Fotografie in Nederland

...de geschiedenis van de Nederlandse fotografie in de periode 1852-2002...

Meer over fotografie...

De Nieuwe Fotografie in Nederland 2006_06_05
Eva Besnyo een Halve eeuw werk

 

Erwin Olaf Chessmen

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

  

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

  

Paul Huf Record covers

 

 

    

 

Inez van Lamsweerde photographs

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

   

Bertien van Manen East wind west wind

 

 

 

 

  

Sanne Sannes Monografie

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

  

 

 

Cas Oorthuys Onderweg Europa 1945-1965

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

  

 

 

 

 

 

 

 

   

Home

 

Fotografie in Nederland

De fotografie staat de laatste tijd volop in de belangstelling. Wereldwijd vooral als gevolg van de stormachtige ontwikkelingen op het gebied van de gedrukte en digitale media. Maar in Nederland zeker ook doordat allerlei organisaties en instellingen die zich met de fotografie in Nederland bezighouden van zich doen spreken. 

Symbolisch voor deze ontwikkeling was de opening eind 2002 van het nieuwe Fotomuseum Den Haag, dat bij die gelegenheid een overzichtstentoonstelling over de geschiedenis van de Nederlandse fotografie organiseerde. Het is gevestigd in het voormalige Schamhart-Heijligers gebouw naast het Haagse Gemeentemuseum.

Geschiedenis van de Nederlandse fotografie
Tegelijkertijd met de opening van het Fotomuseum Den Haag werd het boek Fotografen in Nederland uitgebracht, van de hand van Wim van Sinderen, conservator van het Fotomuseum Den Haag. Het beschrijft de geschiedenis van de Nederlandse fotografie in de periode 1852-2002.

De eerste 100 jaar
Tot de eerste pioniers van de fototechniek behoort in Nederland Johann Georg Hameter. Hij werkte vanaf de jaren zestig van de negentiende eeuw als portretfotograaf, maar liet ook een groot aantal unieke foto’s van verschillende industriële en openbare bouwwerken na. Ook de bekende Nederlandse schilder Hendrik Breitner (1857-1923) was een verdienstelijk fotograaf. Hij maakte in Amsterdam vele foto’s die hij later als model voor zijn schilderijen gebruikte.
Tussen de Eerste en Tweede Wereldoorlog waren in Nederland aanhangers van twee stromingen: de picturalisten, fotografen die het “om een mooi plaatje te doen was, liefst met een zweem van schilderkunstige verstilling” en anderzijds de modernisten, “de beoefenaars van de Nieuwe Fotografie, die door middel van formele experimenten – close-ups, beeldafsnijdingen en montage – de specifieke mogelijkheden en kwaliteiten van de fotografie wilden benadrukken.” Deze tweede stroming werd sterk beïnvloed door de functionalistische stijl van het Bauhaus. Hiertoe behoorde o.a. de Nederlandse fotografe van Hongaarse afkomst Eva Besnyö. Haar foto’s kenmerken zich door een strakke compositie.

Vanaf 1950
In de jaren vijftig van de twintigste eeuw werd de toon gezet door fotografen die een maatschappelijk geëngageerde en op de mens gerichte fotografie voorstonden, zoals Sem Presser, Cas Oorthuys, Eva Besnyö, Emmy Andriesse, Carel Blazer, Paul Huf, Maria Austria, Ad Windig en vele andere. Zij braken met de vooroorlogse avant-garde. De meesten van deze fotografen waren lid van de GKF (Gebonden Kunstenfederatie Fotografen), nu onderdeel van de Fotografenfederatie. In hun manifest maakten zij duidelijk dat de fotografie terug diende te keren tot de werkelijkheid ”De mens die in avant-garde een ‘fotografisch ding’ was, keert terug in zijn menselijke waardigheid en onwaardigheid.” 

Nederlandse fotografie nu

De jongste generatie van de Nederlandse fotografen is vaak in verschillende genres, zoals portret- of reclamefotografie gespecialiseerd. Zij maken foto’s van zeer uiteenlopende onderwerpen die vaak met verschillende moderne fotografische technieken tot stand gekomen zijn. Hiertoe behoren onder andere Inez van Lamsweerde (die als een van de eersten experimenteerde met de digitale manipulatie van haar foto’s met behulp van de computer), Erwin Olaf (die zowel op het gebied van de reclamefotografie als in het galerie- en museumcircuit met zijn autonome werk zeer succesvol is), Frans Lanting (een beroemde natuurfotograaf over wie de voormalige chef fotografie van de National Geographic Society opmerkte: “He has the mind of a scientist, the heart of a hunter and the eyes of a poet”) en Bertien van Manen (wier documentaire fotoseries uit o.a. Rusland en China de snelle veranderingen van deze samenlevingen onder de westerse invloeden op een onconventionele manier in beeld hebben gebracht).

Musea en tentoonstellingen
Behalve het Fotomuseum Den Haag, zijn er nog vele andere plaatsen waar men zich kan verdiepen in de Nederlandse fotografie. Het Nederlands Fotomuseum in Rotterdam vormt bijvoorbeeld een nieuwe bron van informatie voor iedereen die meer over de fotografie wil weten. Het is ontstaan uit het Nederlands Foto Instituut, het Nederlands Fotoarchief en het Nationaal Fotorestauratie Atelier. Het Nederlands Fotomuseum richt zich op de fotografie in de breedste zin van het woord. Met de tentoonstelling

Grote fotografische tentoonstellingen worden in Rotterdam ook in de Kunsthal georganiseerd waar men vaak experimenteert met onderwerpen die voor het eerst aanleiding zijn voor een tentoonstelling.

Ook in Amsterdam vindt men een aantal nuttige adressen. Op de Keizersgracht is Foam actief, niet zo maar een fotografisch museum, maar wel een continue bron van inspiratie, waar grootschalige tentoonstellingen worden afgewisseld met kleine, snel wisselende exposities.

Eveneens aan de Keizersgracht is de fotografische stichting Huis Marseille gevestigd. De Stichting bezit een eigen collectie van zowel Nederlandse als buitenlandse fotografen en houdt zich bezig met het organiseren van tijdelijke tentoonstellingen die elkaar elke twee of drie maanden afwisselen. De Stichting heeft een bibliotheek en een speciale ruimte waar men tijdschriften kan lezen en video’s kan volgen.

Het programma van een andere Amsterdamse expositieruimte, het AFC (Amsterdams Centrum voor Fotografie) kan men vinden op de website van kunstinzicht.nl waar men bij de afdeling fotografie ook adressen en agenda’s van verschillende musea, galerieën en instellingen kan vinden, die zich met fotografie bezig houden.

Festivals en wedstrijden
Zeer aantrekkelijk voor zowel amateur-fotografen als voor de vakfotografen zijn verschillende fotomanifestaties en festivals die regelmatig worden georganiseerd. Het Foto Festival Naarden is een tweejaarlijkse verzameling van tentoonstellingen en andere activiteiten. Met een brede programmering (kunst, commercie, reportage, amateurwerk) en verrassende kwaliteit speelt het festival al veertien jaar een centrale rol in de Nederlandse fotografie. De combinatie van fotografie en voorzomerse sfeer in de historische vestingstad bezorgt de vele duizenden bezoekers elk jaar veel verrassende beelden in diverse genres van de fotografie.

In de stad en provincie Groningen vindt jaarlijks de Fotomanifestatie Noorderlicht plaats in het najaar.

Een keer per jaar worden in Nederland de prijzen uitgereikt voor de beste Nederlandse journalistieke foto op het gebied van het landelijke nieuws, sport, documentaire fotografie enz. De winnende foto’s van de Zilveren Camera kunnen op de website bekeken worden.

Een soortgelijke wedstrijd maar dan op wereldniveau wordt jaarlijks georganiseerd door World Press Photo, een oorspronkelijk Nederlands initiatief dat sinds 1955 elk jaar wordt georganiseerd. Op de website kan men kennisnemen van de winnende foto’s in verschillende categorieën zoals nieuws, portretten, kunst, wetenschap en techniek enz. Daar kan ook het World Press Photo boek besteld worden dat jaarlijks in zeven verschillende talen verschijnt.

Fototijdschriften

In het oudste fototijdschrift van Nederland, Focus, vindt men niet alleen werken van de fotografen met de gevestigde namen, maar ook van amateur-fotografen, leden van verschillende fotoverenigingen. Focus Media Groep geeft ook instructieve boeken over fotografie uit en monografieën over de werken van de beroemde fotografen, o.a. de prestigieuze boekenreeks 'Monografieën van de Nederlandse fotografen' van het Prins Bernhard Fonds.

Een betrekkelijk nieuw tijdschrift, dat sinds 2002 verschijnt is het Engelstalige fotoblad Free Eye Magazine, 'Dutch quarterly for exceptional international photography'. Hoewel Engelstalig, presenteert dit blad vooral werk van Nederlandse fotografen die via dit blad de gelegenheid krijgen om hun foto’s op groot formaat op een kwalitatief hoog niveau te publiceren.

R. Ernest 

Literatuur; informatief

Fotograaf Diepraam, Willem
Titel Willem Diepraam
Uitgever Focus Publishing, 2001
Omschrijving Overzicht van het oeuvre van de Nederlandse fotojournalist (1944- ) met essays over zijn leven en werk.

Auteur Freeman, Michael
Titel Complete handboek fotografie
Uitgever Cantecleer, 1999
Omschrijving Handboek waarin de basiselementen zoals camera, objectief, film, filters, accessoires en licht uitgebreid worden beschreven. Verder wordt een aantal technische aspecten besproken, de diverse richtingen van fotografie zoals close-up, landschappen, portretten etc. en komen werk en werkwijze van een aantal beroemde fotografen aan bod.

Titel GKf 50 : fotografie 1945-1995
Uitgever De Verbeelding, 1995
Omschrijving Uitgave t.g.v. het 50-jarig bestaan van de GKf (beroepsvereniging van fotografen) en de jubileumtentoonstelling 'Lichtjaren' in het Nederlands Foto Instituut, Rotterdam, met informatie over de na-oorlogse fotografie en de betekenis van een aantal na-oorlogse fotografen (Van Alphen, Oorthuys, Van der Keuken, Van der Elsken e.a.).

Samenst. Hefting, Paul
Titel De foto's van Breitner
Uitgever SDU, 1989
Omschrijving Verzameling foto's - waarvan vele nog niet eerder gepubliceerd werden - van de Nederlandse impressionistische schilder (1857-1923), geplaatst in het geheel van zijn oeuvre. Uitgave n.a.v. een fototentoonstelling in het Teylers Museum te Haarlem in 1989.

Titel Holland zonder haast
Uitgever Voetnoot, 1998 - ...
Omschrijving Reeks monografieën van bekende Nederlandse fotografen. Ieder deel bevat een grote hoeveelheid foto's, een uitvoerige biografie en een dito bibliografie. Reeds verschenen zijn delen over Henk Jonker, Carel Blazer, Ad Windig, Sem Presser, Maria Austria en Kees Scherer.

Fotograaf Huf, Paul
Titel Paul Huf, record covers
Uitgever Idea Books, 1999
Omschrijving In opdracht van Philips gemaakte foto’, en werkopnames voor een serie platenhoezen met vrouwen als leidmotiv door fotograaf Paul Huf. Met inleiding, een beschrijving van de werkwijze rond de productie van de hoezen en een biografie van de fotograaf.

Fotograaf Jong, Wubbo de
Titel Amsterdam & de rest van de wereld
Uitgever De Verbeelding, 2002
Omschrijving 123 foto’s (meest voor de krant gemaakt) in zwart-wit van Parool-fotojournalist (1946-2002) Wubbo de Jong uit de periode 1971 tot 2002. Met toelichting, en een beschouwende tekst van journalist J. Holthausen die veel met De Jong samenwerkte.

Fotograaf Lamsweerde, Inez van
Titel Inez van Lamsweerde: Photographs
Uitgever Deichtorhallen, 1999
Omschrijving Fotoboek / catalogus t.g.v. de gelijknamige tentoonstelling in de Deichtorhallen, Hamburg in 1999. Duitse en Engelse tekst.

Fotograaf Lanting, Frans
Titel Oog in oog : dieren van dichtbij
Uitgever Taschen ; Librero, 1997
Omschrijving 140 dierenfoto's in kleur, gemaakt door een van de meest vooraanstaande natuurfotografen van deze tijd. Met korte informatieve teksten.

Samenst. Leijerzapf, Ingeborg Th. , en Harm Botman
Titel Henri Berssenbrugge : passie, energie, fotografie
Uitgever Walburg Pers, 2001
Omschrijving Overzicht van leven en werk van de Nederlandse fotograaf (1873-1959), mede uitgegeven n.a.v. de gelijknamige tentoonstelling in de Kunsthal te Rotterdam in 2001.

Titel Lessen voor het oog : de fotografie van Martien Coppens
Uitgever SUN, 2003
Omschrijving Essays over leven en werk van Martien Coppens, en een selectie foto’s van deze fotograaf die midden 20ste eeuw veel fotografeerde in Brabant en grote invloed heeft gehad op reportagefotografen in Nederland. Uitgave t.g.v. de gelijknamige tentoonstelling en het 75-jarig bestaan van de Universiteit van Tilburg.

Fotograaf Manen, Bertien van
Titel East wind west wind
Uitgever De Verbeelding, 2001
Omschrijving Boek met foto’s, gemaakt tijdens diverse reizen tussen 1997 en 2000 over het leven van alledag in China. Teksten in het Chinees en Engels. Van Manen maakte een gelijksoortig fotoproject over het leven in Rusland. Uitgave t.g.v. de tentoonstelling gehouden in het Nederlands Foto Instituut in Rotterdam in 2001.

Auteur Marien, Mary Warner
Titel Photography : a cultural history
Uitgever Laurence King, 2002
Omschrijving Geschiedenis, ontwikkeling en het gebruik van de fotografie voor verschillende doeleinden in woord en beeld.

Titel Monografieën van Nederlandse fotografen
Uitgever Focus Uitgeverij, 1993 - ...
Omschrijving Reeks monografieën van fotografen die een belangrijke rol hebben gespeeld in de Nederlandse fotografie. Reeds verschenen zijn delen over Eva Besnyö, Paul Citroen, Piet Zwart, Pieter Oosterhuis, Sanne Sannes, Koen Wessing, Emmy Andriesse, Jan Versnel, Eduard Isaac Asser en Jacob Olie Jbz.

Titel Mundos creados : Noorderlicht
Uitgever Stichting Aurora Borealis , 2002
Omschrijving Uitgave t.g.v. de tentoonstelling van de negende fotomanifestatie Noorderlicht te Leeuwarden, gewijd aan fotografie uit het Caribisch gebied.

Fotograaf Olaf, Erwin
Titel Violence and passion
Uitgever Reflex Modern Art Gallery , 2000
Omschrijving Uitgave t.g.v. de gelijknamige tentoonstelling in de Reflex Modern Art Gallery, Amsterdam, 2000 / 2001.

Fotograaf Olie, Jacob
Titel Jacob Olie : Amsterdam en omstreken : foto's 1890-1903
Uitgever De Verbeelding, 2002
Omschrijving 82 foto's uit de jaren 1890-1903 van Jacob Olie (1834-1905), van huis uit bouwkundige, tekenaar en directeur van de eerste Amsterdamse Ambachtsschool, maar ook een gedreven fotograaf van met name Amsterdam en haar bewoners.

Titel Oog in oog : hedendaagse Nederlandse fotografie
Uitgever SBK ; De Verbeelding, 2002
Omschrijving Bloemlezing uit het werk van een aantal jonge Nederlandse fotografen. Uitgave t.g.v. de gelijknamige tentoonstelling gehouden in Kunsthal De Remise in Amsterdam in 2002.

Fotograaf Oorthuys, Cas
Titel Cas Oorthuys, onderweg : Europa 1945-1965
Uitgever Contact, 2001
Omschrijving Bijna honderd zwartwitfoto's van Cas Oorthuys (1908-1975) die faam verwierf door de indrukwekkende wijze waarop hij het Europa van na de Tweede Wereldoorlog in beeld heeft gebracht. Met inleiding van Cees Nooteboom, en een bijdrage van Flip Bool van het Nederlands Fotoarchief te Rotterdam.

Samenst. Rooseboom, Hans
Titel Portretten & stillevens : foto's uit de Manfred Heiting collectie
Uitgever Waanders ; Rijksmuseum, 2001
Omschrijving De fotocollectie van Manfred Heiting geldt als een van de mooiste privécollecties ter wereld. Alle 'groten' uit de fotografie zijn er in vertegenwoordigd. Deze uitgave biedt dan ook een prachtig overzicht van de geschiedenis van de fotografische kunst. Uitgave n.a.v. de gelijknamige tentoonstelling in het Rijksmuseum te Amsterdam in 2001.

Samenst. Sinderen, Wim van
Titel Fotografen in Nederland : een anthologie 1852-2002
Uitgever Ludion; Fotomuseum, 2003
Omschrijving Bloemlezing van 226 Nederlandse fotografen die in heden en verleden hun sporen hebben verdiend in de Nederlandse fotografie. Uitgave t.g.v. de openingstentoonstelling Fotografen in Nederland 1852-2002 in het Fotomuseum Den Haag, 14 december 2002 t/m 2 maart 2003.

Auteur Sontag, Susan
Titel Over fotografie
Uitgever Diogenes, 1994
Omschrijving Inmiddels klassiek geworden, bekroonde essays over de wezenskenmerken van de foto als beeld en verbeelding, naar de waarde ervan als document en informatiedrager etc. Met analyses van het werk van vele vooraanstaande fotografen.

Samenst. Veen, Anneke van
Titel G. H. Breitner : fotograaf en schilder van het Amsterdamse stadsgezicht
Uitgever THOTH ; Gemeentearchief Amsterdam, 1997
Omschrijving Alle foto’s van stadsgezichten die de schilder en fotograaf George Hendrik Breitner rond 1900 vervaardigde. Met uivoerige aandacht voor de plaats en de betekenis van Breitner in de Nederlandse fotografie en zijn technische aanpak, en voor zijn visie, methode en de functionaliteit van zijn fotowerk t.o.v. zijn schetsen en schilderstukken. Uitgave t.g.v. de gelijknamige tentoonstelling in het Gemeentearchief Amsterdam in 1997.

Fotograaf Versluis, Ari & Ellie Uyttenbroek
Titel Exactitudes
Uitgever 010 Publishers, 2002
Omschrijving Reeksen foto's van qua kleding, kapsel en houding sterk op elkaar lijkende groepen mensen zoals mannen met hoedjes, uitsmijters, corpsballen, oma's in regenjassen, leernichten, slagers, moslima's en bimbo's. Boek behorende bij overzichtstentoonstelling (2001/2002). Een aantal van de foto's stond in NRC Handelsblad.

Titel World Press Photo
Uitgever De Arbeiderspers, verschijnt jaarlijks
Omschrijving Een selectie uit de jaarlijkse inzending van een groot aantal foto's van fotografen uit verschillende landen die een boeiend beeld vormt van het voorgaande jaar zoals dat door persfotografen werd gezien.

Literatuur; verhalend

Auteur Lambron, Marc
Titel Het oog van de stilte : roman
Uitgever De Geus, 1998
Omschrijving Biografische roman over de onafhankelijke Amerikaanse fotografe Lee Miller (1907-1977), geportretteerd vanuit de visie van Life-verslaggever David Schuman, met wie zij als fotografe in de jaren 1944-1946 door Frankrijk, Duitsland en later door Hongarije en Roemenië trekt.

Audiovisueel materiaal (cd-roms, video's, dvd's)

Fotograaf Elsken, Ed van der
Titel De verliefde camera : filmretrospectief Ed van der Elsken
Uitgever VPRO, 2000
Omschrijving Videoband van de VPRO-televisiefilm over fotograaf/filmer Ed van der Elsken (1925-1990).

Titel Leer alles over digitale fotografie
Uitgever IDG TV, 2002
Omschrijving Dvd-video (90 min.) met inleiding in de digitale fotografie, oefenmateriaal en software. Kant B is afspeelbaar als dvd-rom

Titel Noorderlicht 2001 : fotomanifestatie / photofestival
Uitgever Stichting Aurora Borealis, 2001
Omschrijving CD-rom met ruim 1000 foto's en complete beschrijvingen van alle tentoonstellingen die tijdens Noorderlicht 2001 in Groningen plaatsvonden rond het thema 'de beleving van de ruimte'.