Artikelen‎ > ‎

Europese Unie (1)

Brugge 1988: Thatcher tegen superstaat Europa


Volkskrant, 17-1-2013
Door correspondent Patrick van IJzerdoorn


In de avond van 20 sepmber1988 betrad Margaret Thatcher het amfitheater van het Europacollege in Brugge. De toenmalige Britse premier verbaasde zich over de inrichting. Het katheder bleek in het midden van de lange zijde te staan. Er waren maar paar een paar rijen voor haar. De meeste aanwezigen zaten links en rechts van de spreker. ‘Maar,’ zo blikte ze terug in haar autobiografie, ‘de boodschap kwam in ieder geval goed over’.

De leerling-eurocraten wisten niet wat ze hoorden. Thatcher sprak over de landen in Oost-Euopa die zich aan het centrale gezag van Moskou aan het onttrekken waren, terwijl sommige binnen de Europese Gemeenschap volgens haar de tegengestelde richting in wilden slaan.

‘We hebben niet met succes de grenzen van de staat teruggedrongen,’ luidde de zin waarmee ze geschiedenis maakte, ‘om ze op Europees niveau weer te zien terugkeren met een Europese superstaat die een nieuwe heerschappij uitoefent vanuit Brussel.’ Ze zei dat de kracht van Europa juist wordt gevormd door de verschillen in gewoonten, tradities en identiteit. ‘Het is gekkigheid te pogen hen in te passen in een soort gecomponeerde Europese persoonlijkheid.’

Tevens refereerde ze aan de verschillende filosofische tradities waar het Verenigd Koninkrijk en continentaal Europa uit voortkomen, de Britten met hun ervaringswijsheid tegenover de idealisten op het vasteland. ‘Utopia zal nooit worden bereikt, juist omdat we weten dat we het niet op prijs zouden stellen.’

Een toespraak met deze strekking had het Europacollege niet verwacht toen het een half jaar eerder de uitnodiging verstuurde aan Downing Street. Thatcher zelf was aanvankelijk niet van plan om zo’n sceptische rede te houden. Ze stond niet bekend als de gemakkelijkste aan de Europese onderhandelingstafel, maar als puntje bij paaltje kwam, werkte ze meestal wel mee. Haar Conservatieve Partij was van oudsher Europees gezind en binnen haar kabinet werd ze omringd door Europagezinde ministers. Het was juist Labour dat worstelde met de Europese Gemeenschap. In de zomer van 1988 knapte er echter iets bij haar. De Franse voorzitter van de Europese Commissie, de socialist Jaques Delors, had plannen geopperd voor een Europese regering, die de bron zou moeten zijn van 80% van de wetgeving. Ze zette een toespraak op papier die slecht viel op  het eurofiele ministerie van Buitenlandse Zaken. Delors kreeg lucht van haar plannen en Britse diplomaten raadden hem aan te spreken op het congres van de Britse vakbonden, enkele weken, voor ‘Brugge’. Daar stelde Delors voor CAO-akkoorden voortaan op Europees niveau af te sluiten. Thatcher was ziedend.

Voor haar werkte ‘Brugge’ therapeutisch. Ergernissen die ze jarenlang had opgekropt kwamen er die avond uit. Het leidde ook haar val in. Meer dan ooit was ze de rebel binnen haar kabinet. De minister  van Buitenlandse Zaken, haar trouwe vazal Geoffrey Howe, verloor het vertrouwen in haar en twee jaar later zou hij in het Lagerhuis haar ondergang inluiden met een venijnige toespraak.

Maar binnen de Conservatieve Partij was euroscepsis opeens geen taboe meer. Vijf maanden na Thatchers toespraak richtte haar vriend Ralph Harris, de invloedrijke ‘Bruges Group’ op. Die vond aanhang bij de jonge Conservatieven, onder wie de toen 21-jaar oude student David Cameron.
Comments