10 dingen om direct te doen na installatie van Linux Mint 18.2 Cinnamon


Terug naar de thuispagina


Proficiat, u hebt een kersvers geïnstalleerde Linux Mint 18.2 Sonya, met de werkomgeving Cinnamon! Wat doet u nu het beste eerst?

Hieronder vindt u een lijstje dat u punt voor punt kan afwerken.
Ik heb de ingrepen in drie soorten verdeeld:
- 10 beslist noodzakelijke (deel 1);
- niet noodzakelijk maar wel aangeraden (deel 2);
- misschien handig (deel 3).

Als u alle punten uitvoert, dus ook de minder belangrijke, dan kost u dat wel een paar uur. Maar dan hebt u ook wat: een netjes afgewerkte Linux Mint, bijna onderhoudsvrij, die nog heel wat jaren mee kan!

Bovendien is het een snelcursus / spoedcursus in het gebruik van uw nieuwe Linux Mint.

Let op: deze pagina is alleen bedoeld voor Linux Mint 18.2 met de werkomgeving Cinnamon. Het direct-doen-lijstje voor de werkomgeving Xfce vindt u hier en het lijstje voor Mate vindt u hier.

Content

  1. 1 TIEN BESLIST NOODZAKELIJKE INGREPEN:
    1. 1.1 Kies een bijwerkbeleid en installeer alle beschikbare bijgewerkte pakketten
    2. 1.2 Betere instellingen voor de terminal, het Bijwerkbeheer en het installeren van programmatuur
      1. 1.2.1 Verbeter de manier waarop Linux Mint programmatuur installeert
      2. 1.2.2 Verbeter een instelling van de terminal
      3. 1.2.3 Verander eventueel de instellingen van Bijwerkbeheer
    3. 1.3 Stuurprogramma's (drivers) en volledige ondersteuning voor multimedia
      1. 1.3.1 Installeer ontbrekende stuurprogramma's (drivers)
      2. 1.3.2 Installeer volledige ondersteuning voor multimedia
    4. 1.4 Optimaliseer uw Solid State Drive (SSD)
    5. 1.5 Verlaag de swapneiging (belangrijk)
    6. 1.6 Stel alles goed in op Nederlands
    7. 1.7 Kijk eens naar de oplossingen voor 27 bekende fouten (bugs)
    8. 1.8 Zet de firewall aan en stel een wachtwoord in voor root
      1. 1.8.1 Zet de firewall aan
      2. 1.8.2 Stel een wachtwoord in voor root
    9. 1.9 Vermijd 10 fatale vergissingen
    10. 1.10 Installeer wat onmisbaar systeemgereedschap
  2. 2 TWAALF AANGERADEN INGREPEN (NIET NODIG, WEL HANDIG):
    1. 2.1 Stel Firefox goed in
    2. 2.2 Tem uw Libre Office
    3. 2.3 Importeer uw Favorieten (Bladwijzers) in Firefox
    4. 2.4 Schakel de slaapstand uit
    5. 2.5 Installeer een extra webbrowser
    6. 2.6 Verwijder Mono, Orca en VirtualBox Guest-programmatuur
    7. 2.7 Schakel de snelle gebruikerswissel uit
    8. 2.8 Schakel de toetscombinatie CTRL+ALT+BACKSPACE in
    9. 2.9 Verbeter het energiebeheer van uw laptop
    10. 2.10 Installeer lettertypes van Microsoft
    11. 2.11 Extra visuele effecten: hoe minder, hoe beter
    12. 2.12 Maak uw Linux Mint sneller
  3. 3 VEERTIEN NEUTRALE INGREPEN (NIET NODIG, MISSCHIEN HANDIG):
    1. 3.1 Meerdere accounts: voorkom dat andere gebruikers bij de bestanden in uw account kunnen
    2. 3.2 Verander het uiterlijk van Mint
    3. 3.3 Voeg de buitentemperatuur en het weer toe aan uw werkbalk
    4. 3.4 Netwerkschijf (NAS) gebruiken met behulp van Gigolo
    5. 3.5 Zet uw e-mail over van Outlook (Express) in Windows naar Thunderbird in Linux Mint
    6. 3.6 Installeer wat simpele spelletjes
    7. 3.7 Maak het Grubmenu mooi
    8. 3.8 Installeer een goed programma voor het branden van DVD's
    9. 3.9 Maak beschikbare bijgewerkte pakketten duidelijker zichtbaar
    10. 3.10 Schakel het cijfertoetsenblokje van uw toetsenbord in (Num Lock)
    11. 3.11 Schakel het tonen van miniatuurvensters uit voor de werkbalk
    12. 3.12 Vervallen
    13. 3.13 Maak het standaardlettertype en de muispijl groter
    14. 3.14 Schakel het aanraakveld uit tijdens het tikken
  4. 4 Nog meer tips?
  5. 5 Hulp vragen

Tip: hier kunt u een controlelijstje binnenhalen, dat u kunt afdrukken op papier. Vervolgens kunt u daarop afvinken wat hieronder staat. Gemak dient de mens...

Weet u niet welke versie van Linux Mint u heeft? U kunt dat zien aan het versienummer op het standaardbureaublad van Linux Mint, maar u kunt dat ook als volgt even nakijken:

Open een terminalvenster:
Menuknop - Beheer - Terminalvenster

Kopieer en plak de volgende opdrachtregel in de terminal:
lsb_release -a

Druk op Enter.



Deel 1

TIEN BESLIST NOODZAKELIJKE INGREPEN:


Kies een bijwerkbeleid en installeer alle beschikbare bijgewerkte pakketten

1.1. Eerst de boel bijwerken, daarna de rest pas...

Menuknop - Beheer - Bijwerkbeheer (updatebeheer)

Kies een bijwerkbeleid (voor beginners raad ik de eerste optie aan, genaamd "Houd mijn computer gewoon veilig"; straks ga ik daar dieper op in), controleer op beschikbare bijgewerkte pakketten en installeer ze allemaal.

Herstart daarna uw computer (meestal niet nodig, maar doe het dit keer voor alle zekerheid wel).

Betere instellingen voor de terminal, het Bijwerkbeheer en het installeren van programmatuur

1.2. De terminal (terminalvenster), het Bijwerkbeheer en het installeren van programmatuur zijn drie uiterst belangrijke gereedschappen. Daarom is het belangrijk dat de instellingen ervan, optimaal zijn. Dat pakt u als volgt aan:

Verbeter de manier waarop Linux Mint programmatuur installeert

1.2.1. Mint vertoont een nadelige afwijking ten opzichte van Ubuntu, bij het zelf installeren van programmatuur: standaard worden "aanbevolen" pakketten namelijk niet meegeïnstalleerd (in Ubuntu wel).

Dat heeft twee nadelen: de functionaliteit van programma's die u zelf installeert, is nodeloos beperkt. Bovendien kloppen sommige handleidingen voor Ubuntu, daardoor niet meer volledig voor Mint. Dat alles alleen maar om wat schijfruimte te besparen....

Als volgt maakt u dit in orde:

Menuknop - Beheer - Synaptic pakketbeheer

Instellingen - Voorkeuren - tabblad Algemeen
Onderdeel Wijzigingen markeren - vink aan: Beschouw aanbevolen pakketten als afhankelijkheden

Klik op Toepassen

Klik op OK.

Verder moet u nog de instelling "false" veranderen in "true", in het instellingenbestand /etc/apt/apt.conf.d/00recommends. Dat kan het makkelijkste via de terminal, en wel als volgt:

Menuknop - Beheer - Terminalvenster

Kopieer en plak de volgende opdrachtregel via een rechtsklik met de muis:

sudo sed -i 's/false/true/g' /etc/apt/apt.conf.d/00recommends

druk op Enter.

Tik desgevraagd uw wachtwoord in. Uw wachtwoord blijft geheel onzichtbaar, u ziet zelfs geen sterretjes, dat hoort zo. Druk weer op Enter.

Verbeter een instelling van de terminal

1.2.2. U gaat waarschijnlijk af en toe gebruik maken van de terminal, want dat is het handige "Zwitserse zakmes" van Linux. Maar de standaardweergave van het terminalvenster kan praktischer. Dat doet u zo:

Helaas is het terminalvenster halfdoorzichtig. Mooi, maar onpraktisch. Verbeter het zo:
Werkbalk terminalvenster: Bewerken - Profielvoorkeuren (of: rechtsklik muis in het zwarte gedeelte van de terminal - Profielen - Profielvoorkeuren)

Tabblad Kleuren: haal het vinkje weg bij: Gebruik een doorzichtige achtergrond

Verander eventueel de instellingen van Bijwerkbeheer

1.2.3. De standaardinstellingen van Bijwerkbeheer zijn erg voorzichtig; dat is een kenmerk van Linux Mint. Stabiliteit voor alles.

Op zichzelf is dat goed, hoewel Ubuntu (waar Mint op is gebouwd) daar minder voorzichtig mee is. Terwijl ook Ubuntu stabiel en betrouwbaar is.

Het zou de moeite kunnen lonen om het Bijwerkbeheer van Mint iets minder voorzichtig te maken: dat levert u voordeel op in de vorm van extra foutreparaties.

U kunt dit eenvoudig doen door uw bijwerkbeleid te veranderen. In de werkbalk van Bijwerkbeheer: Bewerken - Bijwerkbeleid. Ik raad beslist de derde optie af, genaamd "Werk altijd alles bij". Het risico op narigheid is veel te groot. Maar de tweede optie genaamd "Laat me gevoelige foutreparaties eerst beoordelen" is een redelijke keuze voor mensen die al wat ervaring hebben met Linux Mint.

Voor alle duidelijkheid: als u een beginner bent met Linux, dan kiest u het beste de eerste optie genaamd "Houd mijn computer gewoon veilig". Met dat bijwerkbeleid loopt u alleen sommige gewone foutreparaties mis, maar u krijgt wel alle veiligheidsreparaties.

Bijwerkbeheer veranderen hoeft dus niet per se, maar het is wel belangrijk dat u hier even bij stil staat. Vandaar dat het is opgenomen in het lijstje met noodzakelijke ingrepen.

Als u (nog) niets wil veranderen aan Bijwerkbeheer, sla dit dan gewoon over.

Meer over de instellingen van Bijwerkbeheer leest u hier (*Klik*).

Stuurprogramma's (drivers) en volledige ondersteuning voor multimedia

1.3. Hiervoor heeft u internetverbinding nodig! Ga als volgt te werk:

Installeer ontbrekende stuurprogramma's (drivers)

1.3.1. Stuurprogramma's installeren is meestal niet noodzakelijk, omdat die al in de Linux-systeemkern zitten. Een uitzondering daarop vormen onder andere sommige printerstuurprogramma's en de fabrieksstuurprogramma's voor videokaarten van Nvidia (maar ook andere apparaten kunnen zo'n uitzondering zijn).

a. Voor het installeren van uw printer of scanner kunt u dit stappenplan gebruiken (*Klik*).

b. Voor optimale prestaties van uw Nvidia-videokaart, wilt u beslist het gesloten-bron-fabrieksstuurprogramma installeren (het niet-vrije stuurprogramma). Dat gaat als volgt:

Menuknop - Beheer - Stuurprogrammabeheer

Let op: soms krijgt u meerdere versies aangeboden van het fabrieksstuurprogramma van Nvidia. De voorkeursvolgorde is als volgt:

1. nvidia-(van hoogste nummer naar laagste nummer)
2. nvidia-(van hoogste nummer naar laagste nummer)-updates
3. nvidia-experimental

Kies alleen uit de versies die u worden aangeboden, want alleen die ondersteunen uw videokaart! U probeert dus eerst de versie met de hoogste voorkeur; alleen als die problemen geeft, probeert u nummer twee, enzovoorts.

Mint haalt dan het benodigde stuurprogramma automatisch via het internet binnen, vanuit de pakketbronnen van Mint, en installeert het. Naderhand moet u de computer wel even volledig herstarten.

Hebt u een splinternieuwe videokaart van Nvidia? Dan zou het kunnen zijn, dat die te nieuw is voor de versie van het niet-vrije fabrieksstuurprogramma in de pakketbronnen van Mint. In dat geval krijgt u überhaupt geen fabrieksstuurprogramma aangeboden door Stuurprogrammabeheer.

Als dit zo is, dan kunt u voor een Nvidia-kaart eens hier kijken voor een oplossing.


Voor een AMD/ATI-videokaart moet u bij het standaard-openbronstuurprogramma blijven. Want de gesloten AMD Catalyst stuurprogramma's (fglrx) zijn niet verenigbaar zijn met Linux Mint 18.x.

Deze gesloten fglrx-stuurprogramma's zijn niet-vrij, dus hun broncode is niet beschikbaar. AMD heeft aangegeven dat hij hen niet langer wil ondersteunen en heeft zijn klanten aangeraden om in plaats daarvan open-bron-stuurprogramma's te gebruiken.

Als u een GPU van AMD of ATI heeft in Linux Mint 18.x, dan zal het besturingssysteem automatisch of het radeon-stuurprogramma of het amdgpu-stuurprogramma voor u kiezen. Beide open-bron-stuurprogramma's zijn standaard al geïnstalleerd.

Installeer volledige ondersteuning voor multimedia

1.3.2. U hebt waarschijnlijk al de volledige multimedia-ondersteuning geïnstalleerd tijdens de installatie van Linux Mint, door het aanvinken van de optie Installeer programmatuur van derden voor videokaarten en draadloze netwerkkaarten, Flash, MP3 en andere multimediasoorten. Maar als u dat niet hebt gedaan, dan kunt u dat nu alsnog doen:

Menuknop - Geluid & Video - Multimediacodecs installeren

Let op: dit menu-onderdeel is alleen dan aanwezig, wanneer u de volledige multimedia-ondersteuning (mint-meta-codecs) nog niet hebt geïnstalleerd. Na het installeren ervan, verdwijnt dit menu-onderdeel.

Versleutelde video-DVD's kunt u afspelen met VLC mediaspeler. Maar u kunt ook andere mediaspelers in uw systeem, in staat stellen om die af te spelen. Dat doet u als volgt:

a. Menuknop - Beheer - Terminalvenster

b. Kopieer en plak de volgende regel in de terminal:

sudo apt-get install libdvd-pkg

Druk op Enter. Tik desgevraagd uw wachtwoord in; uw wachtwoord blijft geheel onzichtbaar, u ziet zelfs geen sterretjes, dat hoort zo. Druk weer op Enter.

Wanneer de terminal aan u vraagt om de installatieprocedure te bevestigen via een voorgeselecteerd "OK", druk dan op Enter om uw "OK" te geven.

c. Kopieer en plak vervolgens deze terminalopdracht in de terminal:

sudo dpkg-reconfigure libdvd-pkg

Druk op Enter. Wacht rustig af totdat deze klus is voltooid: dat kan even duren, zeker op oudere apparatuur.

Optimaliseer uw Solid State Drive (SSD)

1.4. Hebt u een Solid State Drive (SSD) in plaats van een gewone harde schijf? Optimaliseer hem dan voor Mint (instructie is geschreven voor Ubuntu, maar ook bruikbaar voor Mint).

Verlaag de swapneiging (belangrijk)

1.5. Bij normaal gebruik van de computer (wanneer u geen server heeft), wil u beslist de swapneiging van Mint verlagen. Dat kan namelijk een enorm verschil uitmaken voor de snelheid van uw systeem.

Dat merkt u vooral bij weinig RAM-geheugen (2 GB of minder). Bij 4 GB RAM-geheugen of meer, zult u waarschijnlijk geen verschil merken bij een verlaging van de swapneiging.

Stel alles goed in op Nederlands

1.6. Wanneer u Mint hebt geïnstalleerd zonder internetverbinding tijdens het installeren, dan hebt u nog niet alle Nederlandse taalpakketten.

Om Mint 100 % Nederlands te maken, doet u dit:

Zorg voor internetverbinding.

Menuknop - Voorkeuren - Talen

Klik bij het onderdeel Taalondersteuning op de knop Talen installeren/verwijderen... en kijk of Nederlands op "Volledig geïnstalleerd" staat.
Zo niet, klik dan eerst op Dutch; Flemish, Netherlands UTF-8 en daarna op de knop Taalpakketten installeren.

Let op: verwijder niets! Standaard zitten er in uw systeem allerlei extra Nederlandse en Engelse taalvarianten, die u helemaal niet nodig hebt in een gewoon Nederlands systeem. Maar als u daar ook maar iets van weghaalt, dan beschadigt u (vreemd genoeg) de Nederlandse vertaling....

Als u per ongeluk al wat taalvarianten hebt weggehaald, dan kunt u de schade als volgt herstellen: verwijder alle resterende Engelse taalvarianten, en voeg daarna English, United States weer toe. U zult merken dat dan alle Engelse taalvarianten (het zijn er heel wat) gelijk meekomen.

Klik daarna op Dutch en dan op de knop Apply System-Wide.

Herstart uw computer, en uw Nederlandse systeem zou weer 100 % Nederlands moeten zijn.

De spellingcontrole in Firefox staat mogelijk nog niet op Nederlands. Die alsnog op Nederlands zetten is makkelijk: open Programmabeheer (Menuknop - Beheer - Programmabeheer) en installeer myspell-nl.

Open (of herstart) daarna Firefox en tik vervolgens een tekst in op een website, bijvoorbeeld een bericht voor het Nederlandstalige Mintforum.

Rechtsklik met de muis op een willekeurig rood onderstreept Nederlands woord in uw bericht. Kies dan Talen - Nederlands.

Kijk eens naar de oplossingen voor 27 bekende fouten (bugs)

1.7. Als u een probleem hebt: voorkom dat u veel tijd verliest aan een fout van Mint en sla dit niet over! Er is 90 % kans, dat u uw voordeel kunt doen met één of meer van de daar beschreven oplossingen. Geschreven voor Ubuntu, maar omdat Mint is gebouwd op Ubuntu, tevens van belang voor Mint.

Ook van belang: de uitgiftenotities van Linux Mint 18.2 Cinnamon.

Zet de firewall aan en stel een wachtwoord in voor root

1.8. Standaard staat de ingebouwde firewall uit, maar in de meeste gevallen is het nuttig om de firewall in te schakelen. Het is dus verstandig om het voor alle zekerheid sowieso te doen. Bovendien is het aan te raden om een wachtwoord in te stellen voor root.

Hieronder leg ik uit, hoe u dat kunt doen.

Zet de firewall aan

1.8.1. De firewall kunt u inschakelen met een eenvoudige terminalopdracht:

Menuknop - Beheer - Terminalvenster

Kopieer en plak de volgende regel in de terminal:

sudo ufw enable

druk op Enter.

Tik desgevraagd uw wachtwoord in. Uw wachtwoord blijft geheel onzichtbaar, u ziet zelfs geen sterretjes wanneer u het intikt, dat hoort zo. Druk weer op Enter.

Uncomplicated Firewall (ufw) is voorzien van verstandige en praktische standaardinstellingen, die voor verreweg de meeste thuisgebruikers prima voldoen. U hoeft er dus verder niets aan te doen, tenzij u bijzondere wensen heeft. Een nadere uitleg vindt u hier.

De status van de firewall kunt u desgewenst nakijken met de volgende terminalopdracht:

sudo ufw status verbose

Druk op Enter.

Stel een wachtwoord in voor root

1.8.2. Als u een schoon geïnstalleerde Linux Mint 18.2 heeft, dan is er standaard helaas geen rootwachtwoord ingesteld (als u 18.1 hebt opgewaardeerd naar 18.2, dan hebt u hier geen last van).

Het is nadelig voor de veiligheid als root geen wachtwoord heeft. Want dan kan een kwaadwillende persoon met fysieke toegang tot uw computer, die computer eenvoudig overnemen:

Hij kan namelijk uw computer opstarten in de herstelmodus, en vervolgens in het herstelmenu kiezen voor het openen van een rootvenster. Daarbij wordt niet gevraagd om enig wachtwoord in te tikken! Daarna is uw systeem geheel van hem, en kan hij bijvoorbeeld zelfs uw eigen wachtwoord veranderen....

Kortom: niet leuk allemaal. U kunt dat verhelpen door alsnog een wachtwoord in te stellen voor root (het beste is, als dat identiek is aan uw eigen wachtwoord). Dat gaat zo:

Menuknop - Beheer - Terminalvenster

Kopieer en plak de volgende regel in de terminal:

sudo passwd

druk op Enter.

Tik desgevraagd uw wachtwoord in. Uw wachtwoord blijft geheel onzichtbaar, u ziet zelfs geen sterretjes wanneer u het intikt, dat hoort zo. Druk weer op Enter.

Let op: ik raad aan om het wachtwoord voor root (het "UNIX-wachtwoord") hetzelfde te laten zijn als uw eigen wachtwoord. Zo voorkomt u problemen in de toekomst.

Klaar! Probleem verholpen.

Voor de goede orde: een slechterik met fysieke toegang tot uw computer, heeft ook andere middelen ter beschikking om rootbevoegdheid te verkrijgen op uw computer. Dus deze reparatie maakt uw computer beslist niet volledig veilig: fysieke toegang blijft altijd linke soep.

Wat deze reparatie wel doet, is het blokkeren van een al te makkelijke manier om rootbevoegdheid te krijgen. Daarmee verhoogt u de veiligheid enigszins.

Vermijd 10 fatale vergissingen

1.9. Er zijn 10 vergissingen die u beslist wil vermijden, als de goede werking van uw systeem u lief is.

Installeer wat onmisbaar systeemgereedschap

1.10. Voor bestandbeheer als root kunt u beter niet bestandbeheerder (verkenner) Nemo gebruiken. Want die is zozeer met het systeem verweven, dat er daardoor vrij makkelijk problemen kunnen ontstaan met rechten op bestanden in de thuismap.

Daarvoor kunt u dus beter een simpel losstaand verkennertje gebruiken, dat zich niet met het systeem verweeft. Zo'n eenvoudig verkennertje is Double Commander.

Bovendien is het handig, om kladblokje Leafpad te installeren voor het bewerken van tekstconfiguratiebestanden met rootbevoegdheid. Want sommige van mijn handleidingen bevatten het gebruik van Leafpad.

Voor optimale beheersing van de geluidinstellingen is pavucontrol een handig hulpmiddel.

En tot slot is Catfish een onovertroffen hulpmiddel voor het zoeken van bestanden.

Om deze allemaal tegelijk te installeren gaat u als volgt te werk:

Menuknop - Beheer - Terminalvenster

tik in (kopieer en plak, dit is één regel):

sudo apt-get install doublecmd-gtk leafpad pavucontrol p7zip-rar catfish

Druk op Enter. Tik desgevraagd uw wachtwoord in; dit blijft geheel onzichtbaar, u ziet zelfs geen sterretjes, dat hoort zo. Druk wederom op Enter.

De Nederlandse vertaling van Double Commander laat *kuch* nogal wat te wensen over. Hier haalt u een betere vertaling binnen. Laat het binnengehaalde bestand gewoon staan in de map Downloads, en kopieer 't naar de goede plek op de volgende wijze (kopieer en plak onderstaande opdrachtregel, om tikfouten te vermijden):

sudo cp -v ~/Downloads/doublecmd.nl.po /usr/share/doublecmd/language

Druk op Enter.

Om Double Commander te gebruiken met rootbevoegdheid, tikt u dit in de terminal (kopieer en plak):

gksudo doublecmd

Druk op Enter.

Let op: de terminal blijft de baas. Als u het terminalvenster sluit, dan kan dat effect hebben op Double Commander. Houd het terminalvenster dus open totdat de klus is geklaard.


Deel 2

TWAALF AANGERADEN INGREPEN (NIET NODIG, WEL HANDIG):


Stel Firefox goed in

2.1. Handige tips om Firefox beter te laten functioneren vindt u hier.

Tem uw Libre Office

2.2. Libre Office Tekstverwerker heeft een aantal vervelende standaardinstellingen. Die kunt u gelukkig als volgt wijzigen: klik hier voor een handleiding.

Importeer uw Favorieten (Bladwijzers) in Firefox

2.3. Als u in Windows een flink aantal Favorieten hebt verzameld in Internet Explorer (of Bladwijzers in Firefox), dan is het handig als u die overzet naar Firefox in Linux. Dit is gelukkig heel eenvoudig.

a. Voor zover van toepassing: installeer Firefox in Windows, en laat hem de Favorieten importeren in zijn Bladwijzers (dat stelt Firefox automatisch aan u voor, bij het installeren).

b. Open Firefox (nog steeds in Windows).

Werkbalk Firefox:

Bladwijzers - Alle bladwijzers tonen - Importeren en reservekopie maken - Reservekopie maken...

Zet de reservekopie (genaamd Bladwijzers datum_van_vandaag.json) op een USB-geheugenstaaf.

Dit bestand kunt u straks in Linux weer importeren in Firefox. Kies dan voor Bladwijzers - Alle bladwijzers tonen - Importeren en reservekopie maken - Herstellen - Bestand kiezen...

Schakel de slaapstand uit

2.4. In Linux Mint is de slaapstand (suspend-to-disk) helaas standaard ingeschakeld. Wat verbazend is, omdat in Ubuntu de slaapstand juist standaard niet is ingeschakeld....

Slaapstand is een zeer ingrijpende energiebesparingsstand, die vaak problemen veroorzaakt: dat komt doordat de meeste makers van BIOS en UEFI, zich niet houden aan de standaarden voor het implementeren van energiebesparing.

Uw computer kan daardoor na het ontwaken van slag raken, of zelfs in een coma belanden waaruit hij überhaupt niet meer ontwaakt.

Ik raad dus aan, om de slaapstand veiligheidshalve gewoon altijd uit te schakelen. Dat doet u zo (punt 7.1, linkerkolom).

De pauzestand (suspend-to-ram) is veel minder ingrijpend en veroorzaakt dus ook in veel minder gevallen problemen. Normaal gesproken hoeft u die dus ook niet uit te schakelen.

Installeer een extra webbrowser

2.5. Het is handig, om een tweede webbladeraar te installeren. Firefox is prima, maar af en toe (vooral als u teveel extensies oftewel add-ons in Firefox hebt geïnstalleerd), doet hij het niet helemaal goed.

Een uitstekend alternatief voor Firefox, is webbladeraar Google Chrome. Die zit helaas niet in de eigen pakketbronnen van Mint, maar u kunt op de downloadpagina van Chrome een installatiepakket binnenhalen voor 64-bits-Chrome.

Als het goed is, herkent die webpagina automatisch dat u Mint draait: hij biedt u dan een voorgeselecteerd 64-bits-installatiepakket aan voor Debian/Ubuntu, want dat hebt u nodig in Mint.

Dubbelklik het installatiepakket, dat de extensie .deb heeft, alsof het een .exe-installatiebestand van Windows is. Het installeert zich dan vanzelf.

Bovendien voegt het automatisch de eigen pakketbron van Chrome toe aan uw pakketbronnenlijst, zodat u automatisch updates voor Chrome krijgt aangeboden wanneer die beschikbaar zijn.

Let op: heeft u een 32-bits-besturingssysteem? Dan kunt u Google Chrome niet installeren. Kies in dat geval voor Chromium, die u gewoon kunt installeren via Programmabeheer.

Tips voor Chrome en Chromium vindt u hier.

(wordt vervolgd in de rechterkolom)


Deze website wordt gesponsord door Google-advertenties.

Gebruikt u een advertentieblokkeerder? Dan blokkeert u ook mijn advertentie-inkomsten....

Als u deze website wil ondersteunen, dan kunt u uw advertentieblokkeerder instellen om voor mijn website een uitzondering te maken.

Bij voorbaat dank....


Verwijder Mono, Orca en VirtualBox Guest-programmatuur

2.6. Standaard is Mono geïnstalleerd. Mono is een veiligheidsrisico, want het is een implementatie van Microsofts .NET. Dat is platformonafhankelijk, wat betekent dat het op vele besturingssystemen werkt (waaronder Windows). De Mono-infrastructuur zou kunnen worden misbruikt door speciaal ontworpen kwaadaardige programmatuur en virussen.

Het is weliswaar een beperkt risico, maar toch een risico: u bevindt zich met Mono immers voor een deel in het besmette en verontreinigde ecosysteem van Windows. Terwijl het nut van Mono slechts klein is, want er zijn doorgaans uitstekende alternatieven voor de programma's die op Mono draaien.

U kunt Mono dus beter verwijderen.

Verder bevat Linux Mint standaard schermlezer gnome-orca. Handig voor blinden en slechtzienden, maar als u geen schermlezer nodig hebt, verwijder hem dan liever. Reden: het is makkelijk om hem per ongeluk in te schakelen, en het is een akelige ervaring als uw computer onverwachts met een zware basstem tegen u begint te praten....

Tot slot heeft Mint standaard VirtualBox Guest-programmatuur aan boord. Die is overbodig wanneer u geen VirtualBox gebruikt, en kan problemen veroorzaken wanneer u wel VirtualBox wil gaan gebruiken. In beide gevallen bent u deze programmatuur dus liever kwijt dan rijk.

Verwijderen van deze ergernissen gaat als volgt:

a. Menuknop - Beheer - Terminalvenster

Kopieer en plak de volgende opdrachtregel in de terminal:

sudo apt-get remove mono-runtime-common gnome-orca virtualbox-guest*

Druk op Enter. Tik desgevraagd uw wachtwoord in; dat blijft geheel onzichtbaar, u ziet zelfs geen sterretjes, dat hoort zo. Druk wederom op Enter.

b. Deze verwijdering heeft ook een notitieblokje (Tomboy) doen verdwijnen. U kunt daar een alternatief voor installeren dat niet afhankelijk is van mono-runtime, en wel als volgt:

sudo apt-get install xpad

Druk op Enter.

c. De Nederlandse vertaling van Xpad is -kuch- niet optimaal. Een betere Nederlandse vertaling haalt u hier binnen.

Laat het binnengehaalde bestand staan in de map Downloads en gebruik de terminal om het naar de goede plek in uw systeem te verplaatsen, met de volgende terminalopdracht (kopieer en plak):

sudo mv -v ~/Downloads/xpad.mo /usr/share/locale/nl/LC_MESSAGES/

Druk op Enter. Sluit Xpad (indien die geopend was) en start Xpad opnieuw.

Schakel de snelle gebruikerswissel uit

2.7. In het afmeldscherm kunt u onder andere kiezen voor "Gebruiker wisselen". Deze optie werkt soms slecht. Bovendien gaat dit sowieso ten koste van de systeemkracht: de eerste gebruikerssessie blijft immers in het geheugen....

U kunt deze optie daarom beter niet gebruiken. Kies liever voor "Afmelden". Daarmee meldt u gebruiker A volledig af, voordat u zich aanmeldt als gebruiker B. Waardoor gebruiker B de gehele systeemkracht ter beschikking heeft.

Volledig uitschakelen van de snelle gebruikerswissel doet u zo:

a. Menuknop - Beheer - Terminalvenster

Kopieer en plak de volgende opdrachtregel in de terminal:

sudo apt-get install dconf-editor

Druk op Enter. Tik desgevraagd uw wachtwoord in; dat blijft geheel onzichtbaar, u ziet zelfs geen sterretjes, dat hoort zo. Druk wederom op Enter.

b. Wederom in de terminal:

dconf-editor

Druk op Enter.

c. In dat programmaatje klikt u op het kleine driehoekje voor een element, voor het uitklappen van de categorie. Klik zo door naar:

org - cinnamon - desktop - lockdown

Vink aan: disable-user-switching

Sluit dconf-editor.

Let op: gebruikersvoorkeur, dus herhaal deze ingreep in elk gebruikersaccount.

Schakel de toetscombinatie CTRL+ALT+BACKSPACE in

2.8. Mint loopt zowat nooit vast. Maar als het dan toch eens gebeurt, is het handig om een "halve herstart" te doen (alleen de grafische omgeving). Dat is meestal genoeg om de vastloper te verhelpen.

Daarvoor kunt u de toetscombinatie Ctrl+Alt+Backspace gebruiken. Die staat weliswaar standaard ingeschakeld, maar pas nadat u bent aangemeld in uw account. U kunt er ook voor zorgen dat die al eerder gebruikt kan worden.

U doet dat als volgt:

a. Kopieer en plak de volgende toverspreuk in de terminal, om tikfouten te voorkomen (kopiëren en plakken doet u via een rechtsklik met de muis):
gksudo xed /etc/default/keyboard

Druk op Enter.

Nu opent zich een tekstbestand. Vervang daarin de regel:
XKBOPTIONS=""

.....door de volgende regel (kopieer en plak):
XKBOPTIONS="terminate:ctrl_alt_bksp"

Sla het gewijzigde bestand op en sluit het.

b. Herstart daarna uw computer (volledige herstart).

c. Na het opnieuw aanmelden kunt u het even uitproberen: Ctrl-Alt-Backspace zou nu de grafische omgeving moeten herstarten en u terugwerpen in het aanmeldscherm.

Let op: wanneer u zich weer aanmeldt na deze "halve herstart", krijgt u waarschijnlijk wat meldingen van foutrapporten. Die kunt u gewoon wegklikken, want die hebben alleen betrekking op het onverwachte herstarten van de grafische omgeving, dat u zojuist geforceerd hebt uitgevoerd.

Verbeter het energiebeheer van uw laptop

2.9. Het energiebeheer van uw laptop kunt u op enkele punten verbeteren.

a. Standaard wordt het percentage restlading van de accu van uw laptop, niet weergegeven. Dat verandert u als volgt:

Rechtsklik muis op pictogram van Energiebeheer in het systeemvak van de werkbalk - Instellen... - vink aan:
Percentage tonen

b. Verder ontbreekt de mogelijkheid om "Onmiddellijk afsluiten" in te stellen wanneer u het deksel van uw laptop sluit. U kunt deze mogelijkheid op de volgende manier alsnog scheppen:

Menuknop - Beheer - Terminalvenster

Kopieer en plak de volgende opdrachtregel in de terminal (dit is één regel):

sudo sed -i '/lid_options =/,+1 {s/("suspend", _("Suspend")),/&\n ("shutdown", _("Shutdown immediately")),/}' /usr/share/cinnamon/cinnamon-settings/modules/cs_power.py

Druk op Enter. Tik desgevraagd uw wachtwoord in; dat blijft geheel onzichtbaar, u ziet zelfs geen sterretjes, dat hoort zo. Druk wederom op Enter.

Om het in te stellen: doe een gewone linksklik op het pictogram van Energiebeheer in het systeemvak - Energievoorkeuren - Als het deksel wordt dichtgeklapt: zet dit op Onmiddellijk afsluiten. Zowel voor "Op netstroom" als voor "Op accustroom".

Installeer lettertypes van Microsoft

2.10. Zo af en toe kunt u ook iets van Microsoft gebruiken in uw Linux.... In dit geval enkele veelgebruikte lettertypes.

a. Allereerst installeert u enkele vervangende lettertypes. Op deze wijze:

Menuknop - Beheer - Terminalvenster

Kopieer en plak de volgende opdrachtregel in de terminal (dit is één regel):

sudo apt-get install fonts-crosextra-carlito fonts-crosextra-caladea

Druk op Enter. Tik desgevraagd uw wachtwoord in; dat blijft geheel onzichtbaar, u ziet zelfs geen sterretjes, dat hoort zo. Druk wederom op Enter.

b. Daarna installeert u de echte Microsoft-lettertypen als volgt:

Menuknop - Beheer - Programmabeheer

Zoekterm: microsoft

Dubbelklik Ttf-mscorefonts-installer

Klik op Installeren

Nu krijgt u mogelijk een licentieovereenkomst van Microsoft te zien.
In dat geval vinkt u aan: Do you accept the EULA license terms?

Klik op de knop Volgende


Let op: tijdens de installatie kan het lijken alsof het installeren is stilgevallen. Dit is slechts schijnbaar zo. Wacht rustig af; dit kan enkele minuten duren. Daarna zou de installatie netjes voltooid moeten zijn.

Extra visuele effecten: hoe minder, hoe beter

2.11. Geen ingreep maar een waarschuwing: in Mint Cinnamon kunt u heel wat extra visuele effecten inschakelen. Leuk en aardig, en het ziet er vaak erg mooi uit.

Maar ze veroorzaken ook flink wat extra systeembelasting, waardoor uw computer trager kan worden. Bovendien kunnen ze uw systeem instabieler maken.

Voor het betrouwbaarste en stabielste systeem, schakelt u dus geen extra visuele effecten in. Sterker nog: als u wil proberen om wat snelheidswinst te boeken, dan loont het vaak de moeite om wat standaard aanwezige visuele effecten uit te schakelen (punt 6, rechterkolom).

Maak uw Linux Mint sneller

2.12. U kunt uw Linux Mint waarschijnlijk merkbaar versnellen, door deze veilige snelheids-tips toe te passen.



Deel 3

VEERTIEN NEUTRALE INGREPEN (NIET NODIG, MISSCHIEN HANDIG):


Meerdere accounts: voorkom dat andere gebruikers bij de bestanden in uw account kunnen

3.1. Heeft u een computer met meerdere gebruikersaccounts? Dan kunt u zonder ingrijpende versleuteling, gemakkelijk andere gebruikers beletten om de bestanden in uw account te benaderen en te zien. En wel op de volgende wijze:

Open een terminalvenster.
(Een terminalvenster opent u zo: *Klik*)

Tik in (kopieer en plak):

chmod -v 700 $HOME

Druk op Enter.

Herhaal dit in elk gebruikersaccount dat dezelfde bescherming nodig heeft.

Let op: dit beschermt u niet tegen iemand met rootrecht (sudo-recht)! Het houdt een vastberaden en ervaren gluurder niet tegen, maar het is wel een effectieve maatregel om "de eerlijke mensen buiten de deur te houden". Als dat niet genoeg is voor u: versleuteling van bestanden of zelfs van uw volledige persoonlijke map, is een stuk veiliger....

Indien u dit ooit ongedaan zou willen maken (maar waarom?), dan is ook dat gemakkelijk. Voor ongedaan maken kunt u deze opdrachtregel gebruiken:
chmod -v 755 $HOME

Verander het uiterlijk van Mint

3.2. Mint ziet er standaard leuk uit, maar misschien wilt u het toch wat anders....

a. Uw bureaubladachtergrond kunt u op bijna dezelfde manier veranderen als in Windows.

Dus: kies een foto die u als bureaubladachtergrond wil. Dubbelklik het fotobestand.

Nu wordt de foto zichtbaar gemaakt in het fotokijkprogrammaatje Afbeeldingkijker (Xviewer). Vervolgens in de werkbalk daarvan: Afbeelding - Als achtergrond instellen.

Maar er is één belangrijk verschil met Windows. Mint maakt alleen een snelkoppeling naar de foto die u instelt als bureaubladachtergrond. Als u de foto vervolgens verplaatst of weggooit, dan verdwijnt dus ook uw bureaubladachtergrond, en verandert uw bureaublad in een egaal gekleurd scherm!

Gooi de foto dus niet weg, maar plaats hem blijvend in uw persoonlijke map. Bijvoorbeeld in de submap Afbeeldingen. Stel hem dan pas in als bureaubladachtergrond.

b. Misschien vindt u het tegelen aan de bovenkant van uw scherm (HUD), een hinderlijk verschijnsel (sleep maar eens een programmavenster naar boven). In dat geval kunt u het als volgt uitschakelen:

Menuknop - Voorkeuren - Tegelen van vensters
Tegelen en uitlijnen van vensters inschakelen: zet de schakelaar op UIT.

Voeg de buitentemperatuur en het weer toe aan uw werkbalk

3.3. Makkelijk om te hebben: een weergave van de buitentemperatuur en het weer, in de werkbalk van uw computer. U kunt dat ook in Mint Cinnamon hebben, maar u moet wel door de nodige hoepels springen om het voor elkaar te krijgen (pfffff).... Enfin, het gaat als volgt:

a. Rechtsklik muis op de werkbalk - Hulptoepassingen toevoegen aan het paneel

Tabblad Beschikbare hulptoepassingen (op het internet)

Wacht totdat de lijst is opgehaald van het internet (index verversen).

b. Selecteer Weather (klik op het aankruisvakje)

Klik op de knop Geselecteerde elementen installeren of bijwerken

Klik op tabblad Geïnstalleerde hulptoepassingen

Klik op Weather

c. Klik op de knop Toevoegen aan paneel

Nu ziet u een gekromd pijltje verschijnen in de werkbalk. Dat schiet niet op, want dat blijft eeuwig bezig met "laden".

Rechtsklik muis op het gekromde pijltje - Instellen...

Klik op de knop (lange balk) genaamd WOEID verkrijgen

Nu opent Firefox zich met een bepaalde webstek. Vul daar uw locatie in. Bijvoorbeeld Amsterdam, wat de WOEID 727232 oplevert.

Kies in elk geval een stad met een vliegveld bij u in de buurt (de meteorologische gegevens worden namelijk verstrekt door de vliegvelden zelf!).

d. Vul de zojuist verkregen WOEID in, in het invulveld voor WOEID in het instellingenvenster van Weather.

Reikwijdte van voorspelling (dagen): verander die in 5.

Sluit daarna het instellingenvenster.

e. Als u nu op het pictogram van Weerbericht klikt in de werkbalk, dan krijgt u een venster met uitgebreide meteorologische informatie, plus een vijfdaagse weersvoorspelling.

Netwerkschijf (NAS) gebruiken met behulp van Gigolo

3.4. Uw netwerkschijf (NAS) kunt u benaderen met behulp van Gigolo.

Zet uw e-mail over van Outlook (Express) in Windows naar Thunderbird in Linux Mint

3.5. Als u in Windows gebruik maakt van Outlook of Outlook Express voor uw e-mail, dan kunt u uw e-mails en instellingen als volgt overzetten naar het e-mailprogramma Thunderbird in Linux Mint.

Installeer wat simpele spelletjes

3.6. Standaard zit er geen enkel spelletje in Linux Mint. Een tikje kaal....

Installeer dus wat aardige lichtgewicht-spelletjes die ook op een oude computer goed draaien: aisleriot (patience), gnomine (mijnen vegen), Quadrapassel (een soort Tetris) en gnome-sudoku (uitleg overbodig).

Installeren gaat gewoon via Programmabeheer. Of, wat een stuk sneller is, via een terminaltoverspreuk:

Menuknop - Beheer - Terminalvenster

Kopieer en plak de volgende toverspreuk in de terminal (dit is één regel):
sudo apt-get install aisleriot gnome-cards-data gnomine quadrapassel gnome-sudoku

Druk op Enter. Tik desgevraagd uw wachtwoord in, dat blijft geheel onzichtbaar (u ziet zelfs geen sterretjes), dat hoort zo. Druk wederom op Enter.

Na installatie vindt u ze terug onder: Menu - Spelletjes.

Maak het Grubmenu mooi

3.7. Het keuzemenu van opstartlader Grub, waarin u kiest welk besturingssysteem (Mint of Windows) u wil opstarten, kunt u als volgt mooi maken.

Installeer een goed programma voor het branden van DVD's

3.8. Het beste programma voor het branden van DVD's is op dit ogenblik Xfburn, want het andere veelgebruikte brandprogramma Brasero is nogal onbetrouwbaar en heeft regelmatig de neiging om uw DVD's te verpesten. Xfburn daarentegen is betrouwbaar, eenvoudig en makkelijk. Installeer het als volgt:

Menuknop - Beheer - Terminalvenster

Tik in (kopieer en plak):

sudo apt-get install xfburn

Druk op Enter. Tik desgevraagd uw wachtwoord in; dit blijft geheel onzichtbaar, u ziet zelfs geen sterretjes, dat hoort zo. Druk wederom op Enter.

U kunt Xfburn nu starten via: Menuknop - Geluid & Video - Xfburn

Maak beschikbare bijgewerkte pakketten duidelijker zichtbaar

3.9. Sommige mensen vinden het lastig om tijdig het kleine blauwe pictogram te zien in het systeemvak, dat duidt op de beschikbaarheid van nieuwe bijgewerkte pakketten. Als volgt kunt u beschikbare bijgewerkte pakketten duidelijker in beeld krijgen:

Menuknop - Voorkeuren - Opstarttoepassingen

Toevoegen - Aangepaste opdracht

Naam: Bijwerkcontrole
Opdracht: mintupdate
Opstartvertraging: zet die op 99, want anders kan er een conflict ontstaan met de bestaande opstarttoepassing mintupdate-launcher, die na 20 seconden opstart.

Klik op Opslaan.

Voortaan zult u, 99 seconden na aanmelding in uw gebruikersaccount, het venster van Updatebeheer te zien krijgen. Helaas ook als er geen updates beschikbaar zijn, maar dat is beter dan wel beschikbare updates over het hoofd te zien.

Schakel het cijfertoetsenblokje van uw toetsenbord in (Num Lock)

3.10. Hebt u een apart cijfertoetsenblokje, rechts op uw toetsenbord? Dan is het handig wanneer dat automatisch aan staat, zodat u het niet steeds handmatig in hoeft te schakelen door te drukken op de knop Num Lock.

Let op: gebruik deze instructie alleen dan, wanneer uw toetsenbord (laptop?) een apart cijfertoetsenblokje heeft. Want anders wil u beslist geen Num Lock hebben aanstaan!

De oplossing is deze:

a. Allereerst installeert u een hulpprogrammaatje.
Menuknop - Beheer - Synaptic pakketbeheer

zoekterm in Synaptic pakketbeheer: numlockx

vink aan en druk op knop Toepassen

b. Na het aanmelden kan het gebeuren dat Mint het cijfertoetsenblokje weer automatisch uitschakelt (zucht). Als dit bij u het geval is, dan kunt u dit ergerlijke gedrag als volgt corrigeren:

Menuknop - Voorkeuren - Opstarttoepassingen.

De bijbehorende opdracht (opdrachtregel) is:
numlockx

Stel de vertraging in op 20 seconden.

Klik op Toevoegen.

Dit zet Num Lock aan, 20 seconden na aanmelding. Deze vertraging is noodzakelijk, omdat het aanzetten moet geschieden nadat Mint de Num Lock heeft uitgezet.

c. Herstart uw computer (volledige herstart: simpelweg af- en aanmelden volstaat niet).

Let op: gebruikersvoorkeur, dus punt b herhalen in elk ander gebruikersaccount.

Schakel het tonen van miniatuurvensters uit voor de werkbalk

3.11. Als u de muispijl laat rusten op een geminimaliseerde toepassing in de werkbalk, dan klapt er een miniatuurvenster uit van die toepassing. Leuk effectje, maar zeker op een klein scherm kan het wel eens vervelend zijn.

Als volgt schakelt u het uit:

Menuknop - Voorkeuren - Hulptoepassingen

Klik op Vensterlijst

Klik op de knop Instellen - haal het vinkje weg bij: Vensterminiaturen tonen bij erboven zweven

Vervallen

3.12. (Vervallen)

Maak het standaardlettertype en de muispijl groter

3.13. Soms is het standaardlettertype op een beeldscherm met een hoge resolutie, veel te klein. Dat geldt dan ook voor de muispijl. Bijzonder ergerlijk. Zo verbetert u dat:

Menu - Voorkeuren - Lettertypen

Onderdeel Lettertype-instellingen: Schalingsfactor tekst: zet die op 1,5.

Klik op een leeg stuk van uw bureaublad en tik op F5, om de bureaubladsnelkoppelingen te verversen. Sluit daarna Lettertypen.

Menu - Voorkeuren - Muis en touchpad

Onderdeel Grootte en snelheid van muispijl: vergroot de muispijl met de schuifbalk.

Sluit Muis en touchpad. Dat was het!

Schakel het aanraakveld uit tijdens het tikken

3.14. Veel mensen vinden het prettig om het aanraakveld van een laptop uit te schakelen tijdens het tikken. U kunt dat instellen met het gereedschapje Muis en touchpad, maar dat werkt soms niet. Op deze manier zou het altijd moeten werken:

a. Zet deze functie eerst uit in Muis en touchpad:
Menuknop - Voorkeuren - Muis en touchpad - tab Touchpad

Onderdeel Algemeen - Touchpad uitschakelen tijden het typen: zet het schuifje op UIT.

Sluit het gereedschapje Muis en touchpad.

b. Menuknop - Voorkeuren - Opstarttoepassingen

Klik op Toevoegen - Aangepaste opdracht

Vul het als volgt in (kopieer en plak met de rechtermuisknop, om tikfouten te vermijden):

Naam:
Syndaemon

Opdracht:
syndaemon -i 1.0 -K -R -t

Opmerking:
Aanraakveld uitschakelen tijdens het tikken, voor een redelijke tijd van één seconde en slechts voor klikken en bladeren

Opstartvertraging: stel die in op 10 seconden.

Klik op Toevoegen.

Dit schakelt het aanraakveld uit, 10 seconden na aanmelding. Deze vertraging van 10 seconden is een voorzorg wegens mogelijke conflicten. De uitschakeling is alleen voor klikken en bladeren (schuiven), hetgeen de meeste mensen willen.

c. Herstart uw computer (of meld u af en weer aan).

Nog meer tips?

4. Wilt u meer tips en trucs voor Linux Mint? U vindt er nog veel meer op deze webstek! Zoals deze:

Veiligheid in Linux Mint: over virussen en firewalls

Vier populaire fabeltjes en 12 tips over draadloze veiligheid (wifi)

Maak Linux Mint schoon

Een veilig en toch makkelijk wachtwoord: het kan!

Hulp vragen

5. Voor snelle en vriendelijke hulp in het Nederlands, kunt u terecht op de volgende fora:

a. Nederlands Ubuntuforum, onderdeel Andere distributies

b. Linux Mintforum voor Nederland (en Vlaanderen)


Op de inhoud van deze webstek is een Creative Commons-licentie van toepassing.
Algemeen voorbehoud en uitsluiting aansprakelijkheid


Comments