Chùa Yên Tử - Quảng Ninh


Danh Thắng Yên Tử

Núi Yên Tử ở xã Thượng Yên Công, phía Tây thị xã Uông Bí, tỉnh Quảng Ninh, có đỉnh cao 1068m.

Chùa Hoa Yên thường gọi là chùa Cả, tọa lạc trên núi Yên Tử, ở độ cao 516m.  Chùa nguyên tên là Vân Yên, do Thiền sư Hiện Quang khai sơn. Ngài là đệ tử nối pháp của Thiền sư Thường Chiếu. Kế tiếp Thiền sư Hiện Quang là Quốc sư Trúc Lâm, Quốc sư Đại Đăng, Thiền sư Tiêu Diêu, Thiền sư Huệ Tuệ, Đại Đầu Đà Trúc Lâm tức Điều Ngự Giác Hoàng Trần Nhân Tông (1299) v.v...

Đại Đầu Đà Trúc Lâm thuộc thế hệ thứ 6 ở Yên Tử, nhưng đến Ngài, Ngài đã thống nhất các Thiền phái đã có thành một Thiền phái Trúc Lâm nên người đời gọi Ngài là Trúc Lâm đệ nhất Tổ.

Ngài cho mở chùa Vân Yên to rộng, tả hữu dựng viện Phù Đồ, lầu chuông trống, nhà dưỡng tăng, nhà khách, dưới sườn núi dựng nhà cửa suốt đến xứ Thanh Lương. Tăng đồ khắp nơi đến nghe giảng yếu chỉ Thiền tông rất đông. Chùa Vân Yên trở thành trung tâm Phật giáo thời bấy giờ.

Đến khoảng niên hiệu Hồng Đức (1470-1497), vua Lê Thánh Tông lên thăm chùa, thấy cảnh hoa nở đầy sân, bèn cho đổi tên là Hoa Yên.

Trước chùa Hoa Yên có Huệ Quang Kim Tháp xây năm 1309, an táng Xá Lợi Trần Nhân Tông, và hơn 40 ngôi tháp lớn nhỏ khác, đều là tháp cổ đời Trần.

Hệ thống chùa ở Yên Tử hiện nay đang được trùng tu, xây dựng quy mô lớn : chùa Cầm Thực, chùa Giải Oan, chùa Một Mái, chùa Bảo Sái, chùa Vân Tiêu, chùa Thiên Trúc v.v… Tuyến cáp treo từ chân núi đến gần khu vực tháp Tổ đã hoạt động từ năm 2002.

Chùa Thiên Trúc (chùa Đồng) trên đỉnh núi Yên Tử do một bà phi của chúa Trịnh phát tâm cúng dường. Ngôi chùa nhỏ ở dạng một khối đồng hình chữ nhật, cao 1,35m, dài 1,4m, rộng 1,1m, qua thời gian đã hư hỏng nhiều. Ngày 23-10-2005, UBND tỉnh và Ban Trị sự Phật giáo tỉnh Quảng Ninh đã làm lễ khởi công xây dựng lại chùa Đồng hoàn toàn bằng chất liệu đồng với khoảng 70 tấn đồng, diện tích khoảng 20m2 ; chiều cao từ cột nền tới mái là 3,35m, mỗi viên ngói nặng khoảng 4 kg, 4 cột chùa, mỗi cột nặng 1 tấn. Trong Đại lễ khánh thành chùa Đồng ngày 30-01-2007, Trung tâm Sách Kỷ lục Việt Nam đã trao bằng xác lập kỷ lục : Thiên Trúc Tự - ngôi chùa bằng đồng lớn nhất Việt Nam trước hàng ngàn Chư tôn đức Tăng Ni, quan khách, Phật tử và du khách tham dự.

Thiền viện Trúc Lâm, tức chùa Lân, chùa Long Động, nằm trên đường vào khu danh thắng Yên Tử, cách tỉnh lộ 18 khoảng 10 km, thuộc xã Thượng Yên Công, thị xã Uông Bí, tỉnh Quảng Ninh, đã được Hòa thượng Thích Thanh Từ cho khởi công xây dựng lại ngày 15-8-2002 và tổ chức lễ khánh thành ngày 14-12-2002. Đây là nơi trước kia Trúc Lâm đệ nhất Tổ Trần Nhân Tông làm nơi giảng đạo.

Trước sân Thiền viện có đặt một quả cầu Như Ý Báo Ân Phật bằng đá hoa cương đỏ (rubi),  đường kính 1.590 mm, trọng lượng 6,5 tấn, được lấy tại mỏ đá An Nhơn (Quy Nhơn). Quả cầu đặt trên một bệ đá granit có tiết diện vuông, nặng 4 tấn, bọc bên ngoài là bể nước hình bát giác với tám bồn hình cánh hoa bao quanh tượng trưng cho Bát Chánh Đạo. Quả cầu do nhóm Phật tử Minh Hạnh Túc phát tâm cúng dường, được Công ty TNHH Hà Quang thi công trong 18 tháng. Lễ cúng dường được tổ chức vào ngày 06-7-2005 (01 tháng 6 năm Aát Dậu). Trung tâm Sách Kỷ lục Việt Nam đã xác lập kỷ lục : Quả cầu Như Ý lớn nhất Việt Nam.

Lễ hội Yên Tử bắt đầu ngày 10 tháng giêng (âm lịch) kéo dài đến hết tháng ba. Ca dao có câu:

Trăm năm tích đức tu hành,
Chưa đi Yên Tử, chưa thành quả tu.

Hiện nay mỗi năm, có khoảng cả triệu Tăng Ni, Phật tử và du khách về tham quan Khu di tích lịch sử văn hóa nổi tiếng này ở Quảng Ninh. Di tích Trúc Lâm - Yên Tử  đã được báo Sài Gòn Tiếp thị (số 16, ngày 28-4-2005) công bố là 1 trong 10 điểm du lịch hành hương được du khách hài lòng nhất năm 2005.

Đặc biệt, Khu di tích danh thắng Yên Tử còn thường xuyên đón tiếp Chư tôn đức Tăng Ni lãnh đạo Phật giáo trong nước và các nước trên thế giới. Ngày 14-12-2007, hàng ngàn Chư tôn đức Tăng Ni, quan khách và Phật tử cả nước về Hà Nội dự Đại hội Đại biểu Phật giáo Toàn quốc lần thứ VI đã về thăm Yên Tử.  Ngày 17-5-2008, đã có hơn 1.000 đại biểu, trong đó, hơn 160 đại biểu Quốc tế đến từ hơn 30 quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới cùng khoảng 7.000 Phật tử trong cả nước đến Hà Nội dự Đại lễ Phật đản Liên Hợp Quốc (Vesak 2008) đã hành hương về chốn thiêng Yên Tử để chiêm bái và làm lễ cầu nguyện hòa bình, an lạc, hữu nghị cho nhân loại. Và ngày 27-11 năm nay, Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam cùng Ban Trị sự Phật giáo tỉnh Quảng Ninh chuẩn bị tổ chức Đại lễ kỷ niệm 700 năm ngày mất của đức Vua - Phật Hoàng Trần Nhân Tông với quy mô hoành tráng, trang nghiêm tại Khu danh thắng tâm linh quan trọng Yên Tử, Quảng Ninh.


Yên Tử


Chùa Hoa Yên


Huệ Quang Kim tháp



Chùa Đồng


Lễ khánh thành Chùa Đồng


Toàn cảnh TV Trúc Lâm


Chánh điện TV Trúc Lâm


Điện thờ Trúc Lâm Tam Tổ


Quả cầu như ý



Chùa Yên Tử



Phía sườn Tây Yên Tử, trong quá trình phát cây, mở đường, xẻ gỗ, những lâm tặc cách đây 20 năm đã phát hiện rất nhiều bậc đá, đường cổ, dẫn đến những ngôi chùa, am đá, với rặt là voi đá, ngựa đá, tượng đá, bia đá…

Thế nhưng, các lâm tặc này không hiểu đó là di sản vô cùng kỳ vĩ, mà nghĩ rằng, đây là kho báu của “người Tàu”. Thế là, chẳng xẻ gỗ nữa, đám lục lâm thảo khấu này chuyển nghề… săn đồ cổ.

Với xà beng, cuốc, xẻng, họ kéo nhau vào rừng phá sập chùa cổ, đào đổ am đá, chặt đầu ngựa đá, voi đá để tìm… vàng bạc, đồ cổ.

Chẳng hiểu do ấu trĩ, hay nghe truyền thuyết gì về cách cất giữ kho báu, mà họ tin rằng, người xưa cất giữ châu báu trong những pho tượng. Thế là, chẳng pho tượng, linh vật nào còn nguyên vẹn cả. Họ chặt đầu, bổ bửa voi đá, ngựa đá, rùa đá, tượng đá, đập vỡ tung tóe bia đá 700 năm tuổi để tìm vận may.




Con đường với 2 hàng tùng cổ



Tượng Phật hoàng Trần Nhân Tông bị phạt cụt đầu...

...giờ đã được gắn lại và đặt trong một cái am gạch lụp xụp thế này
Khám phá Hồ Thiên và Ngọa Vân

Chùa Hồ Thiên là nơi đăng đàn thuyết pháp của Điều ngự giác hoàng Trần Nhân Tông. Chùa Hồ Thiên nằm trong Khu di tích nhà Trần tại Đông Triều, Ngôi chùa toạ lạc trên núi Phật Sơn, nơi mà theo các nhà phong thuỷ là có địa thế “long chầu, hổ phục” rất đắc địa, Khu chùa tựa vào đỉnh núi Phật Sơn, cho nên suốt cả mùa đông không hề có ngọn gió bấc nào thổi vào được. Chữ hồ trong Hồ Thiên tự không phải là ao, mà mang nghĩa “quần tụ”. Hồ Thiên là sự quần tụ trên trời (theo Tỷ kheo Thích Đạt Ma Trí Thông - trụ trì chùa)




Phiến đá này thì được tạo hoá đẽo tạc đẹp hơn cả hình rồng chầu ở sân vua thuở cũ


Khu nhà tổ chùa (am) chùa Ngọa Vân



Con đường dốc dác mà 700 năm trước vua Trần đã tu, đã vui cõi đạo

Vua Trần Nhân Tông, sau khi rũ long bào đi tu, đã hoá ở đây, một phần xá lỵ trong mộ tháp có “nóc” hình cái hồ lô đắc đạo này.


Một trong những cái am mà tương truyền 700 năm trước vua Trần đã ngồi thiền vẫn còn tương đối nguyên vẹn hình hài, sau quá trình bị đào khoét cả nền, tường, móng, nóc nhằm tìm vàng bạc – cổ vật. Tiền cảnh là tấm bia quý bị đập nát tìm vàng, nhà tu và các chuyên gia đã ghép và dựng lại.


Sử cũ và cả tấm bia kể trên đã ghi rõ: Hồ Thiên từng là một Thiền viện cấp quốc gia với hàng trăm gian nhà lớn nhỏ. Và bạn phải sửng sốt khi gặp giữa hoang vu hệ thống cây ăn quả (cây nhà) được trồng từ hàng mấy trăm năm trước, cùng dấu tích của những “đền cũ lâu đài” tráng lệ.

Cây vải cổ thụ, tương truyền có từ 700 năm trước, do vua Trần Nhân Tông trồng,
nó vẫn đơm hoa kết trái.



Phật hoàng Bảo tháp bằng đá xanh cao 7 tầng giữa đại ngàn nguyên sinh và được chiêm bái di tích đã có 700 năm tuổi.

Nền cũ chùa Hồ Thiên



Tháp gạch hiếm hoi dựng thời Lê còn nguyên vẹn ở Hồ Thiên


Những di vật của ngôi chùa Hồ Thiên

Tháp đá 7 tầng được một nhà khoa học chụp lúc chưa đổ


Tháp đá tảng xanh 7 tầng vào loại báu vật của Việt Nam,
năm 2004 vẫn còn nguyên vẹn khiến các nhà nghiên cứu phải trầm trồ

Thì đến nay đã bị kẻ xấu dùng bộc phá đánh sập để bới… vàng bạc mà chúng tin là sẽ tìm ra
Bên trên toà sen bằng đá tảng xanh là một ngọn tháp gạch đỏ. Trong “cửa sổ” tháp có những pho tượng Phật hoàng bằng đá trắng. Nhiều pho đã mất, nhiều pho bị chặt cụt đầu đã được nhà sư Thích Đạt Ma Trí Thông khênh về đặt ở cạnh tấm bia Trung Tu


Tấm bia được coi là đẹp nhất tỉnh Quảng Ninh này cũng vừa mới được dựng lại, sau khi nó bị đánh bộc phá thành hang hốc để bới cổ vật và vàng bạc. Cả nhà bia toàn bằng đá khổng lồ cũng bị đổ sụp. Bức ảnh này chụp năm 1988, khi các nhà nghiên cứu có mặt, bia đã bị đào bới, phá huỷ giữa rừng hoang, sau khoảng 200 năm Hồ Thiên tự vắng bóng nhà tu hành.





Bia đá bị đập vỡ được gắn lại
Bia đá xanh tuyệt đẹp ca ngợi cảnh Hồ Thiên

Tháp đã mới được dựng lại

Di vật tuyệt đẹp còn sót lại

Thác Ngự Dội


Và Yên Tử ngày nay
Dãy Yên Tử nhìn từ trên cao

Suối giải oan - nơi 300 cung nữ đã trầm mình



Năm 2006 khi xây dựng chùa Đồng mới đặt trên đỉnh Yên Tử, ngôi chùa đồng mới nặng gần 72 tấn được đúc bằng Đồng ở chân núi Yên Tử sau đó được vận chuyển lên và đặt trên đỉnh Bạch Vân Sơn cao 1068m so với mặt nước biển. Đúc chùa Đồng đã là một kỳ công vì vận chuyển cả một ngôi chùa bằng đồng lên đỉnh cao nhất của dãy Yên Tử hiển nhiên là nan giải.

Chùa Đồng (Yên Phúc Tự)


Chùa Hoa Yên nằm giữa đường lên đỉnh chùa Đồng



Chùa Hoa Yên








Tháp tổ trong khu rừng già


Hàng tùng cổ thụ 700 năm tuổi

Hoàng hôn trên đỉnh Yên Tử

Bao quanh Yên Tử là núi rừng hùng vĩ


Bức tượng đá An Kỳ Sinh giữa trời Yên Tử

Đây là pho tượng đá nguyên khối lạ kỳ nhất trên non thiêng Yên Tử. Bao năm qua người ta vẫn đến đây lễ bái, phụng thờ nhưng chưa ai thực sự hiểu được huyền tích ra đời của pho tượng.

Theo sử sách, ngay từ thủa sơ khai, Yên Tử đã là một ngọn núi thiêng nổi tiếng khắp nước Việt. Chính vì vậy, vào thế kỷ thứ III trước CN đã có đạo sỹ tên Yên Kỳ Sinh - đạo sỹ giỏi nối tiếng xứ Trung Hoa đến đây tu luyện rồi hóa đá. Dấu tích xưa nay vẫn còn lại một pho tượng đá cao 2m, hình người, đứng chắp tay hướng về Bắc.

Tượng đá mang hình người kỳ lạ

Pho tượng đá An Kỳ Sinh (hay còn gọi là Yên Kỳ Sinh) tọa lạc ngay giữa đỉnh Yên Tử, đoạn từ chùa Vân Tiêu đi lên chùa Đồng. Là tượng đá nguyên khối, lại đứng giữa đất trời hàng nghìn năm nên rong rêu bám đầy. Nhiều người dân ở đây cho rằng tượng đá An Kỳ Sinh là một khối đá thiên tạo, dáng hình giống một nhà sư mặc áo chùng thâm, hai tay cung kính chắp trước ngực, nhà sư thanh thản đứng giữa đất trời, tà áo bay trong gió.



Chuyện lạ quanh bức tượng đá giữa trời Yên TửKhi đi qua tượng, du khách thập phương thường kiên nhẫn đứng lại, chờ đến lượt mình được vào lễ bái.

Tượng được dựng đứng trên một khối đá hình nấm, dưới chân tượng được cố định bằng xi măng. Trước mặt tượng được xây một bệ thờ ba bậc, bằng xi măng và đặt một bát hương rất to. Bên phải có một bệ thờ nhỏ, cũng đặt một bát hương.

Không ai biết đích xác đó là bệ thờ ai, chỉ nghe tương truyền đó là bệ thờ một vị đệ tử của đạo sĩ Yên Kỳ Sinh. Bên trái có một biển bằng xi măng cắm trên một cột bê tông hình chữ nhật, nét chữ sơn vàng ghi: "Tượng An Kỳ Sinh - di tích có giá trị, đã được xếp hạng bảo vệ, nghiêm cấm mọi hành vi xâm phạm".

Thật lạ là trong khi đường leo núi, đoạn từ tháp 7 tầng đi lên chùa Đồng, đoạn nào cũng dốc, đá núi lởm chởm thì chỗ đặt tượng thờ An Kỳ Sinh lại bằng phẳng, mặc dù rộng chưa đầy 100m2. Một số người bán hàng ở đây cho biết, chỉ duy nhất ở đoạn này, trên hành trình lên chùa Đồng không bao giờ xảy ra cảnh chen lấn, xô đẩy. Khi đi qua đoạn này, du khách thập phương thường kiên nhẫn đứng lại, chờ đến lượt mình được vào lễ bái chứ không tranh giành nhau như ở chùa dưới.

Người ta quan niệm, tượng An Kỳ Sinh là một pho tượng kỳ lạ nên ẩn chứa trong đó nhiều phép màu huyền bí. Bởi vậy, khi đến đây người đi chùa thường lấy một tờ tiền mới, chà lên mình tượng để cầu phúc, cầu sức khỏe và tài lộc.

Cũng có người cho rằng tượng là hiện thân của Yên Kỳ Sinh - một vị đạo sỹ tinh thông bách bệnh, từng luyện nên linh đan trường sinh bất tử nên khi nhiều người mắc bệnh hiểm nghèo, vô phương cứu chữa đã đến đây lập đàn cúng tế, xin cho bệnh tật tiêu tan, tai qua nạn khỏi đã rất linh ứng.

Theo PGS Nguyễn Duy Hinh - người đã nhiều năm nghiên cứu về tôn giáo Việt Nam thì trước đây khu di tích này là một quần thể gồm một tượng đá đứng và hai ngôi mộ hình chữ nhật có nấm, đắp cao khoảng hơn 10cm. Xung quanh có kè đá che chắn khá kiên cố.

Tương truyền đó chính là tượng An Kỳ Sinh và hai ngôi mộ là mộ hai học trò của ông. Tượng không phải là đá mọc tự nhiên mà là do con người dựng, chính vì thế dưới chân tượng mới có nhiều khối đá lớn như bệ để giữ cho tượng không bị đổ. Nếu quan sát kỹ sẽ thấy ở phần ngực tượng có một khung hình chữ nhật khắc lõm, qua năm tháng đã bị mờ.

Theo phỏng đoán của PGS Hinh thì đó có thể do ngày xưa khi đặt tượng người ta đã khắc tên An Kỳ Sinh như một cách yểm tâm tượng thường thấy trong dân gian. Đó cũng chính là dấu vết của một sự gia công. Gần tượng xưa còn có động Dược am và Thung am (am thuốc và am luyện thuốc).

Yên Kỳ Sinh là đạo sĩ hay thiền sư?

Đại đa số người dân qua nhiều thế hệ đều chỉ biết rằng tượng đá là hiện thân của thiền sư An Kỳ Sinh - vị thiền sư đầu tiên đến tu tập trên đỉnh Yên Tử. Tên Yên Tử sau này cũng là bắt nguồn tên ông (Yên Tử theo sách An Nam Chí của Cao Hùng Trưng ban đầu có tên là Tượng Đầu sơn). Cũng từng có nhiều nhà nghiên cứu về đây tìm lại các dấu tích cổ để móc nối với các giai thoại lịch sử, trả lời cho câu hỏi: Nhân vật Yên Kỳ Sinh có thực sự đã đặt chân đến Yên Tử?


Chuyện lạ quanh bức tượng đá giữa trời Yên Tử

Tuy nhiên, theo PGS Nguyễn Duy Hinh, trong sách "Lịch triều hiến chương loại chí" của Phan Huy Chú có dẫn bài thơ "Thủy văn tùy bút" của Phật hoàng Trần Nhân Tông. Bài thơ này đã nhắc đến Yên Kỳ Sinh như một vị tiên giả từng tu luyện linh đan trên đỉnh cao nhất của Yên Tử. Như vậy, ngay từ thời Trần trên núi Yên Tử đã có di tích An Kỳ Sinh và Yên Kỳ Sinh là đạo sĩ chứ không phải là thiền sư.

Về nguồn gốc của vị đạo sỹ họ Yên này, trong sách "Liệt tiên truyện" của Trung Quốc cho biết rằng, Yên Kỳ Sinh là người Phụ Hương ở Lang Gia (vùng Chư Thành, tỉnh Sơn Đông ngày nay), chuyên bán thuốc ven biển Đông Hải, người bấy giờ gọi là Thiên Tuế Ông. Tần Thủy Hoàng đi tuần phương Đông đã từng nói chuyện với ông và tặng ông kim hoàng cùng ngọc bích nhưng đã bị ông bỏ lại trong đình Phụ Hương cùng một bức thư, một đôi giày bằng xích ngọc để báo đáp, bảo mấy năm sau Tần Thủy Hoàng hãy đến núi Bồng Lai tìm ông.

Theo lời dặn, mấy năm sau Tần Thủy Hoàng sai Từ Thị (Từ Phúc), Lô Sinh đem mấy trăm người ra biển tìm ông nhưng chưa đến núi Bồng Lai thì gặp bão nên phải quay về. Tần Thủy Hoàng cho lập hơn 10 chỗ thờ ông ở đình Phụ Hương và ven biển Đông Hải. Nhà Tần mất, ông ở cùng người bạn thân là Khoái Thông.

Tây Sở Bá Vương Hạng Vũ từng mời ông ra làm quan, ông bèn đi nơi khác, không biết chết ở đâu. Trong một số thư tịch và sử liệu Trung Hoa cũ còn cho biết thêm, Yên Kỳ Sinh đã từng tìm được cây thạch xương bồ để cứu một người qua cơn thập tử nhất sinh và cũng chính nhờ uống loại cây kỳ diệu này mà trở nên trường sinh bất tử, sống đến nghìn năm.

Tuy nhiên, có một điều mà nhiều người trở nên thắc mắc, tại sao Trung Quốc nổi tiếng với vô số núi thiêng như Hoằng Sơn, Thiên Thai, Nga Mi, Vũ Ang, Ngũ Nhạc... sao An Kỳ Sinh lại không ở đó mà đến Yên Tử?

Theo lý giải của PGS Hinh thì trong sách "Đại Nam nhất thống chí" có ghi rõ ngay tại tỉnh Sơn Tây, huyện Tam Dương và Lập Thạch (thuộc vùng đất Quảng Ninh và Phú Thọ ngày nay) có cây thạch xương bồ mọc rất nhiều trên đỉnh núi. Như vậy có thể Yên Kỳ Sinh từng tìm đến Yên Tử tìm cây thạch xương bồ để cứu người hoặc luyện linh đan sau đó ở lại nơi đây tu luyện.

"Một vấn đề khác cũng rất quan trọng, đó là vấn đề quan hệ đi lại giữa Giao Châu với miền ven biển Đông Hải thời Tần Hán khá thuận lợi. Những di tích khảo cổ học thời Ân Thương ở Quảng Đông và nước ta đã chứng tỏ mối quan hệ khó tưởng giữa hai nước. Do vậy, khả năng Yên Kỳ Sinh đến Yên Tử vào thế kỷ III trước CN là có khả năng xảy ra" - PGS Hinh cho biết.

Về pho tượng đá An Kỳ Sinh, PGS Hinh nhận định rằng đây là một di tích ngoài trời mang tính dân gian, hoặc do môn đệ của Yên Kỳ Sinh lập nên hoặc do nhân dân tạo dựng để đánh dấu sự có mặt của Yên Kỳ Sinh và môn phái của ông trên đỉnh núi này. "Còn việc chỉ có mộ của học trò mà không có mộ của ông, có thể lý giải do Yên Kỳ Sinh là tiên nên bay lên trời chứ không chết, vì vậy không có mộ. Hoặc cũng có thể môn đồ của ông đến đây luyện linh đan rồi chết, mộ của họ còn đó và bên cạnh là tượng thờ tổ sư" - PGS Hinh nói.

Theo ĐS&PL

Phát hiện đường Xích tùng cổ trên Yên Tử

Rất có thể con đường cổ Xích tùng này chính là con đường đầu tiên khi xưa đức Thượng hoàng Trần Nhân Tông lên Yên Tử tu hành sau đó đắc đạo thành Phật.
Những ngày cuối đông, Yên Tử ít đón khách hành hương hơn hẳn. Lác đác hai ba đoàn khách du lịch nước ngoài đến rồi lại đi, mùa đông ở vùng này lạnh hơn hẳn, sương bốc dày đọng lại thành những dải mây ken dày đặc trên đỉnh núi. Vườn cải trên núi của các nhà sư tu hành đã ngả sang màu xanh thẫm. Hôm qua, 29/1, mấy bụi mai dưới chân núi đã bung cánh nở trắng cả cành cây; hình như chỉ chờ cơn mưa xuân đầu tiên là những mầm măng trúc sẽ đội đất nhô lên. Thêm một mùa nữa, Yên tử đã chuẩn bị đón những bước chân của du khách hành hương về chốn tổ.
Bát vân tầm cổ đạo


Rẽ cỏ dại tìm lối xưa. Ảnh: Lê Anh Dũng.Tháng 7 năm 1294, Thượng hoàng Trần Nhân Tông quyết định xuất gia ở núi Vũ Lâm thuộc vùng Ninh Bình. Tháng 8 năm 1299, Thượng hoàng Trần Nhân Tông vào núi Yên Tử tu khổ hạnh, trước đó một tháng vào tháng 7, ngài đã cho dựng am Ngự Dược ở trên Yên Tử.


Hơn 700 năm sau đó đã có nhiều người biết hơn về một con đường men theo suối Giải Oan lên tới chùa Hoa Yên.
Từ chân núi Yên Tử lên chùa Hoa Yên hiện có hai con đường: đường bộ mà mọi người vẫn đi bấy lâu nay, qua chùa Giải Oan, lên dốc Hà Nội qua đường Tùng – đường Trúc lên lăng Quy Đức rồi hướng thẳng lên chùa Hoa Yên; còn đường cáp treo mới làm cách đây cũng đã tám năm rồi.
Nhưng có một con đường mà các thiền sư lên đây từ thuở Yên Tử còn hoang vu vẫn thường hay đi, dân trong vùng cũng theo đó mà đi hái thuốc … Đoạn đường này dài khoảng hơn 2 cây số bắt đầu từ sau lưng chùa Giải Oan, men theo suối nếu vòng qua thác Bạc là có thể đến chùa Hoa Yên.
Đoạn đường này dân trong vùng gọi là đường Xích chắc là do dọc lối có trồng xích tùng. Hiện vẫn còn hơn 10 cây xích tùng cổ có tuổi ngang với đường Tùng từ Hoa Yên lên An Kỳ Sinh. Rất ít người biết đoạn cuối con đường nằm ở vị trị giữa Am Hoa (hay còn gọi là am Thung) và am Dược (Am Ngự Dược ?).
Năm 2006 khi xây dựng chùa Đồng mới đặt trên đỉnh Yên Tử, ngôi chùa đồng mới nặng gần 72 tấn được đúc bằng Đồng ở chân núi Yên Tử sau đó được vận chuyển lên và đặt trên đỉnh Bạch Vân Sơn cao 1068m so với mặt nước biển. Đúc chùa Đồng đã là một kỳ công vì vận chuyển cả một ngôi chùa bằng đồng lên đỉnh cao nhất của dãy Yên Tử hiển nhiên là nan giải.
Trong cái khó ló cơ duyên: người dân địa phương đã gợi ý cho chúng tôi hướng khám phá về một con đường cổ. Theo sách sử chép lại dưới thời của nhị tổ Pháp Loa, Thiền phái Trúc Lâm phát triển cực thịnh, riêng ở vùng núi Yên Tử thời điểm cao nhất có hơn một vạn tăng chúng đến đây để tu tập. Với số lượng như vậy ắt hẳn sẽ để lại nhiều dấu tích tại nơi đây, nên sự bí ẩn về một con đường cổ sau chùa Giải oan hơn bao giờ hết trở nên thu hút chúng tôi quyết tâm dấn bước trên con đường khám phá thánh địa Yên Tử
Theo tính toán có đi cả con đường chỉ vẻn vẹn một buổi chiều, con đường hơn 2km chắc chắn chỉ đi hết cùng lắm là 3 giờ đồng hồ, nhưng trong đoàn khám phá ai cũng đem theo một tâm trạng háo hức về những thứ có thể thấy dọc đường đi. Vì theo phỏng đoán thì rất có thể đây chính là con đường đầu tiên vua Trần Nhân Tông lên Yên Tử tu khổ hạnh và ngài đã đắc đạo thành Phật ở nơi đây.
Dấu vết còn sót lại của đường cổ Xích tùng


Đá lát đường cổ Xích tùng; phiến đá án ngữ trước Am Dược Ngự, di vật khảo cổ thời sơ Trần, bức tường đá của Am Dược Ngự. Ảnh: Lê Anh Dũng.Con đường cổ xích tùng lên thẳng am Dược ngày nay không còn người đi nữa, thi thoảng đến mùa xuân người dân hái thuốc để bán cho khách hành hương mới đi trên con đường này vì xung quanh am Dược (am Ngự Dược ?) có thể tìm thấy nhiều loại thuốc Nam: đằng sau am là cả một vạt diếp cá rừng, trước mặt là một rừng sâm nam. Theo sư bác Khai Hiếu người đã ở Yên Tử gần 15 năm nay thì sâm Nam là một dược liệu rất quý, trong năm thì mùa xuân đi đào sâm Nam là hợp lý nhất vì đất lúc đó gặp mưa nên bở, chỉ cần kéo mạnh là lấy được cả chùm những con sâm to hơn ngón tay cái, thơm ngang với cả sâm Triều Tiên; bên cạnh sâm nam còn vô số các loại cây khác, nào là thứ cỏ gây tê, cây chữa đau lưng, những thuốc như trầu tiên, gừng gió ở đây không thiếu gì.


Ngay bên cạnh am Dược là một nền am cũng đã đổ nát dân trong vùng gọi là am Hoa, còn có tên cổ là am Thung tức là: am giã thuốc. Mối liên hệ giữa am Ngự Dược và am Thung thật là chặt chẽ nếu như xét riêng theo tên gọi: Một am để trồng thuốc – một am để “giã thuốc” hiểu thoát nghĩa chính là việc bào chế thuốc.
Khảo cổ còn tìm thấy dưới nền am Thung (am Hoa) có nhiều bầu gốm men hoa nâu, gốm sành nhỏ bằng nắm tay khi xưa chắc hẳn mọi người dùng những chiếc bầu nhỏ đó để đựng thuốc. Việc tồn tại hai am Dược, am Thung trên Yên Tử cho đến tận ngày hôm nay chứng tỏ ở vị trí đó đã từng là nơi trồng và bào chế thuốc cho vùng Yên Tử xưa kia.
Theo sách Đại Việt Sử Ký toàn thư chép lại: Tháng 8 năm Kỷ Hợi, Thượng hoàng từ phủ Thiên Trường vào núi xuất gia tu khổ hạnh. Trước đó có một đoạn chép, tháng 7 năm đó (năm Kỷ Hợi - 1299) dựng am Ngự Dược ở núi Yên Tử.


Cửa sau Am Dược Ngự. Ảnh: Lê Anh Dũng.Từ mấy dòng trong sách ĐVSK trên ta có thể thấy việc dựng Am Ngự Dược trên Yên Tử chính là việc chuẩn bị cho Thượng hoàng Trần Nhân Tông xuất gia vào Yên Tử để tu khổ hạnh.


Ở nền am Dược đoàn khảo sát nhận thấy còn khá nguyên vẹn, am Dược được xây bằng đá, đường đi ngay ngắn, nhìn qua thì có thể nhận xét có qua một số lần trùng tu vì trên nền móng kiên cố bằng đá có hai lớp nhà. Một lớp nhà được dựng bằng cột và một lớp nhà dựng bao ở ngoài xây bằng tường đá, rất kiên cố. Hiện giờ lớp tường đá vẫn còn hai mảng tường bên trái và phải, mặt sau thì chỉ còn một nửa, mặt trước thì bị phá hủy hoàn toàn. Còn lớp nhà đựng bằng cột thì được phỏng đoán qua hệt thống các hàng bệ đá hoa sen để kê chân cột vẫn còn nguyên, trên đường đi lên am Dược cũng có nhiều những bệ đá như vậy, hoặc vứt lăn lóc, hoặc dùng để lát đường.
Đường đi từ cuối con đường Xích tùng lên thẳng am Dược theo những bậc đá được làm rất ngay ngắn, nhưng đường hẹp đến gần lên am Dược thì mới mở rộng ra. Theo con đường này, từ sau chùa Giải Oan lên đến am Dược, có 3 chặng có những đoạn đừng được dựng lên gần giống như vậy, tuy sơ sài hơn nhưng chắc chắn những bậc đá đó không thể do bàn tay của thiên nhiên tạo nên mà phải từ công tỉa tót của con người.
Rất có thể con đường cổ Xích tùng này chính là con đường đầu tiên khi xưa đức Thượng hoàng Trần Nhân Tông lên Yên Tử tu hành sau đó đắc đạo thành Phật.


Mặt khác, trong cả ba sách nói về việc vua Trần Nhân Tông xuất gia tu khổ hạnh trong Yên Tử không nhắc đến việc vua ở đâu khi lên Yên Tử mà chỉ nhắc đến việc vua mất tại am Ngọa Vân thuộc khu vực Yên Tử. Tuy vậy việc xây dựng am Ngự Dược vào tháng 7 năm Kỷ Hợi, đến tháng 8 vua xuất gia tu khổ hạnh tại Yên Tử chính là một chìa khóa cho biết: dựng am Ngự Dược chính là công việc chuẩn bị về mặt cơ sở vật chất cho Thượng hoàng vào trong núi tu hành và đây là nơi đầu tiên ngài an cư để tu tập trong vùng Yên Tử.
  • Trần Ngọc Linh

    Tháp mộ Trần Nhân Tông uy nghi trên đỉnh núi


Từ khu Ngọa Vân 3, với những công trình đổ nát, có một con đường mòn nhỏ xíu, với những viên đá xếp bậc dẫn lên đỉnh Vây Rồng ẩn hiện trong mây mờ
Anh Tuấn – người dẫn đường bảo rằng, chẳng mấy khi thấy cái đỉnh núi đó rõ ràng. Những đám mây cứ thoắt cái ngập tràn, quấn quyện đỉnh núi, rồi thoắt cái lại bay đi mất. Thật đúng là cảnh nằm trên mây, đúng với cái tên Ngọa Vân.

  • Tận thấy tháp mộ Trần Nhân Tông uy nghi trên đỉnh núi
    Tháp mộ Phật hoàng Trần Nhân Tông ẩn hiện trong rừng già. 

    Hai bên con đường mòn có rất nhiều loại cây trồng ở dưới xuôi như nhãn, vải, bưởi, đào. Có mấy cây vả to tướng, quả sai trĩu trịt, quả nào quả nấy to bằng chiếc bát mắm. Một khung cảnh thiền rõ rệt hiện ra.

    Đứng dưới chân dốc nhìn lên, tôi ngỡ ngàng khi thấy hai tháp mộ xuất hiện uy nghi giữa tán rừng rậm rạp. Phía sau hai tháp mộ là một gian nhà nhỏ, khiêm tốn nép vào sườn núi.

    Tôi quả thực xúc động khi lần đầu tiên trong cuộc hành trình xuyên rừng dọc ngang Yên Tử, được chứng kiến một di tích còn khá nguyên vẹn, hoang sơ, đặc biệt, đó lại là di tích quan trọng nhất của hệ thống Ngọa Vân cũng như của cả dải Yên Tử này.

    Tận thấy tháp mộ Trần Nhân Tông uy nghi trên đỉnh núi
    Đường dẫn lên am Ngọa Vân được tận dụng bằng gạch cổ. 

    Bởi vì, đó chính là nơi Phật hoàng Trần Nhân Tông ngày đêm tu luyện, ẩn mình cho đến khi băng hà. Có nhiều thuyết kể lại sự ra đi của ngài, nhưng phổ biến nói ngài băng theo thế sư tử ngọa trong rừng và hóa. Khi các đệ tử phát hiện ra cái chết của ngài, thì một cây trúc đã mọc xuyên qua đùi.

    Chuyện rằng, niên hiệu Long Hưng thứ 16, ngày 5 tháng 10 năm 1308, vua Trần Nhân Tông xuống núi về thăm công chúa Thiên Thụy vì bà ốm nặng.

    Thăm công chúa rồi, ngày 16 ngài trở về núi. Trên đường về, cảm thấy có chuyện chẳng lành, nên ngài tức tốc về am Ngọa Vân.

    Tận thấy tháp mộ Trần Nhân Tông uy nghi trên đỉnh núi
    Rất nhiều đá chân tảng được tận dụng để lát đường đi. 

    Tới chiều muộn ngày 18, vua Trần mới lên đến đỉnh núi Ngọa Vân nhờ sự giúp đỡ của đệ tử. Lên đến nơi, ông cảm ơn đệ tử và bảo: "Thôi xuống núi ngay đi, chăm chỉ việc tu hành, chớ coi sinh tử là chuyện chơi".

    100 ngày sau, các đệ tử lên Ngọa Vân. Tới lưng chừng núi thấy thoang thoảng mùi thơm. Phật hoàng đã hóa. Người vẫn nằm nghiêng dáng sư tử và một mầm trúc non xanh mọc xuyên qua đùi trái. Đời sau lưu truyền bài thơ, trong đó có câu: "Thân Tổ nằm nghiêng, trúc một mầm...".

    Theo di chúc, đệ tử Pháp Loa đã hỏa thiêu thi hài người, thu được một ngàn viên xá lỵ (có tài liệu nói 3 ngàn viên lớn bé).

    Tận thấy tháp mộ Trần Nhân Tông uy nghi trên đỉnh núi
    Phật Hoàng tháp và Đoan Nghiêm tháp. 

    Sách Đại Nam nhất thống chí ghi: “Ở đỉnh núi Yên Tử, lúc Trần Nhân Tông băng, nằm trên tảng đá lớn, nhân đấy gọi là đá niết bàn, rước thi thể làm hỏa táng, khi thiêu xong, được xá lỵ, một nửa táng ở lăng Quy Đức, một nửa táng ở tháp này (tháp Phật hoàng trên am Ngọa Vân). Đời Chính Hòa triều Lê sửa lại, sau này nhà chùa và phòng tăng đổ nát, chỉ còn lại tháp này”.

    Đại Việt sử ký toàn thư chép: “Mùa thu, tháng 9, ngày 16 (năm Long Hưng thứ 18 - 1310) rước linh cữu thượng hoàng về chôn ở lăng Quy Đức, phủ Long Hưng, xá lỵ cất ở bảo tháp am Ngọa Vân… có sư Trí Thông phụng hầu”.

    Tận thấy tháp mộ Trần Nhân Tông uy nghi trên đỉnh núi
    Phật Hoàng tháp còn khá nguyên vẹn. 

    Như vậy, bảo tháp Phật hoàng Trần Nhân Tông đã 700 năm tuổi, vẫn còn đó, uy nghi, sừng sững giữa trời mây gió.

    Hôm tôi lên Ngọa Vân, thật tiếc không gặp được sư trụ trì Thích Thanh Tiến, vì sư vừa xuống núi. Chỉ có bà vãi tên Xuân, cùng cô cháu gái nhỏ ở lại trông chùa. Bà vãi Xuân nhà ở thôn Tây Sơn (xã Bình Khê, Đông Triều), dù đã 70 tuổi, song tuần nào cũng phăm phăm leo núi lên chùa Ngọa Vân hầu Phật.

    Bà nấu một món ăn mời tôi, mà có lẽ đến cuối đời tôi vẫn không quên được. Đủ các loại rau thơm, rau rừng nấu chung một nồi lõng bõng nước, cùng với đĩa vả muối. Món ăn thật đơn giản, thanh tịnh và đầy sự thoát tục.

    Bà Xuân dẫn tôi đi một vòng để tận mắt những thứ còn lại của Ngọa Vân. Hai ngôi mộ tháp cạnh nhau vẫn còn đó uy nghi và nguyên vẹn.

    Tháp mộ bên Tây là của Phật hoàng Trần Nhân Tông, với rõ ràng 3 chữ Hán ở tầng thứ 2: Phật hoàng tháp.

    Tận thấy tháp mộ Trần Nhân Tông uy nghi trên đỉnh núi
    Bài vị trong tháp Phật Hoàng. 

    Trong lòng tháp đặt một bài vị, mà sau này, tôi mới biết nội dung qua tài liệu của các nhà khoa học: “Nam mô đệ nhất tổ Trúc Lâm đầu đà Tĩnh tuệ giác hoàng Trần triều đệ tam Nhân Tông hoàng đế Điều Ngự vương Phật (Nam mô a di đà Phật, bài vị thờ Điều Ngự vương Phật Đầu đà Tĩnh tuệ giác hoàng, tổ thứ nhất phái Trúc Lâm, vua thứ 3 triều Trần Hoàng đế Nhân Tông)”.

    Tháp mộ phía bên Đông, cũng bằng những phiến đá xanh rất lớn ghép khít bằng mộng có tên “Đoan Nghiêm tháp”, là nơi đặt bài vị của thiền sư Đức Hưng.

    Tận thấy tháp mộ Trần Nhân Tông uy nghi trên đỉnh núi
    Voi đá còn nguyên vẹn. 

    Đứng bên hai tháp mộ uy nghi rủ bóng cành đào, tôi vừa rưng rưng xúc động vừa lăn tăn với câu hỏi: Hàng trăm tháp mộ giữa đại ngàn Tây Yên Tử, rồi cả vườn mộ tháp cách am Ngọa Vân không xa bị bọn lục lâm thảo khẩu đào rỗng ruột, giật đổ để tìm kho báu, giờ chỉ còn lại nền móng, vậy lý gì chúng tha cho tháp mộ đức vua Trần Nhân Tông?

    Bà vãi Xuân kể về sư thầy Thích Thanh Tiến bằng lòng cảm phục, với hơn 10 năm gian khổ giữa đại ngàn để bảo vệ những gì còn sót lại của một thời huy hoàng 700 năm trước.

    Rằng, ngày ấy, chỉ có đại ngàn mênh mang rợn ngợp, dãy Yên Tử huyền bí chỉ có dấu chân lâm tặc và những kẻ săn đồ cổ ra vào, có một vị sư gầy còm nhom với áo nâu sồng chống gậy đi tìm nơi Phật hoàng Trần Nhân Tông hóa.

    Tận thấy tháp mộ Trần Nhân Tông uy nghi trên đỉnh núi
    Bia đá bị đập vỡ được chắp vá lại. 

    Khi đó, các nhà khoa học đã phát hiện ra hệ thống am tháp trên núi Bảo Đài rồi, nhưng những tiếng kêu của các nhà khoa học, chẳng khác nào tin mừng đối với đạo tặc. Chẳng có ai đứng ra bảo vệ di tích cả, nên chúng tha hồ tự do đào bới.

    Ngày sư Tiến lên am, ngài đau lòng khi chứng kiến cảnh hai tấm bia đá xanh đẹp tuyệt trần (một tấm thời vua Minh Mạng, một tấm do chúa Trịnh Căn dựng) bị đập vỡ thành chục mảnh. Bên cạnh bia đá là tượng voi phủ phục còn nguyên vẹn dẫu đã chịu vài vết chém. Chú ngựa đá thân hình mảnh khảnh hơn thì đã bị chặt đứt đôi, chỉ còn lại nửa thân sau.

    Phật Hoàng tháp và Đoan Nghiêm tháp cũng chịu chung số phận. Có cả một đường hầm nham nhở như giao thông hào xuyên dọc ngang hai ngọn tháp này. Cả am Ngọa Vân, nơi Phật hoàng tu tịnh cũng bị phá tan mái, đào rỗng nền.

    Tận thấy tháp mộ Trần Nhân Tông uy nghi trên đỉnh núi
    Những chiếc chậu rửa bằng đá tạc hình hoa sen còn nguyên vẹn. 

    Chúng lôi bài vị bằng đá quý màu xanh trong hai tháp mộ đập vỡ tan tành, kéo đầu tượng ra khỏi tháp mộ, để tìm đồ cổ. Cũng may, đám vô thần vô thánh kia chưa kịp giật đổ tháp thì sư Tiến tìm lên bảo vệ.

    Phải kiên trì lắm, thuyết phục nhiều, thậm chí sẵn sàng đánh đổi cả tính mạng, sư Tiến mới giữ được di tích này, bởi những ngày sư trụ trì ở đây, đám lục lâm thảo khấu vẫn tiếp tục vác cuốc, thuổng và cả thuốc nổ đi săn đồ cổ.

    Chẳng thế mà, có chuyện, ở di tích Hồ Thiên ngay sườn Đông dãy núi, dù đã có sư trụ trì, trông nom rồi, đám trộm cướp vẫn đào rỗng ruột khiến tháp đá xanh 7 tầng đổ rầm như núi lở.

    Tận thấy tháp mộ Trần Nhân Tông uy nghi trên đỉnh núi
    Tượng Phật hoàng Trần Nhân Tông tả cảnh ngài chết trong tư thế sư tử tọa. 

    Lên Ngọa Vân tức là sư Tiến đã dứt hoàn toàn cõi tục. Ngày ngài ăn một bữa với rau rừng, vả muối vào lúc chính ngọ. Thời gian còn lại ngài tu sửa lại phế tích Ngọa Vân am.

    Sư Tiến cõng ximăng trắng lên ghép lại tấm bia bị đập vỡ, thu gom những cổ vật cất giữ trong nhà, lấp lại những hố đào cổ vật quanh hai tháp mộ và ra sức bảo vệ các di sản, để sau này các nhà khoa học có thứ mà nghiên cứu, khai quật, kẻ vẽ.

    Giờ đây, du khách sau một ngày ròng rã cuốc bộ luồn rừng, leo núi, tìm lên am Ngọa Vân, sẽ có gian nhà nhỏ để nghỉ ngơi và được chiêm bái lăng mộ vị vua lẫy lừng của lịch sử, từng 2 lần đánh bại quân Nguyên Mông.

    Tận thấy tháp mộ Trần Nhân Tông uy nghi trên đỉnh núi
    Ngôi chùa Ngọa Vân được dựng lại tạm bợ trên nền móng cũ. 

    Du khách cũng sẽ được ngắm vườn bưởi, vườn nhãn, vườn cam, mà theo sư Tiến do đích thân vua Trần Nhân Tông trồng.

    Du khách cũng sẽ được ăn những quả vả (cùng họ với sung), thứ quả mà người dưới xuôi chúng ta không bao giờ có thể nghĩ lại làm thức ăn được.

    Tôi trộm nghĩ, những cây vả khổng lồ, lúc lỉu quả kia, là một thứ di sản sống đậm chất thiền trên dãy Yên Tử, mà chúng ta cần phải bảo vệ. Nhìn cây vả ấy, tôi cứ mường tượng rõ ràng hình ảnh của một cõi tiên, nơi chỉ có những vị chân tu đắc đạo ẩn mình.
Comments