NIWELATOR

    Podział niwelatorów:


    W pomiarach geodezyjnych możemy wyróżnić dwa typy niwelatorów:

    1. Libelowe – oś celową ustawiamy w poziomie za pomocą libeli niwelacyjnej, w której to

    pęcherzyk doprowadzamy do położenia środkowego za pomocą śruby elewacyjnej,

    2. Samopoziomujące - oś celowa ustawia się w poziomie automatycznie. Jest to realizowane

    za pomocą urządzenia zwanego kompensatorem.




    

Podział niwelatorów libelowych:


    

Podział niwelatorów libelowych wynikających z charakterystycznych cech konstrukcyjnych.


Typ I

– niwelator z lunetą stała. Posiada zawsze śrubę elewacyjną. Luneta na stałe złączona jest z dźwigarami, przy czym jeden z nich może być obniżany lub                     podwyższany za pomocą śruby elewacyjnej. Instrument wyposażony jest w pomocniczą libelę okrągłą, która służy do przybliżonego, wstępnego poziomowania. Mniej dokładne modele tego instrumentu noszą nazwę niwelatorów inżynierskich, a modele o większym powiększeniu lunety, zaopatrzone w płytkę płasko-równoległą i urządzenie mikrometryczne, używane są do niwelacji precyzyjnej.


Typ II

- niwelator z lunetą stała bez śruby elewacyjnej. Luneta jest na stałe połączona z dźwigarami alidady oraz z libelą. Zmiana położenia osi celowej umożliwiona jest przez niewielkie ruchy śrubek rektyfikacyjnych siatek nitek. Typ ten – zwany niwelatorem budowlanym, obecnie często jest używany na placu budowy do niwelacji krótkich odcinków.


Typ III

– luneta niwelatora jest na stałe połączona z libelą rewersyjną, może być obracana o 180o

około swojej osi geometrycznej, Instrument ten ma zawsze śrubę elewacyjną. Obecnie typ ten wychodzi z użycia.


Typ IV

– libela na stałe połączona jest z alidadą, a luneta ruchoma – do przekładania w łożyskach dźwigarów, Niwelator może być ze śrubą elewacyjną lub bez niej.


Typ V

– luneta i libela niwelatora są ruchome i mogą być przekładane każda oddzielnie. Jest to typ najstarszy i obecnie nie używany.


Nowoczesne niwelatory wyposażone są zwykle w lunety z soczewką ogniskującą, która pozwala nastawiać obraz przedmiotu na ostrość bez zmiany długości lunety, co w dużym stopniu zapewnia stałość osi celowej. Libelę w takich niwelatorach obserwuje się przez lupę i system pryzmatów.



    Budowa niwelatora libelowego:


       Niwelator libelowy składa się z następujących części zasadniczych:

  • spodarka,

  • alidada,

  • luneta,

  • libela niwelacyjna (rurkowa) na lunecie, z boku lunety lub na alidadzie,

  • libela okrągła na alidadzie (nie zawsze),

  • poziomy krąg podziałowy – limbus (posiadają go niektóre niwelatory, np. typu tzw. budowlanego).


    Główne części niwelatora:


    Spodarka – to najniższa część przyrządu – zwykle w kształcie trójramiennej podstawy lub trójkątnej płyty metalowej z nagwintowanym u dołu otworem, służącym do połączenia ze statywem. W spodarkę wmontowane są śruby poziomujące (nastawnicze), służące do pionowego ustawiania osi obrotu instrumentu.


    Alidada – to obracalna część przyrządu, posiadająca dwa ramiona (dźwigary). W łóżyskach dźwigarów umieszczona jest luneta.


    Luneta może być połączona z alidadą na stałe, a w niektórych typach niwelatorów może obracać się w łożyskach dźwigarów wokół swej osi geometrycznej. Spotyka się jeszcze w użyciu dawne niwelatory z lunetą przekładaną w łożyskach.


    Najważniejszymi częściami niwelatora są: libela niwelacyjna i luneta, które służą do wyznaczania krótkich elementów poziomu geometrycznego.


    Do zestawu przyrządów niwelacyjnych należy również statyw podobny do statywu teodolitowego, dwie łaty niwelacyjne i dwie podstawki do łat, tzw. żabki.


    Statyw służy do ustawiania niwelatora na takiej wysokości, abyśmy mogli swobodnie wykonywać pomiar. Umożliwia on także – w razie potrzeby – scentrowanie niwelatora dokładnie nad żądanym punktem.