Vô sinh và hiếm muộn là gì? có điều trị được không?

Ước tính tại Việt Nam, có đến trên 1 triệu cặp vợ chồng đang phải chữa chạy chứng vô sinh hiếm muộn. Và quá trình chữa trị vô sinh luôn là hành trình đầy gian nan và vất vả. Vậy, vô sinh là gì, nguyên nhân và phương pháp điều trị nó như thế nào? Đừng bỏ lỡ những thông tin hữu ích trong bài viết sau.
Vô sinh hiếm muộn nam nữ
Chữa vô sinh hiếm muộn nam nữ an toàn hiệu quả

Vô sinh là gì?

Theo tổ chức y tế thế giới WHO, bệnh vô sinh được xác định khi vợ chồng bạn không thể có thai sau một năm thường xuyên quan hệ tình dục mà không hề dùng bất kỳ biện pháp ngừa thai nào. Nếu người vợ đã trên 35 tuổi, thời gian 1 năm rút ngắn còn 6 tháng.

Cặp vợ chồng chưa từng mang thai trước đó sẽ được chẩn đoán là vô sinh nguyên phát. Nếu vợ chồng bạn có ít nhất một lần mang thai thành công trong quá khứ được gọi là vô sinh thứ phát. Theo các chuyên gia, vô sinh không chỉ là vấn đề của phụ nữ, đàn ông cũng có thể vô sinh. Trên thực tế, tỷ lệ vô sinh ở nam giới và nữ đang là như nhau. 

Xem chi tiết hơn về tình trạng vô sinh ở nam và nữ ngay dưới đây: 

Nguyên nhân vô sinh

Ở nam giới

  • Vô sinh ở nam giới có liên quan mật thiết đến chất lượng tinh trùng, thể hiện ở những yếu tố sau:
  • Sản xuất tinh trùng hiệu quả
  • Số lượng tinh trùng hay mật độ tinh trùng trong tinh dịch
  • Hình dạng của tinh trùng
  • Khả năng vận động của tinh trùng, bao gồm cả chuyển động lắc lư của tinh trùng và sự vận chuyển chúng qua các ống trong hệ thống sinh sản nam giới.
  • Khi những yếu tố sau không được đảm bảo thì chất lượng tinh trùng sẽ yếu đi, dẫn đến khả năng tinh trùng gặp được trứng tiến hành thụ tinh sẽ càng khó khăn.

Các yếu tố tăng nguy cơ vô sinh ở nam giới

  • Lớn tuổi: tuổi tác càng cao, chất lượng tinh trùng càng có dấu hiệu đi xuống
  • Hút thuốc lá
  • Sử dụng nhiều rượu
  • Thừa cân, béo phì
  • Thường xuyên tiếp xúc với độc tố, chẳng hạn như thuốc diệt cỏ, thuốc trừ sâu, các kim loại nặng,..

Các bệnh lý, rối loạn chức năng mắc phải

  • Một số bệnh lý, rối loạn phổ biến khiến nam giới có thể bị vô sinh hiếm muộn bao gồm:
  • Xuất tinh ngược, rối loạn xuất tinh
  • Rối loạn cương dương
  • Giãn tĩnh mạch thừng tinh, hoặc sưng các tĩnh mạch xung quanh tinh hoàn
  • Tinh hoàn ẩn, viêm tuyến tiền liệt
  • Có kháng thể kháng tinh trùng dẫn đến tinh trùng bị yếu đi, khó di chuyển
  • Mất cân bằng nội tiết tố, ví dụ như giảm tiết testosterone

Thuốc

Các loại thuốc mà nam giới dùng để điều trị bệnh khác có thể ảnh hưởng đến khả năng sinh sản của nam giới, chẳng hạn như:
  • Thuốc chẹn kênh canxi, dùng cho người cao huyết áp
  • Thuốc chống trầm cảm ba vòng
  • Sulfasalazine dùng điều trị viêm khớp dạng thấp hoặc viêm loét đại tràng
  • Hóa trị, xạ trị, được sử dụng cho bệnh nhân ung thư
  • Một số chất kích thích như cần sa, cocaine

Ở nữ giới

  • Vô sinh nữ có thể được gây ra bởi một loạt các yếu tố ảnh hưởng, tác động vào quá trình sinh học sau:
  • Rụng trứng, khi trứng trưởng thành được giải phóng khỏi buồng trứng
  • Thụ tinh, xảy ra khi tinh trùng vượt qua cổ tử cung, tử cung và gặp được trứng trong ống dẫn trứng
  • Phôi làm tổ, trứng được thụ tinh tạo thành phôi tại vòi trứng, phôi sẽ di chuyển đến tử cung và làm tổ trên niêm mạc tử cung.

Các yếu tố ảnh hưởng tăng nguy cơ vô sinh nữ

  • Lớn tuổi, đặc biệt là phụ nữ trên 35 tuổi, khả năng sinh sản giảm rõ rệt
  • Có thói quen hút thuốc lá hoặc thường xuyên hút thuốc lá thụ động
  • Uống nhiều rượu
  • Quá béo hoặc quá gầy
  • Một số bệnh lây truyền qua đường tinh dục có thể làm tổn thương hệ thống sinh sản ở nữ giới

Các bệnh lý phổ biến gây vô sinh nữ

  • Rối loạn rụng trứng, có thể được gây ra bởi hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS) hoặc tình trạng mất cân bằng nội tiết
  • Lạc nội mạc tử cung
  • U xơ tử cung
  • Suy buồng trứng sớm
  • Viêm vùng chậu (PID)
  • Di chứng, sẹo từ cuộc phẫu thuật trước đó
  • Tác dụng phụ của một số loại thuốc
  • Sử dụng lâu dài các thuốc chống viêm không steroid liều cao như aspirin, ibuprofen,...
  • Thuốc chống loạn thần
  • Hóa trị hoặc xạ trị
  • Cần sa, cocaine

Dấu hiệu nhận biết

Ở đàn ông

Bất thường tại tinh dịch: trạng thái màu sắc của tinh dịch là dấu hiệu giúp nam giới cảnh giác với nguy cơ vô sinh. Các bất thường tại tinh dịch chứng tỏ bạn đang gặp các vấn đề liên quan đến sức khỏe sinh sản, chẳng hạn như: tinh dịch có màu sắc khác lạ, màu vàng, xanh, nâu đỏ. Sau khi xuất tinh, tinh dịch loãng như nước mà không có độ quánh đặc trưng, hoặc quá đặc, vón cục, không hóa lỏng cũng là những đặc điểm mà nam giới cần hết sức lưu ý.

Rối loạn chức năng: Rối loạn cương dương, rối loạn xuất tinh hay xuất tinh ngược dòng là những bệnh lý có thể làm nam giới tăng nguy cơ vô sinh.

Dấu hiệu bất thường tại bộ phận sinh dục: khi bộ phận sinh dục như tinh hoàn, quy đầu, bìu,... có các biểu hiện như sưng, đau, tấy đỏ,... thì nam giới cần đến ngay các cơ sở y tế để kịp thời khám chữa.

Giảm ham muốn tình dục, đây rất có thể là biểu hiện có việc mất cân bằng hormone.


Ở phụ nữ

Chu kỳ kinh nguyệt bất thường: trung bình chu kỳ kinh nguyệt của phụ nữ là 28 ngày, số ngày hành kinh từ 3 - 7 ngày. Tuy nhiên, nếu chu kỳ kinh nguyệt hàng tháng của bạn quá lệch nhau, tháng đến sớm tháng đến muộn. Số ngày hành kinh quá ngắn (<3 ngày) hoặc quá dài (>7 ngày) cùng với đó là lượng máu hành kinh quá ít hay quá nhiều cũng đều là những bất thường mà chị em phụ nữ cần lưu tâm, bởi đó có thể là dấu hiệu cho thấy quá trình rụng trứng đang không được đảm bảo, ảnh hưởng đến khả năng có thai.

Không thấy kinh nguyệt: kinh thưa hay mấy tháng mới có kinh nguyệt một lần thì rất có thể bạn đang mắc hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS) một trong những nguyên nhân vô sinh hàng đầu ở nữ giới.

Đau khi quan hệ: có thể liên quan đến các vấn đề hormone hoặc lạc nội mạc tử cung

Đau dữ dội khi đến tháng: triệu chứng của lạc nội mạc tử cung

Các triệu chứng của rối loạn nội tiết: sự mất cân bằng hormone có thể gây ra nhiêu ảnh hưởng xấu đến khả năng mang thai ở phụ nữ. Biểu hiện điển hình là giảm ham muốn tình dục, lông mọc nhiều ở mặt, ngực,.., tóc mỏng đi, tăng cân, da nổi mụn, dễ nám,...

Phương pháp điều trị vô sinh

Dùng thuốc

Trường hợp khả năng sinh sản của bệnh nhân được xác định bị ảnh hưởng do một số chứng bệnh như nhiễm trùng lây qua đường tình dục, rối loạn hormone, … thì bác sĩ có thể kê đơn hướng dẫn dùng thuốc để điều trị. Một số thuốc thường được dùng như kháng sinh điều trị viêm nhiễm, một số thuốc thay thế hormone, nhóm thuốc corticoid có thể được kê đơn khi bệnh nhân có kháng thể kháng tinh trùng.

Thuốc kích thích trứng phát triển và rụng trứng:

Các loại thuốc giúp kích thích buồng trứng phát triển trứng trưởng thành để rụng trứng có hai dạng: thuốc uống và thuốc tiêm.

Loại thuốc được kê toa phổ biến nhất để kích thích rụng trứng là clomiphene citrate. Thuốc này thường được dùng từ chu kỳ kinh nguyệt ngày 3 - 7. Nó hoạt động theo cách sau: clomiphene liên kết với các thụ thể estrogen ở vùng dưới đồi, nó sẽ dẫn đến việc tăng giải phóng một loại hormone tín hiệu quan trọng gọi là GnRH (hormone giải phóng gonadotropin). Hormone này sau đó liên kết với một khu vực khác của não gọi là tuyến yên và dẫn đến giải phóng FSH (hormone kích thích nang trứng),

Thuốc tiêm được kê toa phổ biến nhất kích thích buồng trứng được gọi là gonadotropin. Các gonadotropin trong các công thức này là FSH hoặc kết hợp của FSH và LH (hormone luteinizing). Những mũi tiêm này được thực hiện hàng đêm, thường trong 5 - 10 ngày và tác động trực tiếp lên các tế bào của buồng trứng để kích thích trứng phát triển. Khi một nang chứa trứng đạt đến kích thước trưởng thành, một mũi tiêm hoóc môn khác gọi là HCG thường được dùng để bắt chước sự tăng vọt LH tự nhiên xảy ra tại thời điểm rụng trứng. Điều này dẫn đến sự trưởng thành và giải phóng trứng.

Phẫu thuật

Sau khi có kết quả kiểm tra thể chất kỹ lưỡng và thực hiện siêu âm, bác sĩ có thể đề nghị phẫu thuật để điều chỉnh các bất thường trong hệ thống sinh sản. Trong lĩnh vực sản phụ khoa, các thủ tục phẫu thuật phổ biến nhất ở nữ giới là nội soi ổ bụng, nội soi bàng quang và phẫu thuật cắt bỏ cơ bụng (loại bỏ u xơ tử cung), còn ở nam giới là phẫu thuật điều trị giãn tĩnh mạch tinh hoàn, phục hồi đường dẫn tinh.

Nội soi là một hoạt động được thực hiện ở bụng hoặc xương chậu thông qua các vết mổ nhỏ, thường không quá một centimet, với sự hỗ trợ của một ống nội soi gắn vào máy ảnh chiếu vào màn hình. Nó có thể được sử dụng để kiểm tra và chẩn đoán một số điều kiện hoặc phẫu thuật để khắc phục một bất thường như loại bỏ mô sẹo, lạc nội mạc tử cung hoặc ống dẫn trứng bị hỏng giúp phục hồi, cải thiện khả năng sinh sản ở nữ giới.

Các phương pháp hỗ trợ sinh sản

Bơm tinh trùng vào buồng tử cung (IUI)

Bơm tinh trùng vào buồng tử cung, hay còn được gọi là IUI, là một quá trình mà tinh trùng được rửa và chuẩn bị để đặt vào khoang tử cung. Kỹ thuật giúp bỏ qua quãng đường tinh trùng phải vượt qua cổ tử cung và đưa tinh trùng di động với nồng độ cao hơn đến gần ống dẫn trứng khi trứng rụng.

Để thực hiện điều này, tinh dịch được rửa bằng dung dịch an toàn cho tinh trùng và trứng, sau đó được ly tâm để tách tinh trùng di động khỏi tinh trùng bất động và các tế bào khác. Những tinh trùng di động và chất lượng tốt đó sau đó được đặt vào một lượng dung dịch rất nhỏ, sau đó tiêm rất nhẹ nhàng và không đau vào khoang tử cung bằng ống thông rất mỏng, mềm và linh hoạt. 

Để có thể thực hiện IUI, người phụ nữ phải có ít nhất một vòi trứng không bị tắc nghẽn và tinh trùng nam giới phải đạt yêu cầu nhất định. Bởi bất kỳ sự bất thường nào của tinh trùng đều có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng, tinh trùng sẽ không thể bơi đến và thụ tinh với trứng.

Thụ tinh trong ống nghiệm (IVF - In vitro Fertilization)

In vitro có nghĩa là bên ngoài cơ thể. IVF là một quá trình nhờ đó trứng được thu thập và sau đó được thụ tinh bởi tinh trùng bên ngoài cơ thể, trong phòng thí nghiệm phôi thai. Em bé IVF đầu tiên được sinh ra vào năm 1978 tại Anh. Không lâu sau, Hoa Kỳ đã sinh em bé IVF đầu tiên và việc sử dụng IVF đã phát triển vượt bậc. 

Thụ tinh trong ống nghiệm IVF là một bước đột phá lớn vì nó cho phép mang thai thành công ở những phụ nữ trước đây được coi là vô sinh vĩnh viễn, chẳng hạn như khi cả 2 ống dẫn trứng đều bị tổn thương rõ rệt. IVF liên quan đến việc loại bỏ trứng trực tiếp từ buồng trứng, thụ tinh với tinh trùng trong phòng thí nghiệm, sau đó chuyển phôi trực tiếp vào tử cung, qua đó bỏ qua sự bất thường ở vòi trứng.

Hiện nay, tại Việt Nam đã có tới 24 trung tâm tiến hành IVF và cho tỷ lệ thành công lên đến 40 - 50%, mang lại ánh sáng hy vọng cho những cặp vợ chồng vô sinh hiếm muộn đang khao khát có con.

Hy vọng, với những thông tin ở trên, bạn đã có cái nhìn tổng quan nhất về căn bệnh vô sinh, nguyên nhân, dấu hiệu và phương pháp điều trị phổ biến hay được áp dụng hiện nay.  Nếu còn nhiều thắc mắc cần biết thêm thông tin về vô sinh thì các bạn nên tìm hiểu thêm ở đây: https://chuavosinhhiemmuon.vn/vo-sinh-hiem-muon/