Галоўная‎ > ‎Асобы‎ > ‎

Рудольф Абіхт

Рудольф Абіхт. Жыццё і дзейнасць

Уладзімір Сакалоўскі

                              


Рудольф Абіхт

    Нямецкі філолаг-славіст, адзін з першых даследчы­каў і папу­ля­ры­за­­тараў беларускай культуры ў Германіі. Р.Абіхт нарадзіўся 9 жніўня 1850 г ў г Намыслаў у Сілезіі. Вучыўся ў Берліне, Гале, Вроцлаве. 3 1900 г. прафесар славянскай філалогіі Вроцлаў­ска­га (тады Брэслаў­ска­­га) універсітэта, выкладчык рускай і поль­скай моваў. Памёр 12 лю­тага 1921 г. ў Вроцлаве.

    Р. Абіхт – аўтар дапаможнікаў «Важнейшыя цяжкасці рускай мовы: (Hauptschwierigkeiten der russischen Sprache T. 1-2, Leip­zig Wien 1897-98), «ПаказальнІк крыніц Супрасль­скага рука­пісу» (Quellennachweise zum Codex Suprasliensis. In: AfslPh Bd. 15, 16, 18. 20. 1893–1898). Высокім наву­ковым узроўнем вы­з­на­чаюцца яго работы «Слова пра паход Ігаравы. Пераклад з ста­ра­­жытнарускай мовы» (Das Lied von der Heerschaar Igorj's. Aus dem Altrussischen übersetzt. Leipzig 1895); «Паўднёваруская  песня пра Іга­ра і яе сувязі з паўночна­германскім эпасам» (Das südrussische Igorlied und sein Zusammenhang mit der nord­ger­ma­­nischen Dichtung. Breslau 1906), дзе параўнальны аналіз «Сло­­­­ва» і старажыт­на­нямецкіх анала­гаў зроблены ў шырокім філала­гіч­ным кантэксце з пры­цягненнем іншых славянскіх моў.

    Р. Абіхт пер­шы замеж­ны вучоны, які наладзіў сувязі (1916) з прадстаў­нікамі бела­рускай культуры I. і А. Луцкевічамі, В. Лас­тоўскім, Я. Станкевічам. У бе­ла­рускай газеце «Гоман» 10 кра­савіка 1917 г. ён змясціў артыкул «Калі пісан «Тарас на Пар­насе». Беларускія матэрыялы і пераклады друкаваў у газе­тах «Германія» (Deutschland), «Віленская га­зета» (Wilnaer Zei­tung), «Газета X-ай арміі» (Zeitung der X. Armee) і яе дадатку «Нагля­дальнік» (Beobachter), дзе змясціў вялікі нарыс «Са старажыт­най і новай гісторыі Беларусі», 5–29 верасня 1918 (Aus der alten und neuen Geschichte der Weißruthenen). Пры яго актыўным удзеле выдадзена кніга «Беларусь». Берлін, 1919 (Weißruthenien) з раз­дзеламі па гіс­торыі і культуры нашага краю, у якой Р. Абіхтам падры­х­таваны раздзелы «З беларускай літаратуры», «З беларускай вуснай народнай творчасці» у перакладах на нямецкую мову. Ён спрычыніўся таксама да напісання раздзела для гэтай кнігі «Духоўная культура» (Die geistige Kultur).

    Абіхт не толькі вывучаў і знаёміў нямецкага чытача з ад­раджэннем беларускага пісьменства, але і садзейнічаў яго раз­віццю. На 66-м годзе жыцця  (у 1916 г.) ён заняўся выву­чэн­нем беларускай мовы і неўза­ба­ве авалодаў ёю. Гэта быў першы замежны вучоны, які чытаў ва універсітэце лекцыі па бела­рус­кай мо­ве. А ў 1917–18 гг. выкладаў яе ў Свіслацкай семінарыі для бела­рус­кіх настаўнікаў. Прымаў удзел у якасці кансуль­танта ў пад­рыхтоўцы да выдання «Слоўнік на сямі мовах» (Sieben-Spra­ch­en-Wörterbuch: Deutsch-Polnisch-Rus­sisch-Weiß­ru­the­nisch-Lita­u­­­i­sch- Lettisch-Jiddisch. Leipzig, 1918).

    У 1918 г. у сааўтарстве з Я. Станкевічам Р.Абіхт выдаў невялікі леман­тар–дапа­можнік «prósty spósab stácca ŭ ka- ròtkim čáśe hrá­matnym» («Просты спосаб стацца ў кароткім часе гра­матным»), дзе спрабаваў сістэматызаваць прынцыпы фанетыкі права­пісу і пунктуацыі беларускай літаратурнай мо­вы. Гэта была адна з пер­шых спробаў падобна Б.Пачопку  і А. Луцкевічу стварэння беларускай гра­­ма­тыкі.

    Пасля 1918 гада, пакінуўы Беларусь, прадаўжае настой­ліва працаваць над беларускай тэматыкай: у Брэслаўскім універ­сітэце чытае лекцыі пра наш край і яго культуру, просіць прад­стаўнікоў БНР інфар­маваць яго пра развіццё беларускай справы. Паведамляе ім, што ўжо закончыў «Граматыку беларускай мо­вы» у двух варыянтах – беларускім і нямецкім. прадаўжае працу над гісто­рыяй бела­рускай літа­ра­туры. Акрамя таго пераклаў на беларускую мову з добрай грэчаскай мовы святое «Евангелле» паводле Марка і просіць дапамогі аб рэдагаванні яго і выданні.

    Восенню 1921 г. Абіхт меў намер выдаць Граматыку бела­рускай мовы па нямецку**. У параў­нанні з «Беларускай гра­матыкай для школ» Б. Тарашкевіча (1918) праца Р. Абіхта не зрабіла іс­тотнага ўплыву на фарміраванне беларускай мовы, хаця і пры­­чынілася да зама­цавання ў ёй паасобных тэрмінаў (га­ло­сныя, зыч­ныя і інш.). Гэтае выданне даволі крытычна ацаніў пазней Я. Ф. Карскі ў арты­куле «Бе­ларуская фі­ла­­­логія за апошнія дзесяць гадоў» (Die weiß­russusche Philologie in den letzten zehn Jahren). Новаўвядзенні Р. Абіхта не сустрэлі ада­брэння бела­рус­кага філо­лага. Са свайго боку Абіхт лічыў, што вы­ка­ры­стан­не лацінскага ал­фавіта ў беларускім правапісе аблегчыць еўрапейцам зна­ём­ства з беларускай культурай і, у сваю чаргу, пас­лужыць хут­чэй­шаму дал­у­чэнню яе да агульна­еў­рапейскага працэсу.


Літаратура:

Луцкевіч А. Праф. Рудольф Абіхт. (Жалобны ўспа­мін)  // Наша думка (Вільня). 1921, 1 ліп.

Neue Deutsche Biographie. Berlin, 1953. Bd. l. S. 20

Сакалоўскі У. Ад славістычных артыкулаў да першых пера­кладаў // Пара станаўлення. Вопыт параўнальнага вывучэння беларускай і нека­торых класічных зарубежных літаратур. Мн., 1986, с. 22, 26–28;

Яго ж: Абіхт Рудольф // Беларуская мова. Энцык­ла­педыя, Мн., 1994, с. 8–9;

Яго ж: Абіхт Рудольф // Енцыклапедыя гісторыі Беларусі. Мн., 1993, с. 11-12;

Яго ж: Забытыя старонкі гісторыі. Рудольф Абіхт і Антон Луц­ке­віч. Перапіска (1916–1921) // Шляхам гадоў. Гіс­то­ры­ка–­літара­турны зборнік, Мн., 1994. с. 54–74.

Ліста  Р. Абіхта да Язэпа Нялепкі за 28. 11. 1920. Дакументы

Пераклад ліста Р. Абіхта да надзвычайнай Міссі БНР у Бэрліне за 5.12.1919


* Артыкул напісаны з асаблівай увагай да дзейнасці Р. Абіхта на ніве беларускай  культуры. Надрукаваны ў энцыклапедычным даведніку «Беларуская мова», Мінск, 1994.


 
   

** «Беларуская грама­тыка у нямецкай мове была бы год­най, каб даказаць, што беларускі язык такі самы сама­сь­ційны, як і украінскі. Каб аблехчыць распаусюжы­ваньне гэтай граматыкі на захо­дзе, добра было бы яе выдаць латыні­кай, як далучэны да гэтаго буквар».

 
   

(унутраная вокладка /фон)         (знешняя вокладка)


 

 

              ГОМАН. 1916 , сьнежань

2. Paul Diels

 

Abicht, Rudolf, ev. Theologe, Slavist und Orientalist, * 9.8.1850 Namslau (Schlesien), 112. 2.1921 Breslau.

Aus ursprüngl. thür. Familie; V Theodor A., ev. Pfarrer; M Bertha Hoffmann;  30. 5.1876 Euge­nie, T d. Obersteigers Ernst Scbwand u. d. Friederike Auguste Anders.

A. studierte in Berlin, Halle und Breslau und war Pfarrer in verschiedenen schles. Orten, zuletzt (bis zur Entpflichtung 1912) bei der Kirchie zu den 11000 Jungfrauen in Breslau. Ungewöhnlich sprachbegabt, übernahm er 1892 das Lektorat für Polnisch und Russisch an der Universität Breslau, habilitierte sich für slav. Philologie (1907), nachdem er schon 1900 den Professorentitel erhalten hatte. Seine ersten Veröffentlichungen dienten der oriental., die späteren alle der slav. Philologie (meist im „Archiv für slav. Philologie" erschienen; wichtig die Quellennachweise zum altkirchenslav. Codex Suprasliensis). Neben selbständigen Werken blieben weitere Schriften über das Weißrussische ebenso wie der interessante Versuch eines sprachwissenschaftlich aufgebäuten poln. Lehrbuchs ungedruckt. Alle Arbeiten des vornehmen Gelehrten verdienen dank ihrer Sorgfalt, reichen Wissens und kluger, selbständiger, zuweilen kühner Gedanken mehr Beachtung, als sie gefunden haben.

W a. a, Igorlied (u. Obers.), 1895; Hauptsdiwierigkeiten d. russ. Sprache, 1897;  Unters. üb. d. literar. Arb. d. Serbenfürsten Stevan Lazarevič († 1427), 1900; Die russ. Heldensage, 1907; Kleines Ele­mentarbuch d. wießruss. Sprache, 1918.

L Festschr. z. Feier d. lOOjähr. Bestehens d. Univ. Breslau II, 1911; A. Hettler, Theol.-Kal. I, 1904; ders., Philol.-Lex., 1916; Wi. VIII, 1922; DBJ III (Totenliste 1921).

 

Артыкул надрукаваны o «Neue Deutsche Biographie», Berlin 1953

 



 3. Wilhelm Zeil

ABICHT, Rudolf

9.8.1850 NamslaulNamysłów (Schlesien)

12.2.1921 Breslau lWrocław

Theologe, Philologe, Linguist.

Sohn eines Pfarrers; Gymnasium in Breslau und Posen; Stu­dium der Theologie, Orientalistik und slawischen Philologie in Berlin, Halle und Breslau u. a. bei Nehring und Krasiński; Pfarrer, zuletzt in Breslau bis zu seiner Entpflichtung 1912; 1891 Prom. in Breslau; seit 1892 Lektor für Russisch und Polnisch an der Univ. Breslau; 1900 Prof.; 1907 Habil. für slawische Philo­logie bei Nehring in Breslau: Die russische Heldensage (Leipzig 1907).

Grundlegend waren A.s Quellennachweise zum Codex Suprasliensis (in: AfslPh 15, 1893, S. 321-337; 16, 1894, S. 140-153; [mit H. Schmidt] 18, 1896, S. 138-155; [mit C. Reichelt] 20, 1898, S. 181-200). Ein nützliches Hilfsmittel für das Russisch­studium war die Arbeit Hauptschwierigkeiten der russischen Sprache (T. 1-2, Leipzig-Wien 1897-98), mit der er zur Erlernung des Russischen anspornen wollte. Besondere Aufmerksamkeit widmete er dem Igorlied: Das Lied von der Heerschaar Igorj's. Abdruck der Editio princeps nebst altslovenischer Transscription und Commentar (Leipzig 1895), Das Lied von der Heerschaar Igorj's. Aus dem Altrussischen übersetzt (Leipzig 1895) und Das südrussische Igorlied und sein Zusammenhang mit der nordgermanischen Dichtung (in: Jahresbericht der Schlesischen Gesellschaft für Vaterländische Cultur, Breslau 1906). Seine Un­ter­­suchung Życiorys Andrzeje Zbylitowskiego (Kraków 1899) ist über das Biographische nicht hinausgegangen.

A. gehörte zu den wenigen deutschen Wissenschaftlern, die sich in das WeiBrussische vertieften. Mit J. Stankevič verfaBte er ein Lehrbuch. Weitere Arbeiten über das Weißrussische und der interessante Versuch eines sprachwissenschaftlich fundierten Lehrbuchs des Polnischen blieben ungedruckt.

Weitere Veröffentlichungen: 1st die Ähnlichkeit des gla­golitischen mit dem grusinischen Alphabet Zufall?, Leipzig 1895; Der Angriffder Bulgaren auf Constantinopel im Jahre 896 n. Chr., in; AfslPh 17 (1895), S. 477-482; De Stephani despotae quae feruntur scriptis commentatio philologica, Leipzig 1900; Das Alphabet  Chrabrs, in: AfslPh 31 (1910), S. 210-217; Die Inte­rpunktion in den slavischen Übersetzungen griechischer Kirchen­lieder, ebd. 35 (1914), S. 413-437; Haben die slavischen Über­setzer der griechischen Kirchenlieder die Silbenzahl der griechi­schen Liederverse festgehalten?, ebd. 36 (1916), S. 414-428.


Literatur: P. Diels, in: NDB 1 (1953), S. 20; R. Ergetowski, Ha­­bilitacja R. Abichta w uniwersytecie wrocławskim, in: Fest­­schrift für Wolfgang Gesemann, Bd. 3, Neuried 1986, S. 71-84.   '                                        

 Артыкул надрукаваны ў Bibliographisches Lexikon, Bautzen. 1993

 

Пазней сюды будуць далучаны і іншыя матэрыялы, якія харак­тарызуюць яго славістычную дзейнасць Р. Абіхта.