Historie‎ > ‎

Burgwerder pijp

Op de plek waar de brug zit is ongetwijfeld al eeuwen lang een brug geweest. Op oude kaarten staat dikwijls de vermelding van de Burgwerderpijp. De oudste documenten die ik kon achterhalen dateren uit 1771. Dit is een bestek voor “het maken van een geheele nieuwe steenen brug of pijp over de Bolswarder Trekvaart” in opdracht van de gedeputeerde staten van Friesland. Door hun Ed. mog. Gecommitteerden den Heeren W. B. Thoe Schwartzenberg en Holansberg en Mr Harmandus van Sloterdijk.

Het Bestek uit 1771

Het sloopwerk bestaat uit het afbreken van de brug en vleugels, opgraven en afkorten van de oude palen. Als fundament worden nieuwe grenen palen met een dikte van 7 à 8 duim in de grond geheid. Hier overheen  worden grenen posten gelegd en bevestigt met eikenhouten nagels. De verdere constructie wordt ook van grenen balken gemaakt verbonden door eiken houten nagels. Hier overheen komen de  rib en dekplanken. Tegen de houten constructie wordt aan weerskanten het vierkante muurwerk opgetrokken met oude, goede Vriesche Steen tot onder de waterlijn. Ook de vleugels worden onder de waterlijn met deze steen opgetrokken. Vervolgens moet het geheel worden opge-trokken met nieuwe gele mop. Verder staat er nog heel veel detail informatie in het bestek over de afmetingen van het houtwerk en het fundament onder de stenen muren. De samenstelling van de specie bestaat uit kalk en cement, onder de waterlijn half kalk en cement, boven de waterlijn 2 parten cement en 3 parten kalk. Deze metselspecie moet 3 dagen voor het gebruik onder toezicht van de opzichter worden bereid. Voor het gebruik moet het kalk en cement mengsel nog eens worden doorgeslagen en de steen moet zo nat mogelijk verwerkt worden.

Het vierkante werk en de vleugels moeten worden gedekt met Breemer spekstukken. In deze spekstukken moet om de 5 voet een gegoten zwaar ijzeren staander met de benodigde ijzeren leuning geplaatst worden. De staanders moeten in de dekstukken met lood worden vast gegoten. De ijzeren leuningen en staanders moeten met rode menie en daarna twee maal met zwarte verf overgeverfd worden. Het grondwerk tussen de vleugelmuren en de vierkanten moet met goede aarde worden aangevuld en om de voet worden aangestampt.

Naast het bestek bevind zich nog een document waarin de overige voorwaarden in vermeld staan. Een greep hieruit:

De aannemer moet alle materialen, zoals in het bestek beschreven, van het beste van zijn soort leveren en voor 8 juni 1771 bij het werk op de wal ter keuring aanbieden. Mocht het zo zijn dat deze materialen niet aan het bestek voldoen dan moet de aannemer direct andere leveren. Mocht de aannemer in gebreke blijven dan zal de Provincie dit doen op kosten van de aannemer. De afgekeurde materialen zullen dan verbeurd worden verklaard.

Zo ook de kwaliteit van het hout. Mochten er stukken tussen zitten met “kwaade oesten, spint, waan, kant of ander kwaad” dan worden deze afgekeurd. De aannemer is verplicht, binnen de gestelde tijd, ander hout, voldoende aan het bestek te leveren. Als de aannemer in gebreke blijft zal het afgekeurde hout ter plaatse worden verbrand. De opdrachtgever zal op kosten van de aannemer ander hout, volgens bestek, aan laten voeren.

De aannemer moet gebruik maken van de beste en ervaren arbeiders. Hij zal nog onbekwame, nog dronkaards mogen employeeren.

Alle oude afgebroken en afgekeurde materialen vervallen aan de aannemer,waarvan goed-gekeurde materialen weer mogen worden hergebruikt. 

Het gehele werk moet 31 augustus 1771 gereed zijn, iedere dag dat de aannemer langer bezig is wordt er 25 caroli gulden per dag ingehouden op de aannamesom.

De klus werd aangenomen door Teunis Thomas uit Bergum voor de som van 5760 caroli guldens.

Naast het bestek van de brug is er ook nog een bestek voor het maken van 2 puntdammen en het droogmaken van het stuk vaart waar de brug overheen ligt. Ook deze klus werd gegund aan Teunis Thomas uit Bergum.


De Eerste steen

In de brug werd in 1771 een zogenaamde eerste steen geplaatst met het jaartal 1771 en waarschijnlijk een wapen. Door een oude foto uit te vergroten heb ik onderstaande afbeelding tevoorschijn gehaald. De steen is waarschijnlijk in 1953 met de sloop van de oude brug verloren gegaan. Mocht er nog iemand zijn die mij meer kan vertellen over deze steen dan hoor ik dat graag.

 

In 1822 en 1827 staan er nog vermeldingen in de Leeuwarder courant over enig onderhoud aan de brug waarop ingeschreven kan worden.

Verandering brug in 1856

In 1856 moet er weer meer aan de brug gebeuren. De brug wordt verandert in een vaste brug, de voorgaande brug had waarschijnlijk een los brugdek.  

De passage met rijtuigen en vee is vanaf 18 augustus 1856 tot nader bekendmaking gestremd. Voetgangers kunnen zolang de vaart kosteloos passeren. Vanaf 13 oktober 1856 kunnen rijtuigen en vee weer geregeld over de brug.


Voorgaande staat te lezen in verschillende advertenties in de Leeuwarder courant.

 
 
 
 

In 1936 wordt de brug door de gemeente overgenomen van het rijk. De brug wordt in het staatsblad als volgt omschreven:

Een vaste brug over de trekvaart van Leeuwarden naar Bolsward, te Burgwerd, met ijzeren liggers, houten dek, ijzeren leuningen en steenen landhoofden, breed tussen de leuningen 5 m, met een doorvaarthoogte van 2,80 m boven Friesch Zomerpeil. Bij de brug behoren vier vleugelmuren en een bij den zuidwestelijke vleugelmuur aansluitende beschoeiing, lang 9,05 m, samengesteld uit een houten fundeering, houten stijlen, waartussen boogvormige muurtjes van baksteen zijn opgesloten, alsmede aan de noordwestzijde en aan de zuidoostzijde bij het brugdek aansluitende klinkerverharding met een oppervlakte van achtereenvolgens 29 m2 en 42m2.

 

De Brug in 1952

15 oktober 1952 staat er in de Leeuwarder Courant te lezen dat het bruggetje, waarover het verkeer dagelijks davert, de Burgwerders zo langzamerhand tuitende oren en grijze haren bezorgt. Tuitende oren omdat het bruggetje rammelt en ratelt bij elke auto die passeert, grijze haren omdat men ieder ogenblik ongelukken verwacht.

Het zal de Burgwerders, zeggen zij, een pak van het hart zijn wanneer eens besloten kan worden om deze brug die verkeerstechnisch bovendien een onding is te vervangen.

Niet dat het verkeer door Burgwerd op zichzelf daverend is maar men moet niet onderschatten dat er veel goederen vervoer dat eerder over het water ging nu de weg volgt. Bovendien rijden de grote vrachtauto’s af en aan naar de exportslagerij van Cuperus.

Hoe het ook zij, dit uit de achttiende eeuw daterende bruggetje dat in de bocht van de Bolswarder trekvaart en in een vrijwel haakse bocht van de weg ligt heeft z’n tijd gehad.

Herhaaldelijk is die bocht in de vaart aanleiding geweest tot aanvaringen met de brug en de muren brokkelen voortdurend verder af. De bocht in de weg veroorzaakt botsing op botsing met de leuningen die daardoor scheef gingen hangen en onbetrouwbaar werden.

Vernieuwing brug in 1953

Op 14 september 1953 is de aanbesteding van het maken van een “Vaste brug van gewapend beton met voormetseling”. Het werk bestaat uit het maken en later weer verwijderen van een houten hulpbrug, het afbreken en verwijderen van de bestaande brug met daarbij behorende beschoeiing en hekwerk, het maken van een vaste brug van gewapend beton met voormetseling op houten palen en het onder profiel brengen van de vaart en de weg ter weerszijden van de brug.

De bestaande brug moet inclusief fundering worden afgebroken en uitgeruimd. Alle hout moet spijkerschoon worden gemaakt en van grond en vuil worden ontdaan. Alle afbraak materialen blijven eigendom van de gemeente wonseradeel en dienen door de aannemer naar de opslagplaats in Witmarsum worden getransporteerd.

 

Er komen maar liefst 115 houten heipalen onder het fundament van de nieuwe brug. De palen moeten op 1 meter een omtrek hebben van minimaal 0,75 m en op de punt 0,50 m en moeten 6 meter lang zijn. De heipalen moeten vers geveld zijn en nog in de bast. De samenstelling van het beton staat ook omschreven in het bestek. Het beton dat niet wordt gedekt door bekisting moet 2x 24 uur worden natgehouden en daarna worden afgedekt met 5 cm zand welke gedurende 3 weken vochtig moet worden gehouden. De hoeken van het metselwerk moeten worden beschermd met zogenaamde “Larssen-profiel”.

De aannemer moet binnen 14 dagen na de gunning een werkplan opstellen en aan het werk beginnen. Het werk moet binnen 90 werkdagen, te rekenen vanaf de dag dat het werk gegund is, klaar zijn.

De betaling is opgedeeld in 6 termijnen, de eerste vier termijnen elk 20% van de aanneemsom als er respectievelijk 30%, 50%, 70%, 90% gereed is. 15% bij de oplevering en de laatste 5% 4 maanden na oplevering.

Er zijn 15 inschrijvingen op het project. De laagste inschrijver is Fa. Wed. S. Huitema & Zn. te Bolsward voor f 33.375,-. Het werk wordt gegund aan de laagst in schrijvende. Fa. Wed. S. Huitema & Zn. dient echter een verzoek in bij de gemeente om het bedrijf te ontslaan van de verplichting om de brug te bouwen. Dit verzoek wordt ingewilligd. Op dinsdag 22 september 1953 is het werk aan de 1 na laagste inschrijver gegund, dit zijn de gebroeders T.H. en R. de Boer van Hindelopen voor 36.340 gulden. Zij aanvaarden het werk voor dit bedrag.

 

Op 20 oktober 1953 is men al druk bezig met de brug. Uit het artikel dat die dag in de Leeuwarder courant staat blijkt dat het verkeer over de brug in Burgwerd is gestremd.

In het dorp ligt de oude brug, volgens de steen die er ingemetseld zit uit het jaar 1771, er uit. De stenen opritten brokkelen langzaam maar zeker af onder de handen van de werklieden. De Burgwerders scharrelen met hun fietsen over een houten hulpbruggetje dat even verder over de Bolswarder Trekvaart is gelegd. Maar ze ondergaan dit tijdelijk ongerief met genoegen. De oude brug verkeerde in zo’n deerniswekkende toestand dat ze zich eigenlijk schaamden wanneer zij er over gingen. In plaats van de stenen brug komt nu een betonnen brug met voormetseling. Het rijdek van de brug wordt zes meter breed. De bocht voor de brug wordt meteen verbreed.

 
 

De gemeente Wonseradeel die de laatste jaren de ene nieuwe brug na de andere legt heeft het oude geval in Burgwerd overgenomen van het Rijk. Dit ook in verband met plannen die er bestonden voor een eventuele wegverbetering in Burgwerd. Zoals het in 1953 was moest het verkeer zich in allerlei bochten door het dorp wringen. Het idee was om in de toekomst de weg rechtdoor te trekken om het dorp heen. Ook werd de brug lager, dit kon rustig worden gedaan omdat de doorvaarthoogte van andere bruggen in de trekvaart ook niet groter was.

Uit het gemeente archief blijkt dat de aanwonenden op de Schoolstraat en het Trekpad in eerste instantie hun bedenkingen hadden over de breedte en hoogte van de weg en oprit waardoor ze trapsgewijs van en naar hun woningen zouden moeten gaan. Na overleg tussen afgevaardigde S. de Vries en B en W kwam men tot een bevredigend resultaat. Nadat de brug klaar was werd er door dorpsbelang een verzoek ingediend om in de haakse bocht op de brug, waar de leuning stopt, een waarschuwingsplank te plaatsen.

 
   

Zoals in het krantenartikel wordt genoemd neemt het vervoer over water steeds meer af. De recreatie vaart neemt echter steeds meer toe en het blijkt dat in de vaarverbinding tussen Bolsward en Leeuwarden de brug aan de lage kant is. Op de vaarkaarten staat een grotere doorvaart-hoogte aangegeven dan de werkelijke hoogte. Hierdoor komen regelmatig recreanten in de problemen dat zij niet met hun boot onder de brug door kunnen. Dit probleem wordt regelmatig verholpen door het halve dorp op te trommelen en met z’n allen op de boot te gaan. Op deze manier werd er dan getracht om de passerende vaartuigen dieper in het water te krijgen. In 1999 wordt de brug in het kader van het beter bevaarbaar maken van de Middelseeroute de brug verhoogd naar 2,50 meter doorvaarthoogte zodat de brug geschikter is voor de kleine recreatie-vaart. De kosten hiervoor bedragen f100.000,- waarvan 75% uit subsidies wordt bekostigd. De resterende 25% wordt bekostigd door de gemeente. Tegelijkertijd wordt de walbeschoeiing vervangen en wordt de Doniaweg opnieuw ingericht.

Dit betekende dat Burgwerd 4 maanden was afgesloten voor auto’s. De korte tijd dat de brug eruit lag was er een noodbrug voor fietsers en voetgangers.

 



Comments