İç Kuvvetler‎ > ‎

Yerin Yapısı ve Oluşum Süreci

Bilim adamlarının cevap aradığı en önemli sorulardan biri de Dünya'nın iç yapısının nasıl olduğudur. Ancak Dünya'nın iç yapısı hakkında bilgi sahibi olmak o kadar da kolay de­ğildir. Çünkü insanoğlu 6378 km derinliğindeki Yer'in mer­kezinin ancak 10 km derinine, Ruslar'ın açtığı bir sondaj kuyusuyla ulaşabilmiştir. Bu ise Yer'in merkezine olan uzaklı­ğın yanında bir hiçtir.

 
Bilim adamları, Yer'in iç yapısını doğrudan gözlemleyeme-dikleri için dolaylı kanıtlara bel bağlamak zorunda kalmış­lardır. Bugün için Yer'in iç yapısı hakkında en güvenilir bilgi­ler deprem dalgalarından elde edilmektedir.
 
Deprem dalgaları farklı yoğunluk ve özelliklere sahip kat­manlardan geçerken hız değiştirir. Bu değişikliklerden ya­rarlanarak yer katmanlarının kalınlıkları, yoğunlukları ve hangi maddelerden oluşabilecekleri hakkında fikir yürütü­lür.

 

Uyarı: Yer'in iç yapısının belirlenmesinde volkanizma sırasında çıkan malzemelerin ve taşların incelenmesinden elde edilen bilgiler de kullanılır.

 

YER'İN KATMANLARI

 
 

Yer, iç içe üç temel katmandan oluşmuştur. Yer'in katman­ları yer yüzeyinden yer merkezine doğru sırasıyla şunlardır:

 

1.  Yer kabuğu (Taş Küre - Litosfer)

 

Yer'in en ince (ortalama 35 km) olan katmanıdır. Yer kabu­ğu yoğunluğu ve bileşimi farklı iki kattan oluşur. Bu katlar­dan sial en üstte yer alır. Bileşiminde silisyum ve alümin­yum elementlerinin fazla bulunmasından bu adı almıştır. Kı­tasal kabuk da denilen sial katının kalınlığı karalarda fazla, okyanus tabanlarında azdır.

 
 
 

Sial katının altında ise bazalt gibi daha ağır ve yoğun taşlar­dan oluşan sima katı yer alır. Silisyum ve magnezyum ele­mentlerinin fazla bulunmasından bu adi almıştır. Okyanusal kabuk da denilen sima katında kalınlık çok fazla değişme-mekle birlikte dağların altında ince okyanus tabanlarında biraz daha kalındır.

 

 
2. Manto (Astenosfer)

Yer kabuğu ile çekirdek arasında bulunan katmandır. Bu katta bulunan malzemeler, eriyik hâldedir. Yer kabuğu eriyik hâlde bulunan manto üzerinde konveksiyonel akıntıların et­kisiyle hareket etmektedir. Bu nedenle iç kuvvetlerin oluşu­munda önemli bir etkendir.

 

Manto, sıcaklığı ve yoğunluğu birbirinden farklı iki bölüm­den oluşur. Bu bölümlerden biri mantonun dış kesimini oluşturan mantodur. Mantonun daha içteki bölümüne ise iç manto denir.

 

 
 
 
 
 
 
3. Çekirdek (Barisfer)

Yer'in en sıcak (5000 °C) ve en yoğun (10-13 gr/cm3) ka­tıdır. Çekirdekte erimiş ve katı hâlde bol miktarda nikel ve demir olduğu tahmin edilmektedir. Bu nedenle çekirdek ka­tına life adı da verilmektedir. Çekirdek katı iç çekirdek ve dış çekirdek olmak üzere ikiye ayrılır.

Č
ć
ď
Mehmet Okatan,
4 Mar 2009 08:34