Pałac w Pławowicach


Pławowice to mała wieś, której pierwsze wzmianki sięgają XIV wieku. Nazwa jej pochodzi od „ pławienia” czegoś w wodzie, topienia w rzece Szreniawie lub od staropolskiego imienia zaczynającego się od Pław- np. Pławko. Od XVI wieku historia Pławowic jest nierozerwalnie związana z rodem Morstinów, który to wybudował piękny klasycystyczny pałac.

Historia pałacu:

Historia pałacu wiąże się nieodłącznie z rodem Monderstern znad Renu, którego nazwa uległa spolszczeniu na Morstin. Jego pierwszym właścicielem był Ignacy Morsztyn, następnie wnuk Ludwik Hieronim Morstin, człowiek wszechstronnie wykształcony, literat i poeta. To tutaj w okresie międzywojennym w Pławowicach odbył się w dniach 8-10 czerwca 1928 roku pierwszy zjazd poetów. Gościły zatem w pałacu międzywojenne sławy literatury polskiej, teatru i filmu. Na zjeździe byli obecni: Henryk Sienkiewicz, Stanisław Estreicher, Ludwik Puget, Józef Czajkowski, Juliusz Osterwa, Kazimierz Wyka, Wincenty Lutosławski, Jan Parandowski. Stałymi gośćmi byli poeci: Leopold Staff, Julian Tuwim, Antoni Słomiński, Jarosław Iwaszkiewicz, Emil Zegadłowicz, Jan Lechoń, Maria Pawlikowska-Jasnorzewska, Józef Wittlin, Zofia Starowieyska.

W okresie wojny Pławowice stały się miejscem schronienia dla ściganych i wysiedlanych, a ich gospodarz inicjatorem wielu akcji społecznych. Do pałacu przyjechało wówczas dziesięcioro dzieci z Krakowa w wieku od 3 do 7 lat. Przebywały one w trzech turnusach od maja do października. W Pławowicach ukrywali się m.in. Artur Maria Swinarski, Marian Piechal, oraz liczni krewni ze strony Janiny Morstinowej. W maju 1942 roku przybył Arnold Szyfman, a od 28 listopada 1944 roku Leopold Staff wraz z żoną. W okresie wojny w domu Morstinów przebywała liczna grupa krewnych wraz z dziećmi w różnym wieku.Zdecydowano się na nauczanie. Gospodarz domu nauczał łaciny i astronomii, Janina Morstinowa języka francuskiego, a Szyfman literatury polskiej. Jedyną fachową nauczycielką była pani Zofia, która wykładała matematykę. Po przybyciu Staffów, żona poety zajęła się kursem geografii. Do tego stałego harmonogramu zajęć dodatkowe kursy wprowadzali czasowo przybywający goście: Konstanty Grzybowski nauczający filozofii, a Ludwik Górski fizyki.Wraz z przybyciem do Pławowic Arnolda Szyfmana, założyciela i dyrektora Teatru Polskiego rozpoczęto przygotowania do wystawienia fragmentów sztuki i małych form scenicznych. Wystawiono fragmenty „Balladyny”, Penelopy”.

W 1945 roku Ludwik i Nina Morstinowie opuścili Pawłowice na wieść o tym, że mogą zostać aresztowani. W 1945 roku Ludwik Hieronim Morstin przekazał związkowi Literatów Polskich cały pałac z wyposażeniem i otaczającym go parkiem oraz słynną bibliotekę Morstinów z wieloma inkunabułami. Związku nie było jednak stać na utrzymanie tego obiektu, który został zatrzymany przez państwo. Budynek niszczał przez wiele lat, dobra zawarte w jego wnętrzu zostały rozszabrowane. 

W 1997r. pałac przejęła prywatna firma „ Tele- Fonika”, która planowała całkowitą odbudowę pałacu oraz rekonstrukcję parku i otoczenia. Wygląd parku poprawił się znacznie, jest zadbany, znajdują się w nim rabaty kwiatowe i różnego rodzaju drzewa i krzewy. Niestety budynek nie doczekał się renowacji. Cały kompleks pałacowo – parkowy został sprzedany i jego właścicielem są państwo Maria i Marian Tomaszewscy. W roku 2007 na terenie parku odbyły się Małopolskie Dni Dziedzictwo kulturowego. Został zorganizowany Zjazd poetów oraz zwiedzanie parku i pałacu z zewnątrz z przewodnikiem.

Opis pałacu Morstinów:

Pałac w Pławowicach położony jest w centralnej części wsi w widłach rzeki Szreniawa i potoku Szpitarka. Wybudowany on został w roku 1804 – 05 przez Ignacego Morsztyna, według projektu Jakuba Kubickiego w stylu klasycystycznym. Mieści się on na lekkim wzniesieniu w otoczeniu parku krajobrazowego. Budynek usytuowany jest do drogi kalenicowo w kierunku wschód-zachód. Klasycystyczna budowla zaplanowana została na planie prostokąta. Ceglane ściany murowane na wapiennej zaprawie. Całość przykryta czterospadowym dachem krytym karpiówką, ozdobionym gzymsem z ząbkami. Portyki czterokolumnowe w porządku doryckim zwieńczone trójkątnym tympanonem o bogato profilowanych gzymsach. Okna i drzwi umieszczone osiowo o skromnej dekoracji wykonanej w tynku. Okna obu kondygnacji połączone są wspólną ramą, wyższa kondygnacja posiadała wysokie okna dobrze doświetlające reprezentacyjne pomieszczenia.

Osobliwością pałacu było odwrócenie ogólnie przyjętego porządku budowania. Zwykle to parter pełnił funkcję reprezentacyjną. W Pławowicach charakter reprezentacyjny nadano pomieszczeniom na pierwszym piętrze, w parterze o niższych gabarytach umieszczono pokoje gościnne, bibliotekę, pomieszczenia kuchenne i służbowe. Na piętro prowadziły drewniane schody. Pośrodku piętra mieścił się obszerny hol oraz salon z czterema głębokimi wnękami, ozdobiony parami kolumn. Wnętrze salonu pomalowane było na szarozielony kolor kontrastujący z bielą kolumn. Z dzieł sztuki ozdabiających rezydencje należy wymienić portret Andrzeja Morstina pędzla H. Rigouda, obrazy Bacciarelliego, Michałowskiego i Angielki Kaufman. Podłogi wykonane były z wzorzystych parkietów. Po bokach salonu znajdowały się mniejsze i większe pomieszczenia w układnie dwutraktowym.

W roku 1886 pałac został rozbudowany poprzez dobudowanie jednego skrzydła (projekt przebudowy Tadeusz Stryjeński) oraz uporządkowano elewację budynku. W okresie międzywojennym pałac zachował swój XIX wieczny wygląd.

Park wokół pałacu:

Pałacowy park jest rozległy i zajmuje około 12 ha. Podlegał wielokrotnej przebudowie. Pierwsze plany ogrodu pochodzą z roku 1776. Przed pałacem znajdował się reprezentacyjny dziedziniec. Do pałacu przylegał bezpośrednio ogród francuski o układzie geometryczny, osiowy, z alejami parkowymi, które ciągnęły się wzdłuż. Całość zamknięta była podwójnym szpalerem ozdobnie strzyżonych drzew a na osi dwoma owalnymi trawnikami z których część środkowa była obniżona i tworzyła płaską nieckę. Do ogrody francuskiego przylegał od boku warzywniak i sad. Dalszą część otoczenia zajmuje park utrzymany w stylu angielskim, powstały prawdopodobnie w połowie XIX w. Swobodnie rosnące tutaj drzewa i krzewy należą głównie do gatunków europejskich (lipy i kasztanowce, krzewy jaśminu, śnieguliczki i tawuły). W parku w Pławowicach obok drzewostanu o polskim rodowodzie spotkać można było i bardziej egzotyczne odmiany m. in. tulipanowce.

Obecnie wokół pałacu zieleni się trawnik. Do pałacu prowadzą kamienne alejki a wokół nich rozciągają się szpalery drzew porośniętych bluszczem. Inne alejki obsadzone są bukszpanem, rzędami świerków oraz wysokich drzew. Właśnie taką alejką można dojść do kapliczki pałacowej. Na terenie parku znajdują się także stawy. W wodzie których odbijają się drzewa, krzewy, tatarak. Na wysepkę można przejść przez nowo zbudowany drewniany mostek w stylu chińskim i odpocząć w drewnianej altance. Drzewa w parku krajoznawczym są stare, wśród nich najstarsze chronione prawem. Rosną w nim różne gatunki drzew: lipy, dęby oraz bardzo rzadkie odmiany kasztanowca. Ze względu na walory przyrodnicze park jest wpisany na listę zabytków.


 

Podstrony (1): Mapa-Pławowice
Comments