Gedenkstenen,graven op Heiderust


Oorlogsgraven op Heiderust

De Britse eregraven herinneren de inwoners van Rheden aan zes geallieerde vliegers die tijdens de bezettingsjaren op Nederlands grondgebied zijn gesneuveld.

Vier Britse vliegers kwamen om het leven toen hun gevechtsvliegtuig op 3 januari 1943 op de Overhagense Weide bij Biljoen in Velp is neergestort, te weten: luitenant Douglas Herbert Scott Londsdale DFC, pilot, leeftijd 31; sergeant J.L. Morris, air bomber, leeftijd 22; sergeant A.T. Riley, flight engineer, leeftijd 22; sergeant Arthur Douglas Smitherman, air gunner, leeftijd 21.

Tijdens de Slag om Arnhem kwam op 17 september 1944 een Havilland Mosquito bommenwerper boven Rheden steeds lager te vliegen. De motor van het vliegtuig functioneerde niet goed meer. Het brandende toestel naderde de huizen, ontweek nog net de toren van de dorpskerk, raakte bijna De Mul, nam een stuk dak van een huis mee en dook met een zware klap bij de veerpont de IJssel in. Het stoffelijke overschot van de piloot, Warrant Officer Robert Arnold Roger Miles Woodhouse, werd door de veerbaas, Willem Bennink, naar de begraafplaats 'Heiderust' gebracht. De tweede inzittende, Warrant Officer John S. McPhee, werd bij Olburgen gevonden en aldaar begraven.

Piloot Ian Douglas McLeod, lid van de Royal New Zealand Air Force, sneuvelde op 25 december 1944 op 23 jarige leeftijd.

De Britse eregraven in Rheden herbergen de stoffelijke overschotten van zes vliegers. Op elk graf is een identieke zerk van witte natuursteen geplaatst met in reliëf een kruis en het embleem van de R.A.F.
 
 De tekst op het embleem van de R.A.F. luidt:
 
 'PER.
ARDUA . AD ASTRA.'
 
 
Achter de graven van vier bemanningsleden van een Britse                bommenwerper is een wit natuurstenen gedenksteen geplaatst.              De tekst op de gedenksteen luidt:
 

 'HIER RUST
 DE BEMANNING VAN EEN BRITSCH GEVECHTSVLIEGTUIG
 NEERGESTORT TE VELP 3 JAN. 1943 OP "OVERHAGENSCHE WEIDE"
 BEGRAVEN 7 JAN. 1943.'
 
 De teksten op de grafzerken van deze vier vliegers luiden:
 
 'FLIGHT LIEUTENANT
 D.H.S. LONSDALE.
DFC.
 PILOT
 ROYAL AIR FORCE
 3RD JANUARY 1943 AGE 31
 PER NOCTEM VOLAMUS.'
 
 '1152974 SERGEANT
 J.J. MORRIS
 AIR BOMBER
 ROYAL AIR FORCE
 3RD JANUARY 1943 AGE 22
 GREATER LOVE
 HATH NO MAN THAN THY
 HE LAID DOWN
 HIS LIFE FOR HIS FRIENDS.'
 
 '1253689 SERGEANT
 A.T. RILEY
 FLIGHT ENGINEER
 ROYAL AIR FORCE
 3RD JANUARY 1943 AGE 22.'
 
 '1334611 SERGEANT
 A.D. SMITHERMAN
 AIR GUNNER
 ROYAL AIR FORCE
 3RD JANUARY 1943 AGE 21
 MEMORIES LIVE FOR EVER.'
 
 De teksten op de andere twee grafzerken luiden:
 
 '1332242 WARRANT OFFICER
 R.A.R.M. WOODHOUSE
 PILOT
 ROYAL AIR FORCE
 17TH SEPTEMBER 1944.'
 
 '42429 PILOT OFFICER
 I.D. MC LEOD
 PILOT
 ROYAL N.Z. AIR FORCE
 25TH DECEMBER 1944 AGE 23.'
 
 
Het kruis is een teken van lijden, strijd en overwinning.

Steen engelse vlieger, Heiderust

Naast de 5 stenen is nog een grotere steen opgericht ter nagedachtenis aan Robert A.R.M.Woodhouse. Op 22 september, tijdens de Slag om Arnhem kwam een Havilland Mosquito jachtbommenwerper boven Rheden steeds lager te vliegen. De moter van het vliegtuig werkte blijkbaar niet goed meer want het toestel naderde brandend de huizen, ontweek nog net de toren van de dorpskerk, raakte bijna De Mul, name een stuk dak van een huis mee en dook toen met een zware klap bij de veerpont de IJssel in. De veerbaas Willem Bennink bracht de dode vlieger naar Heiderust

Op zijn graf werd later de gedenksteen geplaatst.De tweede inzittende werd bij Olburgen gevonden en daar begraven.

17 september

Om ongéveer één uur kwam er een Engelse jager uit zuidwestelijke richting, heel laag over het dorp Rheden aanvliegen. De motor van het vliegtuig werkte blijkbaar niet goed meer want het jacht vliegtuig naderde met een hevig knetterend  motorgeronk. Vele mensen zagen dat het toestel in lichte laaie stond, want  de vlammen schoten er van alle kanten uit. Het toestel kwam steeds lager en ontweek, nog net de toren van de oude dorpskerk, raakte bijna „De Mul” nam een stuk van het dak van het huis van Veldhoen mee en dook toen met een zware klap bij de veerpont de IJssel in. Ontzet snelden enkele Rhedenaren naar de plaats des onheils maar er viel niets of niemand meer te redden. Enige tijd later zou Willem Bennink het stoffelijk overschot van de piloot van het vliegtuig met zijn platte wagen naar het kerkhof „Heiderust te Rheden hebben gebracht. (In het register van het Kerkhof „Heiderust" staat onder nummer 135, als begraven op 22 september 1944 vermeld:

Robert Amold Roger Miles WOODHOUSE, legernummer 1332242; piloot' Royal Air Force, Warrant Officer.

( uit een dagboek)




Tekstvak


Monument in Rheden voor alle gesneuvelden sinds WO II


RHEDEN - De gemeente Rheden heeft geld beschikbaar gesteld voor het realiseren van een monument voor alle gesneuvel­de militairen in dienst van de Nederlandse overheid sinds de tweede wereldoorlog. Hiermee is de wens van de groep Indië-gangers in de gemeente Rhe­den en het 4 en 5 mei comité Rheden vervuld.

Bij veteranen en gesneuvelde;, militairen denken veel mensen in de eerste instantie aan de tweede wereldoorlog. Minder bekend is de strijd die duizenden Neder­landse jongens in Nederlands-'Indië voerden tussen 1945 en 1950.

De militaire pogingen om de voormalige kolonie weer onder controle te krijgen liepen uit op een moeizame strijd die in ruim vier jaar tijd veel slachtoffers opleverde.De jongens die wel uit deze hel terugkeerden naar Nederland waren op zichzelf aangewezen en kregen in de afgelopen vijf decen­nia maar weinig aandacht.

Jarenlang heeft de groep Indië-gangers gestreden voor een eigen monument, om de in Indië geval­len soldaten uit de gemeente Rheden te herdenken. Nu is het dan zover. Het monument krijgt de vorm van een herdenkingspla­quette op begraafplaats Heiderust in Rheden. Wat de tekst precies zal zijn is nog niet bekend. Wel zullen de namen van de Rheden-se gevallenen op de gedenksteen komen te staan- 

4 juli 2007 De Gelderlander




Oorlogsgraven

Graven Dwangarbeiders Rheden

(Nederland - Gelderland - Rheden)

Op de begraafplaats Heiderust in Rheden is het gezamenlijke graf van Marinus en Hendrik Kip. Zij kwamen beiden om als dwangarbeiders in Duitsland in de Tweede Wereldoorlog.

Gebruikte bron(nen)

  • Tekst: Fedor de Vries
  • Foto's: Ernst Bruinsma



Burgerslachtoffers

Graven Burgerslachtoffers Rheden

(Nederland - Gelderland - Rheden)

Op de begraafplaats Heiderust in Rheden zijn een aantal graven van burgerslachtoffers van de Tweede Wereldoorlog. De meeste stierven bij de bevrijding van deze regio, in april 1945.

Gebruikte bron(nen)

  • Tekst: Ernst Bruinsma
  • Foto's: Ernst Bruinsma




 Monument voor Nederlandse militairen

Recht voor de ingang van begraafplaats Heiderust is een gedenkteken geplaatst waarop de namen staan van Rhedense militairen die gesneuveld zijn bij de inval van Duitsland op 10 of 11 mei 1940. op de Grebbeberg in Rhenen. Hun namen zijn :

B.C. Zwartendijk, A.J.van Eijk, H.J.Lubberdink, C.Blankenstijn.

 De teksten op de vier grafzerken luiden:
 

 'C. BLANKESTIJN.
 SOLDAAT
 2 - II - 35 R.I.
 GEB. 18-4-1919
 OVERL. 10-5-1940.'
 
 'A.J. VAN EIJK
 SERGEANT
 3 - III - 35 R.I.
 GEB. 27-2-1912
 OVERL. 10-5-1940.'
 
 'B.C. ZWARTENDIJK
 SOLDAAT
 1 - III - 35 R.I.
 GEB. 31-10-1920
 OVERL. 11-5-1940.'
 
 'H.J. LUBBERINK
 SOLDAAT
 1 - II - 35 R.I.
 GEB. 24-2-1911
 OVERL. 10-5-1940.'

 

 Het 'Monument voor Nederlandse Militairen' in Rheden is opgericht ter nagedachtenis aan vier Rhedense soldaten die op 10 mei 1940 in de strijd tegen de bezetter zijn gesneuveld en aan tien Nederlandse soldaten die in de gemeente Rheden bij de verdediging van de IJssellinie het leven hebben gelaten.

Oorspronkelijk stond op de gedenknaald ook de naam van sergeant Chris Meijer uit Dieren vermeld. Maar in 1948 is zijn naam op last van hogerhand weggebeiteld. De 22-jarige onderofficier Meijer werd op 12 mei 1940 door de krijgsraad wegens desertie ter dood veroordeeld omdat hij zonder toestemming met zijn compagnie zijn legerpost op de Grebbeberg (die zwaar onder Duits vuur lag) verlaten had. Nog diezelfde dag, om 15.10 uur, werd hij in de bossen bij Doorn geëxecuteerd door een vuurpeloton. Maar uit onderzoek van dr. Lou de Jong en Parool-journalist Jan Boer uit 1970 is gebleken dat er in 'de zaak van sergeant Meijer' enkele fatale vormfouten zijn gemaakt. Van desertie in de zin van 'weglopen met het doel zich blijvend aan de dienst te onttrekken' was geen sprake. Generaal Jacob Harberts (de commandant van het IIe legerkorps) die de aanklacht verzorgde, probeerde de krijgsraad te beïnvloeden en werd nauwelijks een dag later volstrekt overspannen uit zijn functie gezet (al werd hij later weer in ere hersteld). De executie werd binnen enkele uren voltrokken, waarmee de voorgeschreven termijn van minimaal 48 uur na het uitspreken van het vonnis werd genegeerd. Niemand werd over de terechtstelling ingelicht, zodat van een 'afschrikwekkend voorbeeld' geen sprake was. Meijers moeder hoorde de waarheid pas 28 jaar later.

Toen de 'zaak-Meijer' nog volstrekt onbekend was, werd de naam van Chris Meijer van het oorlogsmonument verwijderd. Een brief van een anoniem gebleven 'oud-strijder' was daarvoor voldoende. Sergeant Chris Meijer werd ter aarde besteld op de begraafplaats van Dieren. Op 12 mei 2000 (precies 61 jaar na de executie) is in Dieren een gedenksteen onthuld ter nagedachtenis aan Meijer. De oprichting van dit gedenkteken was een particulier initiatief.

 '10 MEI 1940
ZIJ DIE ELDERS VIELEN
AFKOMSTIG
UIT DEZE GEMEENTE

De tekst op de linkerplaat luidt:
 
 '10 MEI 1940
 ZIJ DIE VIELEN
 IN DEZE GEMEENTE
 
 RES. KAP. I. NOTEBOOM. GESN. IJSSELLINIE.
 DPL. SGT. A.J. VAN EIJK. " " 
 DPL. L.J.G. BADART. " "
 DPL. G. BLANKESTIJN. " "
 DPL. G.J. BOOIJINK. " "
 DPL. T. BRAAKMAN. " "
 DPL. F. GELDERMANN " "
 DPL. H.J. LUBBERINK. " "
 DPL. M. MARTENS. " "
 DPL. B. ZWARTENDIJK. " ".'

Het 'Monument voor Nederlandse Militairen' in Rheden is een uit rode baksteen opgetrokken gedenknaald met een ingemetseld kruis en twee ingemetselde plaquettes van witte natuursteen. De naald is geplaatst op een voetstuk van baksteen en witte natuursteen. Op de linker- en rechterhoek van het voetstuk is een wit natuurstenen reliëf aangebracht van een Nederlandse helm en palmtak. In het plantsoen voor de gedenknaald bevinden zich de graven van vier Rhedense soldaten. Bij elk graf is een natuurstenen grafzerk geplaatst.
De palmtak symboliesert de overwinning, dwars door de dood en ondergang heen.


Steen voor gefusilleerde werkmensen van Thomassen

Het Verzetsgraf in Rheden herinnert aan twee verzetsmannen die op 4 mei 1943 in Arnhem zijn gefusilleerd, te weten: Bartus Pessink, van beroep bankwerker en Jan Tjalkens, van beroep controleur.

Het Verzetsgraf te Rheden herbergt de stoffelijke overschotten van twee verzetsmannen. Op het graf is een gedenksteen van witte natuursteen geplaatst.

De tekst op de gedenksteen luidt:

'ZIJ GAVEN HET HOOGSTE
VOOR VRIJHEID EN RECHT

J. TJALKENS B. PESSINK
16 NOVEMBER 1901 8 MAART 1905

GEFUSILLEERD 4 MEI 1943.'


gedenktekens op Heiderust

Herdenkingsteen Engelse oorlogsvliegers, Heiderust

 Op Begraafplaats Heiderust liggen vlakbij de ingang 5 Engelse oorlogsvliegers begraven.die  om het leven zijn gekomen toen  hun toestel op 3 januari 1943 op de Overhagense Weide bij Biljoen in Velp neerstortte.





Verzet


Op de begraafplaats Heiderust in Rheden is het graf van Carel Pruis.

Hij was lid van de verzetsgroep die de aanslag op Rauter heeft gepleegd. Hij is samen met een Oostenrijkse deserteur genaamd Hermann Kampfer betrapt in "de Imbosch" (bosgebied tussen Rozendaal en Loenen) door een Duitse patrouille terwijl ze wapens op hun fiets aan het vervoeren waren. Ze zijn vervolgens op de vlucht doodgeschoten, waarbij de getuige, oud bosbaas Leendert Brunsting, die stond te praten met een Hauptmann, terwijl Carel Pruis het bos uit vluchte en vervolgens in het hoofd werd getroffen.
Begin juni 1945 is het lichaam van hem gevonden op aanwijzing van Brunsting. Het lichaam van Hermann Kampfer is nooit teruggevonden en ligt vermoedelijk daar nog ergens in "de Imbosch".

Het verhaal wordt ook vermeld in het boek 'slachtoffers van de Rozendaalse Emmapyramide' van J.O. van der Wal, waaruit ook de portretfoto komt.

Naast het graf van Carel Pruis zijn er nog een aantal graven van verzetsmensen op de begraafplaats.

Gebruikte bron(nen)

  • Tekst: Ernst Bruinsma
  • Foto's: Ernst Bruinsma

Comments