ĐỊNH LƯỢNG 5 HẠNG MỤC VIÊM GAN B

ĐỊNH LƯỢNG HBsAg

Kể từ khi được phát hiện bởi Blumberg vào năm 1965, kháng nguyên bề mặt của virus viêm gan B HBsAg (Hepatitis B surface antigen) đã được sử dụng như một dấu ấn của sự nhiễm virus viêm gan B (HBV). Gần đây, xét nghiệm định lượng HBsAg trong huyết thanh (quantitative HBsAg: qHBsAg) không chỉ cho thấy rõ rệt hơn về diễn biến tự nhiên của nhiễm virus viêm gan B mà còn giúp dự đoán đáp ứng điều trị và tiên lượng của bệnh viêm gan B mạn.

HBsAg định lượng (qHBsAg) trong huyết thanh là một dấu ấn sinh học có giá trị thường được sử dụng cùng với tải lượng HBV DNA để phân loại bệnh nhân trong diễn biến tự nhiên của HBV, để theo dõi hiệu quả điều trị và đánh giá nguy cơ ung thư biểu mô tế bào gan (HCC). Mức độ HBsAg thể hiện hoạt động sao chép của cccDNA nhưng không phản ánh số lượng tuyệt đối của cccDNA. Trong diễn biến tự nhiên của nhiễm HBV mạn, mức độ HBsAg cao nhất ở giai đoạn dung nạp miễn dịch, bắt đầu giảm ở giai đoạn thanh thải miễn dịch, rồi giảm từ từ ở giai đoạn chuyển đổi huyết thanh của HBeAg. Mức độ HBsAg thấp nhất ở những người mang virus ở trạng thái không hoạt động nhưng cao hơn ở những người HBeAg âm tính ở trạng thái tái hoạt động. Mức độ HBsAg ở bệnh nhân có HBeAg dương tính cao hơn ở bệnh nhân có HBeAg âm tính. Trong thực tế lâm sàng, HBsAg định lượng huyết thanh cần phải được sử dụng cùng với nhưng không thay thế được định lượng HBV DNA. Những bệnh nhân viêm gan B mạn HBeAg âm tính có mức độ HBsAg <1000 IU/mL và HBV DNA <2000 IU/mL được xác định là những người mang virus không hoạt động. Khi điều trị với peginterferon, mức độ HBsAg được sử dụng để xác định bệnh nhân sẽ không đáp ứng với điều trị ngay từ tuần thứ 12 để có thể chấm dứt điều trị hoặc thay đổi cách điều trị. Khi điều trị với các thuốc tương tự nucleos(t)ide (NA), sự giảm nhanh mức độ HBsAg trong thời gian điều trị cho thấy có khả năng để loại bỏ HBsAg trong tương lai. Mức độ HBsAg thấp <100 IU/mL có thể dự đoán nguy cơ tái phát thấp sau điều trị bằng thuốc uống NA. Ở bệnh nhân viêm gan B mạn HBeAg âm tính, sự kết hợp của mức độ HBsAg <1000 IU/mL và HBV DNA <2000 IU/mL có thể được xem như tiêu chuẩn xác định nguy cơ tối thiểu của ung thư biểu mô tế bào gan (HCC).

Xét nghiệm qHBsAg (trong sự kết hợp với tải lượng HBV DNA) được chỉ định trong các trường hợp sau:

- Theo dõi quá trình diễn biến tự nhiên của nhiễm virus viêm gan B, đặc biệt là để chẩn đoán phân biệt giữa người mang virus không hoạt động (inactive cariers) với người viêm gan mạn có HBeAg âm tính.

- Theo dõi hiệu quả điều trị HBV bằng inteferon (IFN), peg-inteferon (PEG-IFN) hoặc bằng các thuốc uống tương tự nucleos(t)ide (NAs).

- Đánh giá nguy cơ xơ gan và ung thư biểu mô tế bào gan (HCC).

ĐỊNH LƯỢNG Anti HBs

Chỉ số Anti HBs chính là kháng thể chống lại kháng nguyên HBsAg nhằm giúp cơ thể có thể chống lại sự tấn công của virus viêm gan B. Chẩn đoán cơ thể đã có Anti – HBs thì có nghĩa là cơ thể của người bệnh đã có miễn nhiễm với bệnh viêm gan B và không lo bị lây nhiễm.

Ở một người bình thường, kháng thể của viêm gan B được hình thành ở hai trường hợp như:

Trường hợp thứ nhất. Có nhiều bệnh nhân nhiễm bệnh viêm gan B cấp tính nhưng cơ thể được thải trừ virus ra khỏi cơ thể và hình thành được kháng thể. Ở những bệnh nhân này cơ thể hoàn toàn miễn nhiễm với virus và không lo lây nhiễm.

Trường hợp thứ hai. Được tiêm đủ mũi vaccine viêm gan B và cơ thể tạo được kháng thể. Tuy nhiên, có một số người kể cả tiêm đủ mũi vaccine nhưng không thể hình thành được kháng thể.

Định lượng chỉ số xét nghiệm Anti–HBs dưới đây cho biết mức độ kháng virus của cơ thể:
  • Nếu như định lượng Anti – HBs ở mức từ 0-10IU/ml thì điều này có nghĩa là khả năng bảo vệ cơ thể của virus rất thấp, chúng ta cần tiêm phòng vaccine để có thể tạo được kháng thể mạnh hơn.
  • Nếu như định lương Anti – HBs từ 10-100IU/ml thì có nghĩa là cơ thể đã có kháng thể nhưng yếu và chúng ta có thể cần phải tiêm lại 1 mũi vaccine để nhắc lại nhằm tăng cường kháng thể.
  • Nếu như định lượng Anti – HBs lớn hơn 100-1000IU/ml có nghĩa là kháng thể trong cơ thể rất lớn và chúng ta có thể miễn nhiễm với virus viêm gan B.
ĐỊNH LƯỢNG HBeAg

Chỉ số HBeAg tên tiếng anh đầy đủ của Hepatitis B evolope Antigen còn gọi là kháng nguyên e của virus viêm gan B. Nồng độ HBeAg cao hay thấp tương ứng với định lượng của virus. Trong khi đó, việc thực hiện kiểm tra định lượng virus viêm gan B (HBV- DNA) được áp dụng sẽ xác định được trong máu người bệnh có thực sự mang virus hay không.

Đánh giá sự chuyển huyết thanh HbeAg: cụ thể là quá trình chuyển đổi từ HbeAb(-) sang HbeAb(+) hay HbeAg(+) sang HbeAg(-). Kết quả xét nghiệm được giúp nhận định chính xác quá trình nhân đôi của virus gây bệnh đã giảm hay dừng hẳn hay chưa. Sự chuyển huyết thanh có thể can thiệp bằng các biện pháp kháng virus siêu vi viêm gan B hoặc chúng cũng có thể diễn ra tự nhiên mỗi năm với tỉ lệ 10-15%.

Những bệnh nhân bị bệnh viêm gan B mạn tính, nếu kết quả xét nghiệm có sự xuất hiện của HBeAb thì có thể chuẩn đoán bệnh đã khá nặng và phức tạp, cần kiểm tra để phát hiện chứng ung thư gan hoặc bệnh xơ gan nếu có.

Các bệnh nhân đã có chuyển huyết thanh HBeAb nhưng nếu virus viêm gan B hoạt động trở lại thì HBeAg vẫn xuất hiện trong máu. Trường hợp này thường gặp ở những người mắc bệnh ung thư đang được hóa trị, dùng corticoid hoặc đối tượng bệnh nhân là đồng tính luyến ái nam cũng có nguy cơ cao hơn.

>> Xem thêm lưu ý: HBeAg dương tính khi mang thai

ĐỊNH LƯỢNG Anti HBe

Chỉ số Anti-HBe chính là kháng thể kháng lại HBeAg (chỉ số này đánh giá tình trạng hoạt động của virus viêm gan B), nhưng chỉ số này thường không xuất hiện cùng lúc với chỉ số HbsAg (chỉ số xác nhận sự có mặt của virus viêm gan B trong cơ thể). Nếu như xét nghiệm thấy chỉ số HBeAg dương tính thì Anti – HBe sẽ âm tính và nếu như Anti – HBe dương tính thì HBeAg sẽ âm tính.
Cặp xét nghiệm HBeAg và Anti-HBe nên làm đầy đủ để phân tích 4 khả năng như sau:
  • HBeAg (+) và Anti-HBe (-): Virus đang nhân bản, viêm gan tiến triển, lây lan mạnh.
  • HBeAg (-) và Anti-HBe (+): Virus ngừng nhân bản, có miễn dịch một phần, khả năng lây lan giảm. Cũng có thể là thể đột biến hoang dại. 
  • HBeAg (+) và Anti-HBe (+): KN và KT cân bằng hoặc do phức hợp miễn dịch, cần theo dõi thêm.
  • HBeAg (-) và Anti-HBe (-): Biến thể Pre-C hoặc giai đoạn cửa sổ của quá trình chuyển đảo huyết thanh.
Cuối cùng là cặp xét nghiệm Anti-HBc và Anti-HBcIgM để xác định bệnh nhân viêm gan cấp hay mạn tính.

>> Địa chỉ khám và điều trị bệnh viêm gan uy tín toàn quốc

ĐỊNH LƯỢNG Anti HBc

Chỉ số Anti Hbc thường là một trong những hạng mục kiểm tra đầu tiên trong việc chẩn đoán tình trạng nhiễm Viêm gan B ở những người lần đầu xét nghiệm. Việc thực hiện khi này là chỉ số chung của cả 2 loại Anti Hbc để xác định người đó đã từng nhiễm Viêm gan B trước đó không hay đang nhiễm virus Viêm gan B.

Vì Anti HBC chỉ được cơ thể tạo ra khi cơ thể đã hoặc đang nhiễm virus Viêm gan B chứ không thể tự tạo khi được tiêm phòng vaccine nên kiểm tra chỉ số anti Hbc cũng có giá trị giúp sàng lọc những trường hợp có kháng thể kháng virus Viêm gan B (HbsAg) do tiêm vaccine với những trường hợp có kháng thể HbsAg do cơ thể đã từng nhiễm virus và đã tự khỏi trong thời gian nhiễm cấp tính.

Nếu Anti Hbc (+) mà HbsAg (+) thì bạn đã bị nhiễm Viêm gan B. Để xác định giai đoạn Viêm gan B cấp tính hay mãn tính cần xét nghiệm riêng biệt từng loại Anti Hbc. Nếu lúc này, chỉ Anti Hbc IgM (+) thì bạn đang bị nhiễm Viêm gan B cấp tính. Nếu chỉ Anti Hbc IgG (+) thì bạn đã nhiễm Viêm gan B mãn tính. Nếu cả 2 chỉ số IgM và IgG đều dương tính thì bạn đang trong giai đoạn kịch phát của Viêm gan B mãn tính.

Nếu Anti Hbc (+) và Anti Hbs (+): thì 1 là bạn đã từng bị nhiễm Viêm gan B trước đó nhưng cơ thể đã tự đào thải hết virus trong giai đoạn cấp tính. 2 là ở những trường hợp người bệnh Viêm gan B đã điều trị thành công. Trong trường hợp của bạn, thì có thể đó là khả năng đầu tiên.

Nếu Anti Hbc (+) nhưng các chỉ số khác đều (-) thì các khả năng có thể xảy ra, bao gồm:
  • Kết quả dương tính giả do xét nghiệm sai
  • Bạn đang trong giai đoạn cửa sổ của Viêm gan B cấp tính. Khi này xét nghiệm sẽ cho thấy Anti Hbc IgM dương tính.
  • Bạn đã từng nhiễm Viêm gan B trước đó và đã miễn nhiễm nhưng nồng độ Anti Hbs do cơ thể sinh ra trước đó đã giảm dần sau nhiều năm xuống dưới ngưỡng phát hiện cho ra kết quả anti Hbs âm tính.
  • Trường hợp còn có thể xảy ra ở những người đã điều trị Viêm gan B thành công và hồi phục sau nhiều năm. Do virus ngưng hoạt động nên HbsAg trong máu giảm xuống dưới ngưỡng phát hiện và Anti Hbs cũng vậy.
Xem thêm xét nghiệm: GGT cao có nguy hiểm không?
Comments