Phỏng vấn nhà văn Dạ Ngân
 
 

Phỏng vấn nhà văn Dạ Ngân

______________

Quỳnh Hương 

-         Tiểu thuyết Gia đình bé mọn có phải chính là câu chuyện về tình yêu của chị và nhà văn Nguyễn Quang Thân?

+Tôi không nghĩ đây là một cuốn sách về tình yêu, Gia đình bé mọn là cuốn tiểu thuyết về đề tài hậu chiến.  Sống trong đất nước của những cuộc chiến kéo dài, thân phận người Việt nào cũng có một bắt nguồn từ chiến tranh, chiến tranh ảnh hưởng đến rất nhiều thế hệ, còn dấu vết cho tới tận bây giờ. Tôi viết Gia đình bé mọn với tâm thế ấy, chứ không phải ca ngợi hay lý giải cho một chuyện tình. Khung xã hội trong tiểu thuyết này khá rộng. Câu chuyện tình yêu xuyên suốt tập sách là chuyện tình của một đôi tình nhân luống tuổi. Thân phận, quá khứ và các tâm trạng của họ đều trĩu nặng những thế sự… Nói là “viết về tình yêu của chính mình” thì đơn giản quá. Cuốn sách này giàu yếu tố tự truyện. Tôi là tạng nhà văn cái gì không ngấm vào mình, không được trải qua thì không thể viết sâu sắc. Dạ Ngân và Nguyễn Quang Thân là hai nguyên mẫu chính cho cuốn tiểu thuyết này. Tôi không thay đổi tiểu sử, nhân thân của 2 nhân vật chính. Bởi những sóng gió của họ cũng bắt đầu từ hệ luỵ của nghề văn mà ra. Họ quyết liệt, cực đoan, đắm đuối đến thế-cũng bởi họ là nhà văn. Khi viết những chương nói về công việc, lý tưởng nghề văn của hai nhân vật chính, tôi rất thích.

- Là những trải nghiệm của chính cuộc đời chị, hẳn “cuộc sinh thành "Gia đình bé mọn" rất nhiều vật vã?

+Tôi viết Gia đình bé mọn theo kiểu ốc sên, cứ leo lên lại tụt xuống. Tôi viết đi viết lại rất nhiều lần rồi lại bỏ. Khi không viết được cứ thấy ấm ách như người mắc nợ. Khi bắt đầu cầm bút viết, tôi đã biết đây là tác phẩm quan trọng nhất trong đời văn của mình. Nếu chưa kết thúc nó, tôi chưa thể làm được gì. Tôi cứ “ấm ách” như thế trong 7 năm trời, chỉ vì lý do không có thời gian dành trọn vẹn cho việc hoàn thành nó. Năm 2004, tôi lên Đại Lải 20 ngày, đóng cửa viết mỗi ngày 1 chương. Tôi xoá hết kết quả viết lách của 7 năm, bắt tay lại từ đầu. 20 ngày ấy tôi tắt điện thoại, trốn chồng và bạn bè, tôi không có cảm giác về mọi thứ bên ngoài mình, khi ăn cũng không biết mình đang nhai cái gì. Khi viết, tôi chay tịnh theo đúng nghĩa đen, ăn uống đạm bạc, sợ thịt thà.  Sau đúng 20 ngày, tôi đặt dấu chấm cuối cùng cho Gia đình bé mọn. Cũng đã có người hỏi khi viết, sống lại ký ức những tháng ngày “hấp hối” trong mối tình đắm say và đầy tuyệt vọng ấy- thì cảm giác của tôi như thế nào. Thật sự thì khi nhân vật “hấp hối” tôi lại rất bình tâm. Mọi thứ đã qua rồi, mình nhìn lại như nhìn vào một mặt gương…Ngay cả bây giờ tôi cũng không biết mình “tiểu thuyết hoá” tình yêu của mình ở những chi tiết nào.

-         Sau hơn hai mươi năm chung sống, điều gì đã giữ cho Dạ Ngân và Nguyễn Quang Thân vẫn “Yêu nhau một cách dị thường”?

+Có lẽ đơn giản vì chúng tôi đã yêu nhau quá. Bà cô tôi tiên đoán từ khi tôi còn nhỏ rằng, mẫu đàn ông của tôi phải là người đứng tuổi, có trí tuệ, lành mạnh về tinh thần…tôi yêu anh Thân là gặp được đúng người. Nhưng hai nhà văn ở với nhau cũng va chạm chan chát ấy chứ: khác vùng miền, con riêng, chủ kiến và sự cực đoan của mỗi người, cuộc sống giữa một Hà Nội khắc nghiệt như thế này…Nhưng do yêu nhau một cách kinh khủng, rời nhau ra là thấy nhớ, đi xa cứ như có một sợi dây giật sau lưng mình, nên có giận gì nhau cũng không thể giận lâu được. Nói thật, có nhiều điều ở anh Thân cũng không hoàn hảo: dấu ấn vùng miền trong tính cách, sự cực đoan, tính căn cơ gay gắt, sự ồn ào về dòng họ…nếu nhìn dưới khía cạnh tiêu cực thì tôi sẽ phải cảm thấy buồn khổ. Nếu cho những “tiêu cực” ấy là nét chính trong người đàn ông của mình thì sẽ thấy mình bất hạnh. Nhưng nếu cho nó là chuyện vặt thì những khiếm khuyết sẽ chỉ là chi tiết buồn cười, và mình hoàn toàn hạnh phúc với “quà tặng” mà số phận trao cho mình. Bí quyết của sự chung sống là hãy nhìn vào những đức tính tốt của nhau, lấy điều đó làm niềm tin để sống. Việc điều hoà mâu thuẫn luôn nằm trong tay  người phụ nữ. Đức tính hi sinh hình như đã là đàn bà con gái, đẻ ra ai cũng có rồi. Phụ nữ Việt Nam hay hơn đàn ông. Can đảm hơn, văn minh hơn, có ý thức nỗ lực lớn hơn trong cuộc sống.

-         Chuyện “con anh con tôi” thường là điểm nhạy cảm phát sinh mâu thuẫn của các đôi vợ chồng “tập 2”, cho dù họ rất yêu nhau. Anh chị đã ứng xử như thế nào về chuyện con riêng?

+Tôi không ngại hi sinh thời gian, công sức, thậm chí cả công việc viết lách của mình cho gia đình. May là các con của anh Thân cũng yêu quý tôi. Tôi không phân biệt đối xử, luôn công bằng và chăm chút con chồng. Tôi rất tự tin với sự công tâm của mình trong việc đối xử với các con và gia đình lớn của anh Thân. Công sức ấy vất vả không thua chuyện viết văn, khi tôi gánh trên vai những trách nhiệm của con dâu trưởng: việc nhà thờ, mồ mả, giỗ chạp, các việc lễ nghĩã trong họ mạc…Ngược lại, tình cảm của anh Thân với các con tôi cũng rất sâu sắc. Anh Thân là đàn ông nên không bị đòi hỏi những đối xử chi tiết, nhưng các con tôi hiểu anh rất thương chúng nó, và thế là đủ. Tình thương ấy có nền tảng của hơn 20 năm gắn bó về tinh thần, thời gian các con tôi biết ba Thân còn nhiều hơn chúng sống với cha ruột. Quan trọng hơn, các con tôi hiểu ba Thân yêu mẹ chúng nó quá. Khi vợ chồng chúng tôi đi chơi, người ta hay hỏi “anh chị có bao nhiêu cháu”, chúng tôi luôn nói “5 đứa”. Thực sự trong tình cảm của chúng tôi luôn trọn vẹn cả 5 đứa con.

-Trở lại ngày chị 30 tuổi, nếu không gặp mối tình quá lớn ấy, liệu chị có yên phận với “cuộc hôn nhân do chiến tranh thu xếp” của mình?

+Nếu không gặp anh Thân tôi cũng không thể tiếp tục cuộc hôn nhân với người chồng đầu tiên. Chúng tôi quá khác nhau, trong tôi không còn chút tình yêu, một người phụ nữ quyết liệt như tôi chắc chắn sẽ không chịu đựng để tiếp diễn cái “địa ngục gia đình” ấy. Đọc Gia đình bé mọn, hẳn bạn nhớ sự dấn thân của Tiệp (nhân vật nữ chính) - “Trái tim mình nhất thiết phải được biết đến một tình yêu đích thực là như thế nào”…

-Giới văn chương vẫn đồn tình yêu của Nguyễn Quang Thân và Dạ Ngân “hoang đường như cổ tích”…

+ Tôi yêu anh Thân khi mới là một thiếu phụ 30 tuổi, lúc về với nhau đã gần hết tuổi xanh (Dạ Ngân 41 tuổi, NQThân 58 tuổi). 11 năm yêu nhau với khoảng cách hơn 2000 km, thư từ gửi phải qua một trạm trung chuyển, có nhớ nhung phát điên cũng không dám điện thoại vì sợ cơ quan tổ chức kiến nghị. Làm việc và dồn góp tiền để vài năm đi thăm nhau được một lần, gặp nhau không có chỗ riêng tư, phải ở tá túc nhà bạn bè…đó chỉ là vài chi tiết khái quát về những cơ cực chúng tôi đã trải qua để đến được với nhau.

-Nhà văn Nguyễn Quang Thân đã bị “hạ gục” trước Dạ Ngân vì…

+Tôi có phẩm chất làm vợ tốt. Anh Thân biết điều đó. Chứ còn văn chương, nhan sắc thì ở Hà Nội đâu thiếu. Tôi luôn tự hào về phẩm chất ”nội tướng” được thừa hưởng từ những người phụ nữ trong gia đình mình, những người phụ nữ được nuôi dưỡng trong nền văn hoá miệt vườn không bị hỗn tạp. Họ nền nã, gia giáo, biết khoan biết nhặt, rất linh hoạt và quyết đoán trong ứng xử với đời sống.

-         Hai nhà văn sống với nhau có thú vị không?

+Như chúng tôi tự thấy thì rất thú vị, vì hai người hiểu công việc của nhau, cả hai đều biết tổ chức đời sống. Chúng tôi là độc giả của nhau, nhưng không ai can thiệp vào việc của ai, mỗi người tự lặng thầm “chiến đấu” với gánh nặng nghiệp viết của mình. Tôi cho rằng trong cuộc sống chung, biết tôn trọng khoảng riêng của nhau cũng là cách nuôi giữ những bí ẩn. Sống với một người có tâm hồn trẻ trung và hiếu động như anh Thân, cuộc sống của tôi vừa thú vị vừa căng như một sợi dây đàn. Nhà lắp ADSL, anh Thân online suốt ngày. Khi anh Thân thức là có tiếng động: hút thuốc lào, máy in kim chạy loẹt xoẹt (in các thứ hay hay tìm thấy trên internet cho vợ đọc), nghe radio, học ngoại ngữ…Chồng tôi có ham hố vô cùng trong việc khám phá những cái mới, cộng với trí nhớ tuyệt vời- anh Thân như một cuốn “bách khoa” của vợ. Tôi rất nể chồng ở ý chí, tính mục đích của một trí thức Nghệ. Viết văn, viết báo, trồng rau, sửa nhà …anh đều cần cù mê say như nhau.

- Chị đã nghĩ đến cuốn tiểu thuyết tiếp theo? Chị sẽ vẫn tiếp tục với mạch văn chương mang đậm phong vị miệt vườn chứ?

++Tôi sẽ viết về những người phụ nữ nông dân ở quê mình. Số phận của họ luôn ám ảnh tôi. ở quê tôi có những người phụ nữ vừa mới ăn hỏi thì chồng chưa cưới đi tập kết, thế là họ “goá bụa” suốt 20 năm son trẻ của mình. Đàn ông nằm xuống đã xong phần của họ, còn người đàn bà ở lại với biết bao nỗi trần ai, với những bi kịch bị lãng quên…Bây giờ con gái quê tôi coi đi lấy chồng Đài Loan, xuất khẩu lao động làm cứu cánh cho gia đình mình. Trong khi đó, vườn đất mênh mông bị bỏ lại, đàn ông loay hoay không biết làm gì để sống…Thân phận đàn bà dù thời chiến hay hậu chiến đều mang những bất hạnh, tôi muốn viết về những cuộc đời ấy.

 

( Văn Nghệ Công An)