13
 

 

esence

bir yaşamın izdüşümü

 

anasayfa 

 

ESEN YEL - ÇAĞDAŞ KOMPOZİSYON 

 

ELEŞTİRİ 15 Günlük Eleştiri

Edebiyat Sanat Gazetesi 1 Eylül 1979

 

 

 

Yazın'ın sanat olduğu ne kadar doğruysa, eğitim ve öğretim ile güçlenip pekiştiği de o kadar doğrudur. Yazın da öteki sanatlar gibi insanda doğuştan ya vardır ya da yoktur. Bu yetisi olmayan kimse birtakım resmi-kişisel yazışmaları öğrenebilir ama, açıktır ki bu sanat anlamında yazmak sayılmaz. Buna karşılık aynı şekilde diyebiliriz ki, kuru bir yazmak yetisi de gerçek bir sanat ürünü doğuramaz kendiliğinden. Eğitimsiz sanat yetisi, genellikle pire adımlarla yol almaktan öte bir aşama gösteremez.

 

Yazmayı öğrenmenin çeşitli evrelerden geçmiş edebiyatımızın her bir türü için örnekler görüp tarihini okumakla, metinlerini çözmekle eski harfleri, aruz ölçülerini öğrenmek ve ezberlemekle gerçekleştirilemeyeceği bunca ulusal eğitim deneyimlerimizden sonra açıkça ortaya çıkmış bulunmaktadır. Özellikle edebiyat ve Türkçe dersleri lise son sınıfa kadar bu yolu izlemektedir. Bir küme edebiyat tutkunu dışında öğrencilerin bu dersleri en bıktırıcı ve gereksiz ders saymaları bu yüzden olsa gerek. Gerçekte sorun yalnızca edebiyata bağlanamaz. Öğrenimin tüm kollarında tüm derslerde söz konusudur bu. Matematik, fizik, kimya, biyoloji, yabancı dil, sosyal bilgiler hatta müzik ve resimde olmak üzere.. Yardımcı, kolaylaştırıcı, pratik özellikleri olan kitaplar, dersin ana kitabı olan anlaşılmaz, çürümez, garip, biraz da çağdışı, hatta teknik anlamda bilimdışı kimi yapıtlardan çok daha yarar sağlamakta. Bunları bir cümleyle ulusal eğitimimizin yararsız kof yöntemine bağlayarak geçelim. Öğrenciler edebiyat öğreniminde pratik, yararlı, çağdaş ve mantıksal bir yöntem istemekteler. Bu gereksinimi şimdiye değin çıkarılmış ders kitaplarının karşılamaktan çok uzak kaldığını yukarda belirtmiştik. Bu boşluktan hareketle, "Yazı yazmak ya da Kompozisyon Sanatı" adları altında bolca derleme yardımcı kitaplar yayımlanmış ve satılmıştır da. Oysa incelediklerimiz içersinde, gerçekten pratik yararlar sağlayan çağdaş ve belli bir çizgide bu gereksinimi karşılayacak olgunlukta bir yapıt olarak ESEN YEL'in kitabını gördük.. ÇAĞDAŞ KOMPOZİSYON..

 

Yapıt, bu yolda hazırlanmış iyi kitaplardan biri. Öncelikle tarihi gelişimini verirken, sanatın içinde oluştuğu toplum tipiyle biçimlendiğinin noktalanması ve bu arada, çeşitli toplum tiplerinden verilen sanat örnekleri yararlı.

 

..Kitabın bir öğrenci kültür kitabı gibi hazırlanması da yerinde. Kitabın iyi yanlarına karşın bir iki nokta üzerinde durmak gerek. Osmanlı döneminin 19 yüzyıl toplum düzenine uyan şiirden müziğin de etkilendiğine verilen örnekte hem zaman hem de isim olarak yanlış var. Orada sözü edilen şarkı ve  sözü aslen Lübnanlı bir Yahudi olan Mısırlı İbrahim Efendi'nin  ( 1872-1933) değildir. Bestesi cumhuriyet dönemi bestecilerinden Kaptanzade Ali Rıza Bey'in, sözleri Ömer Bedrettin Uşaklı'nındır. Yüzeysel de olsa, sınıfsal bir sanat irdelemesine girişilirken örneklerin sağlam seçilmesi gerekir.

 

Bir başka nokta dramatizasyon konusu. Bu sözcüğün tam anlamını bilmeyenler dramatizasyonun öykünme (imitation) anlamına geldiği kanısına varabilirler. Bunun da daha açıklıkla anlatılması gerekirdi..

 

Sonuç olarak bu yapıtın sonraki baskılarında giderek daha olgunlaşıp tam bir başucu kitabı olabileceğine inandığımızı yinelemek isteris.

 

Esen Yel'in notu: Yazının altında "C.A." kısaltma imzası var. Eleştiriyi hazırlayan yazar arkadaşa gerçekten teşekkür ediyorum. Ayrıca Mısırlı İbrahim – Kaptanzade Ali Rıza konusundaki uyarısı için ne diyeceğimi bilemiyorum, sağ olsun.. Yıllar sonra bu yazıyı bilgisayara geçerken Sevgili Hikmet Altınkaynak arkadaşımı da iyilikle anıyorum..