να εκφράζονται, να κάνουν τουρισμό.

Μια σύγχρονη πόλη πρέπει να αφηγείται την ιστορία και την παράδοσή της, να ενισχύει την ταυτότητα της και τη φήμη της. Θα πρέπει να κεφαλαιοποιεί την αρχιτεκτονική της, τα μνημεία της και τις φυσικές ομορφιές της.

Μια σύγχρονη πόλη θα πρέπει να δίνει ευκαιρίες και να συγκρατεί τους νέους και δημιουργικούς ανθρώπους της, τους επιστήμονες και τα ταλέντα της. Ακόμη να προσελκύει όσο το δυνατό περισσότερους τέτοιους ανθρώπους.

Μια σύγχρονη πόλη θα πρέπει να σέβεται το περιβάλλον. Να εξασφαλίζει ένα ποιοτικό, όμορφο και καθαρό φυσικό και δομημένο περιβάλλον.

Μια σύγχρονη πόλη θα πρέπει να είναι οικονομικά βιώσιμη. Θα πρέπει να ενισχύει την κοινωνική συνοχή και την διάχυση της ευημερίας. Θα πρέπει να διαφοροποιείται οικονομικά ώστε να εκμεταλλεύεται τα συγκριτικά πλεονεκτήματα της. Η εξάρτηση από έναν μόνο τομέα κάνει την πόλη ευάλωτη, χρειάζεται μια πολύπλευρη ανάπτυξη.


Ποια είναι τα συγκριτικά πλεονεκτήματα της Επανομής;

Το μεγάλο σε έκταση αγρόκτημα μπορεί να εξασφαλίζει πολλές παράλληλες δραστηριότητες. Η θάλασσα και το μεγάλο μήκος της ακτογραμμής προσφέρει διέξοδο για αναψυχή και εισόδημα. Η γειτνίαση με το πολεοδομικό συγκρότημα προσφέρει ένα μεγάλο αγοραστικό κοινό και ταυτόχρονα συμπληρωματικές και εναλλακτικές λύσεις στην απασχόληση, την ψυχαγωγία, τις αγορές. Στην Επανομή υπάρχουν ακόμη δημόσιες εκτάσεις (αν και κάποιες χάθηκαν άσκοπα) που μπορούν να συμπεριληφθούν σε ένα αναπτυξιακό σχεδιασμό. Η Επανομή δεν είναι χθεσινό χωριουδάκι, έχει ιστορία, παράδοση και κάποιες υποδομές (δήμος, σχολεία, φορείς, σύλλογοι, υπηρεσίες, τράπεζες κλπ), . Υπήρχε διαμορφωμένος ένας κοινωνικός ιστός τόσο σε μέγεθος όσο και σε ποιότητα που διασφάλιζε ανέκαθεν ένα ικανοποιητικό επίπεδο διαβίωσης. Τέλος υπάρχει ένα σημαντικό ανθρώπινο κεφάλαιο.

Θα μπορέσει λοιπόν η Επανομή να εκμεταλλευτεί τα πλεονεκτήματα της και να μετασχηματιστεί σε μια σύγχρονη-διαφορετική πόλη; Ή θα αφεθεί στο κύμα της αντιπαροχής μετατρεπόμενη σε υπνούπολη κουρασμένων υπαλλήλων της Θεσσαλονίκης, αφιλόξενη και μίζερη με γκρινιάρηδες (ίσως με το δίκιο τους) πολίτες. Και αν ναι, με ποιο τρόπο; Μαγικές λύσεις δεν υπάρχουν, χρήματα στον Δήμο δεν υπάρχουν, χρονίζοντα προβλήματα γίνονται επιτακτικά. Ούτε φυσικά μπορούμε να περιμένουμε άνωθεν λύσεις, φαραωνικές υπερκατασκευές και αρχιτέκτονες με μαγικά ραβδιά. Η καθημερινότητα είναι σκληρή και καθένας ξεχωριστά δίνει τον ατομικό του αγώνα.

Πρέπει λοιπόν να αναζητήσουμε εκείνες τις παρεμβάσεις που θα φέρουν το μεγαλύτερο αποτέλεσμα με το μικρότερο κόστος αλλά και θα δώσουν το έναυσμα σε μια αλυσιδωτή αντίδραση πολλαπλασιαστικής και αυτοτροφοδοτούμενης πορείας. Πρέπει να αποκρυσταλλωθούν απόψεις μέσα από συλλογικές διαδικασίες και να χαραχθούν στρατηγικές και κατευθύνσεις που θα δώσουν σχήμα και μορφή στις προσδοκίες τις δικές μας αλλά και της επερχόμενης γενιάς.

Έτσι και αλλιώς η Επανομή κτίζεται και μάλιστα ταχύτατα. Η οικονομική ύφεση της εποχής και η άνοδος των επιτοκίων φαίνεται να μειώνουν προσωρινά μόνο τον ρυθμό. «Ο κύβος ερίφθη». Σ αυτή λοιπόν την νέα κατάσταση έχουμε λύσεις και προτάσεις;


Προτάσεις

Σε ότι αφορά τον οικιστικό τομέα πιστεύω ότι η πρόταση της Επανομής πρέπει να είναι η εναλλακτική κατοικία ποιότητας. Μονοκατοικίες «πανταχόθεν ελεύθερες» σε μεγάλα οικόπεδα. Στοιβαγμένα κουτάκια (μεζονέτες τα λένε) και διαμερίσματα σε ξαπλωμένες πολυκατοικίες προσφέρουν όλοι. Από το Ωραιόκαστρο ως το Τριάδι και από το Ρεντζίκι ως την Καρδία γέμισε ο τόπος ομοιόμορφα κουτάκια. Η αυξημένη άλλωστε ζήτηση αγροτεμαχίων είναι ενδεικτική της τάσης αυτής. Σήμερα σε μεγάλο βαθμό κτίζονται και τέτοια σπίτια άναρχα όμως και χωρίς σχεδιασμό, δημιουργούνται έτσι προβλήματα εξυπηρέτησης και συνύπαρξης με άλλες δραστηριότητες που τελικά ρίχνουν τις αξίες. Η οικιστική ανάπτυξη ποιοτικής πρώτης αλλά και παραθεριστικής κατοικίας, σε συνδυασμό με τον τουρισμό, την παραγωγή τροφίμων ποιότητας και τις παράλληλες δραστηριότητες υποστήριξης δημιουργούν ένα σύνθετο και σταθερό πλέγμα που το άθροισμα του μπορεί να δώσει υπεραξία και μέρισμα σε όλους και όχι κέρδη μόνο στους εργολάβους.

Αν και μη ειδικός, τελειώνοντας θα επιχειρήσω να διατυπώσω μερικές συγκεκριμένες προτάσεις για το «οικιστικό» της Επανομής, περισσότερο για διάλογο, ώστε να ζυμωθούν, να εμπλουτιστούν ή να τροποποιηθούν ώστε να τεκμηριωθούν και να συνεισφέρουν στην ορθολογική ανάπτυξη του τόπου μας.

    1. Να μειωθούν οι συντελεστές δόμησης εντός του οικισμού κατά ένα λογικό ποσοστό, αν αυτό είναι εφικτό πλέον.

    2. Αυστηρός έλεγχος των όρων δόμησης. Καταπατήσεις, κατατμήσεις, πανωσηκώμτα, υπεργειοποιήσεις και εκχερσώσεις να σταματήσουν άμεσα.

    3. Εξασφάλιση θέσεων στάθμευσης σε κάθε νεοαναγειρόμενη οικοδομή.

    4. Διατήρηση και εξασφάλιση ελεύθερων-δημόσιων χώρων.

    5. Οι εργολάβοι ή και οι οικοπεδούχοι να αναλαμβάνουν το κόστος και την κατασκευή των βασικών υποδομών (κρασπέδωση, δίκτυα), με σχεδιασμό και επίβλεψη του Δήμου.

    6. Όχι άλλη επέκταση σχεδίου αυτής της μορφής. Στο γενικό πολεοδομικό σχέδιο ίσως θα ήταν καλύτερα να προβλεφθούν μεγάλες ζώνες οικιστικού ελέγχου όπου θα προβλέπεται δόμηση σε μεγάλα οικόπεδα-αγροτεμάχια όπως ανέφερα παραπάνω. Οι ζώνες οικιστικού ελέγχου να έχουν προσανατολισμό και κατεύθυνση προς τη θάλασσα με απώτερο στόχο το θαλάσσιο μέτωπο-την παραλιακή πόλη.

    7. Διατήρηση, αναστήλωση, ανάδειξη παλαιών κτισμάτων με ιστορική και αρχιτεκτονική αξία.

    8. Καθιέρωση ενιαίου αρχιτεκτονικού ύφους σε όλα τα νέα κτίσματα που θα ανεγερθούν ή θα ανακαινισθούν στην πλατεία και τον πεζόδρομο.

    9. Έκκληση, παραίνεση στους αρχιτέκτονες αλλά και έλεγχο στους μηχανικούς για τον σχεδιασμό των κτιρίων. Βλέποντας μερικές νέες οικοδομές είναι να τραβάς τα μαλλιά σου. Οι εργατικές κατοικίες στο Φοίνικα είναι πιο όμορφες.

    10. Έκκληση, παραίνεση στους ιδιοκτήτες να αφήσουν τους μηχανικούς να κάνουν τη δουλειά τους αλλά και έλεγχο να εφαρμόζουν αυστηρά τη μελέτη. Η αρχιτεκτονική μελέτη πρέπει να είναι μια δημιουργία δεν μπορεί να επεμβαίνει ο καθένας μας. Είναι σαν βάζουμε και μερικές δικές μας λέξεις σε ένα ποίημα ή μερικές δικές μας πινελιές σε ένα πίνακα. Διαλέξτε ένα καλό αρχιτέκτονα και αφήστε τον ελεύθερο.

Όπως μπορεί να διαπιστώσει κανείς το κόστος των παραπάνω προτάσεων είναι μηδαμινό. Από τη άλλη πιστεύω ότι θα αυξήσουν σταδιακά τις αξίες των ακινήτων αλλά κυρίως θα συμβάλουν στο να εξελιχθεί η Επανομή σε μια ανθρώπινη πόλη.