Biochemical Terms


Bu terminlarning sawaqdashlarning Bioxémiyelik uqumlarni chüshinishige paydisi bolushini ümüt qilimen.

[1]      DNA ning buzulushi (DNA denaturation, DNA变性): Fizikiliq (issiqliq, yuquri bésim, ultra binepshe nur qatarliq) yaki hémiyilik amillarning tesiride, DNA malékulisidiki hidrogénliq baghlarning üzülüshi netijiside, qosh burma tüzülüshning buzulushi, shuning bilen birge DNA malékulisining biologiyilik aktpliqining yoqulushi, fizika-hémiyilik xususiyetlirining özgirishi.

[2]      P/O nisbiti (P/O ratio, P/O): Éléctronlar nepes zenjiri arqiliq yötkelgende, her bir atom oksigénni ishlitip hasil qilalaydighan ATP sani. NADH + H+ diki éléktronlarning yötkilishide P/O = 3, FADH2 ningkide bolsa P/O = 2

[3]      PCR téxnikisi (Polymerase chain reaction = poliméraziliq zenjirsiman réaksiye, PCR技术): Probirkida nishan DNA tertibi (target DNA sequence, 靶DNA序列)ni 106 hessilep köpeyteleydighan bir xil téxnika. Uning asasliq jeryani mundaq: DNA qosh zenjirining yuquri témpratura (93)da buzulushi, tépratura töwenlitilgende, yétekchi (primer, 引物) bilen örnek DNA (templete DNA, 模板DNA)ning birikishi, DNA polimérazining rolida zenjirning uzirishi. 

[4]      RNAning seplinishi (RNA splicing, RNA的拼接): Heqiqiy yadroluqlarda RNA sintézlashta, aldi bilen gén (DNA)diki ipadichi we orunchi (Exon & intron)larning hemmisini öz ichige alghan RNA malékulisi sintézlinidu, andin uning ichidiki orunchilar késip tashlinip, ipadichiler tertip boyiche ulinip, pishqan mRNA malékulisi hasil qilinidu. Mana bu jeryan, RNAning seplinishi diyilidu.

[5]      Tm ( Suyuqlinish nuqtisi = melting temperature, 熔点): DNAni qizdurush arqiliq buzghan waqtimizda, DNA qosh burma tüzülüshining yérimi buzulghan peyttiki tépraturini körsitidu.

[6]      β-oksidlinish (β-oxidation, β-氧化): May kislatalirining aldi bilen aktipliship may kislata atsil-CoAni hasil qilishi, andin, énzimlarning katalizliqida, hidrogénsizlash, su qoshush, yene hidrogénsizlash, we gunggurtluq parchilashtin ibaret tört basquch sijil réaksiye arqiliq, may kislatalirini parchilap atsétil-CoA (acetyl-CoA, 乙酰CoA)gha aylanduridighan jeryan.

[7]      Yérim konsérwatip nusxilinish (Semiconservative replication, 半保留复制): DNA malékulisi nusxilan'ghanda, qosh burma tüzülüsh peytlik échilip, her bir tal zenjir öz aldigha örnek bolup, muhittin munasip ishqar radikallirini élip seplesh arqiliq, ayrim-ayrim halda toluqlima zenjir (complamentary strand, 互补链)lerni shekillendüridu. Shundaq qilip, hasil bolghan ikki dane qosh burma tüzülüshlük ewlat DNA malékulisida, qosh zenjirning bir téli ana DNAdin kelgen, yene bir téli yéngi sintézlan'ghan bolidu. Mana bu yérim konsérwatipliq nusxilinishtur.

[8]      Yérim üzük nusxilinish (Semidiscontinuous replication, 半不连续复制): DNAning nusxilinishi 5´3´ yünülüsh boyiche bolidu: Serkezenjir (leading strand) DNA polimérazining katalizliqida biwaste sintézlinidu, qalaqzenjir (lagging strand)ning sintézlinishi bolsa, awwal DNA polimérazining katalizliqida nurghun Okazaki parchiliri sintézlinip, andin ular ulighuchi énzim (ligase)ning roli arqiliq ulinip, uzun zenjir hasil qilinidu. Shunga DNAning nusxilinishi yérim üzük nusxilinishmu diyilidu.

[9]      Zörür amino kislatalar (Essential amino acids, 必需氨基酸): Adem organizmi éhtiyajliq bolghan, emma özi sintézliyalmaydighan, shu seweptin adem bedinige choqum ozuqluq arqiliq teminlinishi zörür bolghan amino kislatalar. Bundaq amino kislatalardin sekkizi bar: Ile, Met, Val, Leu, Trp, Phe, Tyr, Lys (Bezide gerche adem ténide sintézlansimu, lékin miqdar jehettin éhtiyajni asan qamdiyalmaydighan His we Arg ikki amino kislatanimu öz ichige alidu).

[10]  Halet özgertidighan aqsil (Allosteric protein, 变构蛋白): Bu türlük aqsillar adette ikkidin artuq subbirlik (subunit, 亚基)tin tüzülgen bolup, birer subbirlik seplek (ligand, 配基, mesilen: énzim aqsili bilen birikeleydighan réaksiyileshküchi madda, tormuzlighuchi, tengshigüchi, …) bilen birikkende, haliti (conformation, 构象)de özgirish bolidu. Mesilen, hemoglobin tört subbirliktin tüzülgen bolup, xalighan bir subbirlikke oksigén seplen’gende, halet özgirish tüpeylidin, qalghan üch subbirlikning oksigén bilen birikishi asanlishidu.

[11]  Halet özgertidighan énzim (Allosteric enzyme, 别构酶): Birnechche subbirliktin terkip tapqan, molékulisida aktipliq ornidin bashqa yene tengshesh orni bar bolghan énzimlar. Aktipliq orni réaksiyileshküchi madda (substrate) bilen birikishke we uni katalizlashqa mes’ul, tengshesh orni bolsa énzimning aktipliqini tengsheshke mes’ul.

[12]  Bashlighuchi (Primer, 引物): g&%#%64sh.

 

Dawami bar ...