Maté 5

5

Ël Sermon an sël mont

5:1 Quand ch’a l’ha vëddù ch’a l’era rivaje na gran quantità ‘d gent, Gesù a l’é andàit an sla còsta d’un mont e a l’é stassje. Ij sò dissèpoj a son avzinassje, 5:2 e a l’ha dàit man a dotrineje. A l’ha dije:

Le beatitùdin

5:3 “A son bonuros1 ij pòver ant lë spirit2, përché ‘l regn dël cél a l’é për lor. 5:4 A son bonuros coj ch’a pioro, përchè ch’a saran consolà. 5:5 A son bonuros j’umij, përchè a saran lor ch’a arseivran an ardità la tèra. 5:6 A son bonuros coj ch’a l’han fam e sèj ëd giustissia, përchè ch’a saran sodisfàit. 5:7 A son bonuros i misericòrdi, përchè ch’a sarà faje misericòrdia. 5:8 A son bonuros coj ch’a son net ëd cheur, përchè a saran lor ch’a vëddran Nosgnor. 5:9 A son bonuros coj ch’a travajo për la pas, përchè ch’a saran ciamà ij fieuj ëd Nosgnor. 5:10 A son bonuros coj ch’a son përseguità për motiv ëd la giustissia3, përchè ‘l regn ëd Nosgnor a l’é për lor. 5:11 Vojàutri i l’avreve da considereve bonuros quand ch’i sareve ingiurià e përseguità an càusa ‘d mi, e a l’avran dit contra vojàutri ‘d ròbe ch’a son nen vere4. 5:12 Për làn arlegreve e sauté ‘d gòj, përchè vòstra arcompensa a sarà granda an cél. An efet, a l’é ‘dcò parèj ch’a l’han përseguità ij profeta ch’a son ëstàit prima ‘d voi.

La sel e ‘l ciàir

5:13 Voi i seve la sal dla tèra, ma se la sal a ven a perde sò savor, com' as podria fé për rendla torna salà? A val pi nen d'àutr ch' esse campà fòra e scarpisà da la gent. 5:14 Voi i seve ‘l ciàir dël mond: na sità piassà an s'na montagna a peul nen esse stërmà. 5:15 As anvisca nen na candèila për butela sota 'n sigilin, ma s'un candlé, parèj ch'a fasa 'd ciàir a tùit coj ch'a son ant la ca. 5:16 Ant l'istessa manera, che vòst ciàir a risplenda dëdnans a la gent, perch' a vëddo vòste bon-e euvre e a rendo onor5 a vòst Pare ch'a l'é 'n cel.

Ël compiment dla lej e dij profeta

5:17 “Sté nen a chërde che mi i sìa rivà për dësblé6 la Lege o ij proféta; i son nen rivà për dësbleje, ma për porteje a compiment”7. 5:18 An vrità iv diso che fin tant ch’a duro ‘l cél e la tèra, gnanca ‘l pì cit mnù8 dla lej ëd Nosgnor a sparirà, fin tant che sò propòsit a sìa dël tut conseguì9. 5:19 Siché, donca, col ch’a l’avrà mancà a un dë sti mìnim comandament, e ch’a l’avrà mostrà d’àutri a fé l’istess, a sarà considerà ‘l minim ant ël Regn dël cél, ma col ch’a l’avrà renduje ubidiensa a le lej ëd Nosgnor e ch’a l’avrà mostrala, a sarà considerà grand ant ël Regn ëd Nosgnor.

5:20 Mi iv diso che se la lej ëd Nosgnor i l’even nen pijala an sël sério da pì ch’a fan fin-a ij magister ëd la lej e ij farisé, i intrereve nen ant ël Regn dël cél.

L’amassidi

5:21 I l’eve sentì ch’a l’avìo dit a j’antich ëd nen comëtte d’amassidi, e chi ch’a comët n’amassidi a l’ha da esse condanà dal tribunal. 5:22 Ma mi iv diso che fin-a chionque a ven-a anrabià contra sò frel a sarà condanà dal tribunal; chi ch’a-j dà ‘d nòm a sarà condanà dal Sinedri, e chi a lo malediss a sarà meritèivol dël feugh dl’infern. 5:23 Se donca it portes toa oblassion a l’autar, e che lì it arcòrdes che tò frel a l’ha quajcòsa contra ti; 5:24 lassa lì toa oblassion dëdnans a l’autar, e va prima a fé la pas con tò frel, e peuj torna a smon-e toa oblassion.

5:25 Àbie soen ëd rivé a n’acòrdi con chi at veul denunsié, damentre ch’i seve ancora an sla vìa dël tribunal, dësnò chi ch’at acusa at butrà ant le man dël giùdes, e ‘l giùdes ant le man dle guardie, e lor a të sbato an përzon. 5:26 An vrità it diso: ti ‘t na seurtiras pa fin-a ch’it l’avras pagà l’ùltim centèsim.

L’adulteri

5:27 I l’eve sentì ch’i l’avìo dit a j’antich ëd nen comëtta d’adulteri. 5:28 Ma mi iv diso che fin-a chionque a varda la fomna ‘d n’àutr con l’anvìa ‘d possedla, a l’ha già comëttù n’adulteri con chila ant sò cheur. 5:29 Se tò euj drit at fà broncé an pëccà, gavlo e camplo vìa, përché ch’a l’é mej perde un dij tò mèmber che tut tò còrp a sìa campà ant l’infern. 5:30 E se toa man drita at fà broncé an pëccà, tajla e campla vìa, përchè ch’a l’é mej perde un dij tò mèmber che tut tò còrp a sìa campà ant l’infern.

Ël divòrsi

5:31 I l’eve sentì che la lej a dis ancora: “Se quajdun a veul mandé vìa10 soa fomna, ch’a-j daga un document ëd divòrsi”. 5:32 Donca, mi iv diso che chionque a avrà ripudià soa fomna, fòra dël cas ëd tradiment11, a la fà dventé n’adultera; e chionque as marida con na fomna ripudià, a comët n’adulteri.

Lë spergiurament

5:33 I l’eve ‘dcò sentì che ai nòstri antich a l’era stàit dit: “Fate nen në spergiur, ma it rendras a Nosgnor lòn ch’it l’avìe promëttuje con giurament”. 5:34 Ma mi iv diso: ‘Giuré nen dël tut, an gnun-e manere; nì për ël cél, ch’a l’é ‘l tròno ‘d Nosgnor; 5:35 nì për la tèra, ch’a l’é lë scagn dij sò pé, nì për Gerusalem, ch’a l’é la sità dël gran Rè. 5:36 It giureras ëdcò nen për toa testa, përchè it podries nen fé ‘n cavej bianch o nèir. 5:37 Ma che vòstra paròla a sìa éh, quand ch’a l’é éh, e nò quand ch’a l’é ‘d nò. Tut ël rest a ven dal diav.

La vendëtta

5:38 I l’eve sentì la lej ch’a dis che ‘l castigh a l’ha da corisponde al darmagi: ‘Euj për euj e dent për dent”. 5:39 Ma mi iv diso: ‘Arzist nen al mal, ma se quajdun at dà an sla ciafela drita, presentje ‘dcò l’àutra. 5:40 E se quajdun a veul litighé contra ti, e gavete lòn ch’it l’has adòss12, lassje ‘dcò ‘l mantel. 5:41 E se quajdun a veul oblighete a andé ansem a chiel për doe mija, vane për quat. 5:42 Dà a col ch’at ciama e straviete nen da col ch’a vorìa ciamete ‘n prestit.

L’amor për ij nemis

5:43 I l’eve sentì la lej ch’a dis: “It voreras bin a tò pròssim e mal a tò nemis”. 5:44 Ma mi iv diso: “A venta voleje bin a vòstri nemis, e benedì coj ch’av maledisso. Fé dël bin a coj ch’av veulo mal, e preghé për coj ch’iv maltrato e ch’iv molesto13, 5:45 përch’i sie fieuj ëd vòst Pare ch’a l’é an cél. Chiel a fà levé sò sol tant sù ij gram che sù la brava gent, e pieuve tant sù coj ch’a son giust che sù coj ch’a lo son pa. 5:46 Përchè s’i veule mach bin a coj ch’av veulo bin, che arcompensa é-lo ch’i mérite? É-lo ch’a fan nen l’istess ij gablé? 5:47 E s’i seve grassios mach anvers a vòstri frej, còsa feve ‘d pì che j’àutri? Fin-a ai gablé lo fan-ne nen ëdcò? 5:48 Vojàutri i l’eve da esse përfet coma ch’a l’é përfet vòst Pare ch’a l’é an cél.

Nòte

1La tradussion ëd makàrios a l’ha da dé l’idèja d’un chërdent ant na posission invidiàbil (ch’a l’é “fortunà”, bonuros, benedì) përché ch’a l’ha arseivù (o ch’arseivrà) ‘l favor, ij don ëd la providensa ‘d Nosgnor - che, a la létera, a slarga, angrandiss ij benefissi ‘d Soa grassia. Sossì a càpita quand ch’as arsèiv la smens ëd la fej e ch’a chërs ant l’ubidiensa. A l’é për lòn che makàrios e pistis a son soens gropà ant ël Testament Neuv. An piemontèis i sarìa për rendlo coma: “Che ‘d boneur a l’han coj che…”, “bonuros a son coj che”. Voltelo coma “beat” (bele se i l’oma “beatitùdin”) a l’ha pitòst ël sens ëd “content, tranquil, seren, pacìfich”, ch’a l’é nen pròpi lòn ch’a veul dì makàrios.

2Coj ch’as rendo cont ch’a l’han da manca ‘d Nosgnor.

3O “përchè ch’a son giust”.

4O “Ògni sort ëd mal”.

5O "glòria".

6O dësblé, cassé, anulé, dëscancelé, abroghé, dëstrùe.

7O compije.

8O “un pontin o ‘n còma”.

9O “compì”.

10O “separesse”, “fé divòrsi”,

11O “infedeltà”, “s’a l’é nen për càusa d’adulteri”.

12O “ël vestì”.

13O “për coj ch’av përséguito”.  

Comments