แม่น้ำปิง



แม่น้ำปิง เป็นแม่น้ำสายสำคัญของประเทศไทย และเป็นหนึ่งในสองของแม่น้ำที่บรรจบมาเป็นแม่น้ำเจ้าพระยา แม่น้ำปิงไหลอยู่ในหุบเขาระหว่างทิวเขาถนนธงชัยกลางกับทิวเขาผีปันน้ำตะวันตก มีต้นน้ำอยู่ที่ดอยเชียงดาวในอำเภอเชียงดาว จังหวัดเชียงใหม่ ไหลลงทางใต้ผ่านจังหวัดลำพูน รวมกับแม่น้ำวังที่อำเภอบ้านตาก จังหวัดตากไหลลงใต้ผ่านจังหวัดกำแพงเพชร แล้วบรรจบกับแม่น้ำน่านที่ อำเภอเมืองนครสวรรค์จังหวัดนครสวรรค์ และจากจุดนี้ไปเป็นต้นกำเนิดของแม่น้ำเจ้าพระยา แม่น้ำปิงมีความยาวทั้งสิ้น 658 กิโลเมตร

แม่น้ำปิงมีแม่น้ำสาขาที่สำคัญอยู่ 6 สาย ได้แก่ น้ำแม่งัด น้ำแม่แตง น้ำแม่กวงน้ำแม่ลี้น้ำแม่กลาง และน้ำแม่แจ่ม

ในบริเวณแม่น้ำปิงตอนบนเป็นที่ตั้งของอุทยานแห่งชาติแม่ปิง มีเนื้อที่ 627,346 ไร่ (1,003.75 ตร.กม.)

แม่น้ำปิงสายน้ำแห่งตำนานที่ยิ่งใหญ่

แม่น้ำปิง… 

ในมิติประวัติศาสตร์ของกาลเวลา ไม่มีอะไรต่างจากแม่น้ำสายใหญ่ทุกสายในโลกนี้ นั่นคือไม่มีใครสามารถล่วงรู้ได้ว่า แม่น้ำปิงได้ก่อเกิดขึ้นบนแผ่นดินนี้กี่ร้อยกี่พันปีมาแล้ว รู้กันจากหลักฐานทางประวัติศาสตร์เพียงแต่ว่า เมื่อประมาณ 1000 กว่าปีมาแล้ว ตอนพระนางจามเทวีหอบหิ้วข้าทาสบริวาณจากอาณาจักรละโว้ขึ้นมาครองเมืองหริภุญชัย พระนางได้เสด็จขึ้นมาทางเรือ โดยอาศัยแม่น้ำปิง เป็นเส้นทางในการเดินทางขึ้นมาครอบครองเมืองหริภุญชัย

      และเมื่อนับเวลาถอยหลังจากปัจจุบันนี้ลงไปหาอดีต

      เมื่อ 697 ปีก่อน ประวัติศาสตร์บอกเล่าเอาไว้ว่า เมื่อพยาเม็งรายละทิ้งเวียงกุมกามที่พระองค์ทรงสร้างไว้ก่อนเมืองเเชียงใหม่ เนื่องจากเวียงกุมกามประสบกับปัญหาน้ำท่วมบ่อยครั้ง เหตุผลประการหนึ่งที่พระองค์ทรงตัดสินพระทัยสร้างเมืองเชียงใหม่ หรือจังหวัดเชียงใหม่ในปัจจุบัน ก็ด้วยเหตุผลที่ว่ามีแม่น้ำปิงไหลผ่านเบื้องทิศตะวันตกของชัยภูมิเมือง ซึ่งสะดวกแก่การนำน้ำมาใช้และยังเป็นเส้นทางคมนาคมได้เป็นอย่างดี

การเดินทางของแม่น้ำปิง

      เท่าที่เห็นเป็นอยู่ในปัจจุบันในอาณาเขตพื้นที่ของจังหวัดเชียงใหม่ ตั้งแต่ต้นน้ำที่อำเภอเชียงดาว ล่องใต้ผ่านอำเภอต่าง ๆ ไปจนสิ้นสุดที่อ่างเก็บน้ำเขื่อนภูมิพล อำเภอดอยเต่า สองฝั่งฟากแม่น้ำปิงจะมีแม่น้ำสายต่าง ๆ ไหลมาบรรจบ หรือเรียกกันตามภาษาถิ่นว่าไหลมา สบทั้งสองฝั่งซ้ายขวาดังนี้

      จากอำเภอเชียงดาวลงมาสู่เขตอำเภอแม่แตง มีน้ำแม่งัดไหลมาบรรจบฝั่งซ้าย มีน้ำแม่แตงไหลมาบรรจบฝั่งขวา

      ผ่านอำเภอแม่ริม เมือง หางดง สันป่าตอง มีแม่น้ำกวง จากจังหวัดลำพูนมาบรรจบฝั่งซ้าย ลงไปสู่ทางทิศตะวันตกเฉียงใต้ มีแม่น้ำลี้จากอำเภอลี้จังหวัดลำพูนมาบรรจบฝั่งซ้ายที่อำเภอจอมทอง

      ผ่านอำเภอฮอด มีน้ำแม่แจ่ม จากอำเภอแม่แจ่มไหลมาบรรจบที่อำเภอฮอด ก่อนไหลลงสู่อ่างเก็บน้ำเขื่อนภูมิพล อำเภอดอยเต่า

      ด้วยเหตุนี้

      ถ้ามองจากที่สูงลงมา ก็จะเห็นภาพแม่ปิงเป็นรูปก้างปลาทู มีตัวเองเป็นกระดูกแกนกลาง มีแม่น้ำสายต่าง ๆ ที่ไหลมาบรรจบฝั่งซ้ายและขวาเป็นก้างแซมสลับสองข้างกระดูกแกนกลาง ไหลพาดผ่านเมืองเชียงใหม่ ที่มีลักษณะเป็นแอ่งที่ราบรูปร่างยาวรี ตั้งแต่เหนือจรดใต้

      ดังนั้น

      ตั้งแต่อดีตอันยาวนานของเมืองเชียงใหม่ หรือนับแต่ปัจจุบันนี้ถอยหลังลงไป 100 ปี ผู้คนที่ตั้งชุมชนอยู่บนที่ราบสองฝั่งแม่น้ำปิง ซึ่งส่วนใหญ่มีอาชีพเป็นเกษตรกรรม ทำนา ทำไร่ ทำสวน จะมีการสร้างฝายเพื่อกั้นน้ำเข้าไปสู่ลำเหมือง เพื่อนำน้ำจากแม่น้ำปิงไปใช้ในพื้นที่เกษตรกรรม แทบทุกช่วงตอนสองฝั่งแม่น้ำ แม่น้ำซึ่งเป็นเสมือนเส้นเลือดหล่อเลี้ยงชีวิตของชุมชนสองฝั่งฟาก ด้วยผลิตผลทางเกษตรกรรม เช่น ข้าว พืช ผัก ผลไม้ ฯลฯ

      ด้วยเหตุนี้ระบบเหมืองฝายจากแม่น้ำปิงทุกพื้นที่ จึงมีความสำคัญอย่างยิ่งต่อชุมชนเกษตรกรรมทั้งสองฝั่งฟากแม่น้ำ ใครที่คิดจะทุบทำลายฝายลูกใดลูกหนึ่งในแม่น้ำปิงก็เท่ากับเขากำลังคิดจะทุบชีวิตผู้คนทั้งชุมชนแห่งนั้น

      เพราะแม่น้ำปิ

      มิได้เป็นเพียงแค่ภาพทิวทัศน์อันสวยงาม ที่มีค่าเป็นเพียงต้นทุนธรรมชาติ สำหรับขายให้นักท่องเที่ยว หรือเป็นเพียงแค่ที่เหมาะสำหรับการสร้างร้านอาหาร และโรงแรมหรูหราไว้ตามริมฝั่ง เพื่อเก็งผลกำไร ตามวิธีการคิดของคนไม่กี่คนในสังคมทุนนิยมบริโภค แต่มันคือชีวิตของผู้คนทั้งสังคม

Comments