Monumenten in de gemeente Rheden



Er zijn in onze gemeente op diverse plaatsen monumenten, plaquettes, herinneringstekens te zien die gaan over de Tweede Wereldoorlog.We hebben ze 
alleen kunnen ontdekken in Velp, Rheden, Ellecom en Dieren.
Er zijn 32 monumenten stenen,plaquettes, bordjes,voorwerpen die op de een of andere manier de geschiedenis van de Tweede wereldoorlog in de gemeente Rheden vertellen.
 
Zie Wikipedia -Monumenten in Rheden

Op 3 plaatsen worden 4 mei vieringen gehouden:
  • Het Rozenbos in De Steeg, gemeentelijke 4 mei viering.
  • Het bevrijdingsmonument in Velp
  • Het Joodsmonument in Ellecom/steen op de begraafplaats





1.Het gemeentelijk monument

op het Rozenbos

Elk jaar worden op 4 mei de doden herdacht uit de Tweede Wereldoorlog. Dat gebeurt meestal bij een monument dat speciaal door een kunstenaar is gemaakt. Zo’n monument laat vaak iets zien van de verschrikkingen van de Tweede Wereldoorlog.

In 1946 werd in de gemeente Rheden een Comité gevormd. Dat Comité wilde ook in onze gemeente een monument laten maken. Dat monument zou voor de hele gemeente moeten gelden. Daarom moest het een centrale ligging hebben. De keus viel toen op het plantsoen bij het Rozenbos in het dorp Rheden. Er werd door het Comité een prijsvraag uitgeschreven voor het ontwerp van het gedenkteken.

Het ontwerp van de heer M. Kok uit De Steeg in samenwerking  met de beeldhouwer John Groskamp uit Arnhem werd  uitgekozen. Het duurde erg lang voor het gedenkteken gemaakt kon worden. Er moest  nogal wat in het ontwerp worden veranderd voor het de goedkeuring van de Raad kreeg.

In juni 1948 ging het College  akkoord. Er werd geld ingezameld maar de behandeling van het voorstel in de Raad  door de gemeente liet lang op zich wachten. De uitvoering vond men te duur.Toen werd een nieuw ontwerp ingediend.   In februari 1952 werden de tekeningen ingeleverd met de volgende omschrijving :

“Het ontwerp dat thans aan u wordt voorgelegd heeft als onderwerp “De  Herdenking”. Hieraan is vaste vorm gegeven door de figuur van twee vrouwen, die elkaar troosten. Een wat oudere vrouw slaat de arm om de jongere vrouw rechts en neigt tot haar over, terwijl de jongere vrouw haar arm legt tegen de borst van de oudere vrouw en als het ware bij haar steun zoekt. De oudere vrouw richt haar blik omhoog en staat gereed om troost en steun door te geven aan de jongere vrouw, die vragend naar haar opziet.  De grote grondplaat werkt symbolisch. Het lijkt ten eerste op een offerplaats. Ten tweede lijkt het op een gemeenschappelijk graf. Het geheel zal in een verdiept vlak worden geplaatst waardoor een zekere intimiteit wordt  geaccentueerd. Bekijken we de twee figuren op een afstand, dan ondergaan we alleen reeds door de contouren en door de eenvoudige vorm, zonder dat we alle details onderscheiden, direct de toegenegenheid tussen deze twee figuren. Dit  wil nu juist de geestelijke inhoud zijn van dit ontwerp. Het is vooral  van belang voor hen die op deze plaats de Arnhemsestraatweg passeren."

"Op de grondplaat kan volstaan worden met  de eenvoudige inscriptie:        

“Zij die overblijven herdenken de gevallenen en troosten elkaar”  en  de jaartallen “1940—1945”. 

De figuren zullen worden uitgevoerd in geelwitte kalksteen en de grondplaat in een zwartgroene steen. Wanneer vanaf de Arnhemsestraatweg het gazon horizontaal wordt uitgegraven in een trapeziumvorm, kan het monument 60 cm lager worden geplaatst dan  het omliggende terrein. In het uitgegraven trapezium kunnen vanaf de voorzijde flagstones gelegd worden om de toegang tot de plaats van herdenking op zeer eenvoudige wijze te accentueren.” ( Uit raadsvoorstel van  9 april 1953)

 Op 9 april 1953 gaat de gemeenteraad akkoord met het ontwerp en trekt een krediet uit van fl. 9500. Het Comité had via giften al 1. 4740 beschikbaar.Toen kon het Rhedense monument eindelijk worden geplaatst. Als je nu achter het beeld kijkt zie je ook nog een hondje dat het verdriet met de twee vrouwenfiguren deelt.In het oorspronkelijke ontwerp werd daar geen melding van gemaakt. De inscriptie “Zij die overblijven herdenken de gevallenen en troosten elkaar” was bijna niet meer te lezen en is inmiddels gerestaureerd door de gemeente.  Enkele jaren geleden is er op de voorkant  een plaat aangebracht met de woorden “Sta een ogenblik stil....” Dit is door de bekende schilder Johan Bosveld gemaakt. Elk jaar wordt bij dit monument de gemeentelijke dodenherdenking. gehouden, die georganiseerd wordt door “Het Comitè 4 en 5 mei in de gemeente Rheden.




3. Joods monument in Ellecom

Op zondag 6 september werd in Ellecom een monument onthuld ter nagedachtenis aan het eerste Nederlandse werkkamp van de Duitsers tijdens de Tweede Wereldoorlog. In september 1942 worden door het hele land Joodse mannen opgepakt. De vrouwen en de kinderen mogen thuisblijven.Zij worden later opgepakt en afgevoerd naar de vernietigingskampen, waar de meesten omkomen. De mannen zijn, voordat hen eenzelfde ondergaat, eerst nog goede en onbetaalde arbeidskrachten in de werkkampen.

Ook in Ellecom is in die tijd een werkkamp. Daar komen in 1942 drie mensen om en voor hen is het monument opgericht. In de oorlog hebben de Duitsers helaas ook Nederlandse aanhang: de Nederlandse vrijwilIige SS.  Om te voldoen aan de eisen van de bezetters, worden ze opgeleid op landgoed Avegoor in Ellecom.  Hier moet een sporthal (Turnhalle) worden gebouwd en een sportveld aangelegd worden, die later gebruikt worden bij de opleiding van SS érs.

Voor dat doel komt er op 3 september 1942 een groep van 139 Joden naar Ellecom. Ze worden in de tot dan toe leegstaande villa ‘Irene’, aan de Zutpbensestraat ondergebracht. Achter geblindeerde ramen en in kleine kamers ‘leven’ de dwangarbeiders als ze niet werken.Bij aankomst zijn hun kleren, schoeisel, geld en waardepapieren afgenomen. Het enige wat de mannen nog hebben, zijn dunne kleren en klompen. Per dag krijgen ze morgens en ‘s avonds één snee brood en ‘s middags een kom soep.Dat is alles. Overdag moeten ze keihard werken daarbij worden ze door de Nederlandse bewakers afgeranseld met knuppels en karwatsen. Als gevolg van de zware uitputtende arbeid , de slechte voeding en het gebrek aan hygiene worden veel mannen al snel ziek. Na zes weken zijn er 36 werkers doodziek en ze worden in n bet ziekenhuis opgenomen. Hier worden ze niet goed verzorgd want de regel is wie ziek is krijgt geen eten.

Als gevolg van de erbarmelijke omstandigheden overlijden drie joden. Ze worden begraven op de Bijzondere Begraafplaats’ in Ellecom. In totaal maken 103 mensen in 11 weken het werk af en ze worden daarna alsnog getransporteerd naar Westerbork. Sterk ondervoed en ziek komen ze daar aan. Het gemiddelde gewicht van de mannen bedraagt dan 36 kilogram. In het Drentse kamp overlijden nog eens twaalf man. De overigen mannen verblijven nog 3 maanden in Westerbork, maar dan worden ook zij naar vernietigingskampen gebracht waarvan er uiteindelijk 35 terugkeerden.

Het monument bestaat uit een oud tafeltje met 136 kiezelstenen in brons gegoten en de initialen van de drie mannen die het niet overleefden.Het is een ontwerp van de Rhedense beeldhouwer Harry 
de Leeuw. De stenen geven een joods gebruik weer. Wanneer men een graf bezoekt ,laat men een steen achter uit eigen tuin
.







Op 4 mei vindt de plechtigheid daarna verder plaats op de begraafplaats. Daar worden bloemen gelegd op het graf van 3 joodse gevangenen uit Palastina









2. Velp, Bevrijdingsmonument

Het bevrijdingsmonument in Velp (gemeente Rheden) bestaat uit een aantal veldkeien, waarop een eenvoudige gedenkplaat is aangebracht. Naast de veldkeien staat een klokkenstoel met een vredesklok.

De vredesklok is later aan het monument toegevoegd. Het bevrijdingsmonument herinnert de inwoners van Velp (gemeente Rheden) aan het offer dat de oorlogsslachtoffers brachten voor een leven in vrijheid. Direct na de bevrijding werd de Stichting 1940-1945 opgericht. Deze commissie van ex-politieke gevangenen zamelde geld in om een herdenkingsplaats voor de oorlogsslachtoffers in te richten.

Het monument is onthuld op 4 mei 1950. De klok is officieel ingeluid op 16 april 1992 om 18.12 uur door burgemeester Koek. Eigenlijk had dit om 6.12 uur moeten gebeuren, omdat op dit tijdstip de eerste geallieerde tanks in 1945 Velp kwamen binnenrijden. De plaatsing van de vredesklok was een initiatief van Oranjevereniging 'Velp voor Oranje'.

Bij het oorlogsmonument in Velp (gemeente Rheden)wordt jaarlijks  een herdenkingsbijeenkomst gehouden op 4 mei. De bijeenkomst begint om 19.15 uur in de Parkstraatkerk. Aansluitend vertrekt men in een stille tocht naar het monument aan de Vijverlaan. Na de twee minuten stilte om 20.00 uur, worden bloemen en kransen gelegd. De muziek wordt verzorgd door de gezamenlijke muziekverenigingen Kunst aan het Volk en de Velpse Harmonie. Ook de Velpsche Woudloopers


 








Comments