Raty równe (annuitetowe), czy malejące?



Kiedy decydujesz się na kredyt albo pożyczkę, zwykle musisz dokonać wyboru między spłatą w formie rat annuitetowych a spłatą w formie rat malejących. Czym się różnią te dwie formy spłaty? Która jest korzystniejsza dla ciebie, a która dla banku?

Na tak zadane pytanie nie ma jednoznacznej odpowiedzi, ponieważ zależy ona od kilku czynników oraz oczekiwań samego kredytobiorcy. Poniżej postaramy się przybliżyć podstawowe informacje, które powinien znać każdy kto został postawiony przed takim wyborem.

Zarówno rata annuitetowa, jak i malejąca składa się z dwóch elementów:
  • część kapitałowa - ta część raty powoduje, że "ubywa" nam kredytu pozostałego do spłaty. Tylko ona spłaca nam kredyt. Zwróćmy więc uwagę, że chcąc jak najszybciej pozbyć się kredytu, musimy zadbać o to, aby harmonogram jego spłaty przewidywał jak najszybszą spłatę możliwie jak najwyższych części kapitałowych poszczególnych rat. Im wyższa będzie część kapitałowa, tym mniej będzie nas kosztował kredyt i tym szybciej go spłacimy,
  • część odsetkowa - ta część raty jest dla nas kosztem, który ponosimy na rzecz banku za możliwość korzystania z kredytu. Na wysokość części odsetkowej zawsze mają wpływ trzy czynniki: stopa procentowa, okres odsetkowy oraz kwota kredytu, która pozostała nam jeszcze do spłacenia. Zapłata tej części jest więc dla nas swoistym "złem koniecznym", które chcemy zminimalizować. Chcąc więc ograniczyć jej wielkość możemy działać na dwa sposoby: negocjując z bankiem, jeszcze na etapie wnioskowania o kredyt, możliwie jak najniższą stopę procentową, a w trakcie okresu kredytowania starając się spłacać jak najwyższą część kapitału, dzięki czemu zmniejszymy podstawę, od której naliczane są odsetki. Pamiętajmy jednak, że banki zwykle niechętnie przyjmują od nas przedterminowe lub też wyższe od zaplanowanych raty kredytu, nakładając na nas obowiązek zapłaty dodatkowej prowizji. Dlatego zanim dokonamy takiej spłaty, warto sprawdzić czy nasz bank ma prawo obciążyć nas za to prowizją, a następnie policzyć ile odsetek zaoszczędzimy dokonując przedterminowej spłaty, a ile będziemy musieli zapłacić bankowi w formie prowizji.
W praktyce, szczególnie w przypadku kredytów hipotecznych, istnieją także raty odsetkowe, które kredytobiorcy płacą zwykle podczas okresu karencji, zanim zaczną spłacać kredyt. Jak sama nazwa wskazuje, tego typu rata nie zawiera części kapitałowej, co oznacza, że spłata takiej raty nie powoduje spłaty kredytu, lecz tylko stanowi zapłatę kosztów istnienia tego kredytu. Z tego też powodu, raty płatne podczas okresu karencji, opiewają zwykle na kwotę znacznie niższą od kwot późniejszych rat.

Raty annuitetowe
, zwane także ratami równymi (równe raty kapitałowo-odsetkowe), są stałe w całym okresie kredytowania lub też w całym okresie obowiązywania określonej wysokości stopy procentowej. Każda z rat, mimo, że identyczna w stosunku do pozostałych, składa się z różnej części kapitału (kolor niebieski na wykresie obok) i różnej części odsetek (kolor czerwony). W porównaniu do raty malejącej, rata annuitetowa składa się z mniejszej części kapitałowej na początku okresu spłaty kredytu. Oznacza to więc, że decydując się na raty annuitetowe, decydujesz się na to, że twoje zadłużenie będzie na początku wyższe, dlatego zapłacisz wyższe odsetki, niż gdybyś zdecydował się na raty malejące. Do wyliczenia wysokości raty annuitetowej zastosowanie ma specjalny wzór matematyczny. Na własne potrzeby warto jednak wykorzystać do wyliczenia raty annuitetowej, standardową funkcję MS EXcel o nazwie PMT.


Przykład zobrazowany na powyższym wykresie pochodzi z tabeli obok. Dane zostały przygotowane przy założeniu kredytu w wysokości 10.000 zł, spłacanego w 12 miesięcznych ratach annuitetowych, oprocentowanego według stopy procentowej 8% w skali roku. Zwróć uwagę, że każda z rat składa się z różnej części odsetkowej i kapitałowej, a mimo to ich suma w każdej racie jest identyczna. Obliczenia raty annuitetowej nie da się wykonać na kalkulatorze (co jest możliwe w przypadku rat malejących). Specjalny wzór (PMT), o którym pisaliśmy powyżej, skonstruowany jest w taki sposób, aby założenie stałości raty w całym harmonogramie było spełnione nie rezygnując z poprawności wyliczenia odsetek i kapitału. Oto jego szczegóły:


gdzie:

PV – kwota kredytu
N – liczba rat
mN – liczba dni w danej racie (od 28 do 31, a w przypadku pierwszej raty: różnica w dniach między datą płatności pierwszej raty a datą uruchomienia)
i – roczna nominalna stopa procentowa równa stopie, według której oprocentowany jest kredyt

dla roku nieprzestępnego:

dla roku przestępnego:

w przypadku raty przypadającej na przełom roku przestępnego i nieprzestępnego:

gdzie:

aN – liczba dni przypadająca na część raty w roku nieprzestępnym;
bN – liczba dni przypadająca na część raty w roku przestępnym.

Raty malejące
, zwane także równymi ratami kapitałowymi (ze względu na stałą część kapitałową każdej raty), jako całość (wraz z odsetkami) są zmienne w okresie kredytowania lub w okresie obowiązywania określonej wysokości stopy procentowej. Raty malejące zwykle wyliczane są poprzez proste podzielenie kwoty kredytu przez liczbę rat i dodanie aktualnych odsetek. Bazując na takim wyliczeniu, każda z rat ma identyczną część kapitałową (kolor niebieski na wykresie), a różnią się tylko częścią odsetkową (kolor czerwony). Ze względu na to, że zaraz po udzieleniu kredytu mamy najwyższe zadłużenie, pierwsze raty składają się z najwyższych części odsetkowych. W miarę upływu czasu i systematycznego spłacania kredytu, maleje także kwota pozostała do spłaty, a co za tym idzie - także podstawa do wyliczenia odsetek, a więc w konsekwencji także część kapitałowa każdej z rat. Rata malejąca powstaje więc z sumowania stałej części kapitałowej i malejącej części odsetkowej.

Odpowiadając na pytanie, która z rat jest korzystniejsza dla klienta, należałoby stwierdzić, że z punktu widzenia łącznej kwoty odsetek do zapłaty, najkorzystniejsze będą raty malejące, natomiast w praktyce okazuje się, że większość osób wybiera raty annuitetowe. Dlaczego? Rata annuitetowa jest bardziej przyjazna ze względu na jej podstawową cechę - jest stała. To pozwala łatwiej zarządzać finansami osobistymi planując przyszłe wydatki.




 
Comments