08
 

 

esence

bir yaşamın izdüşümü

 

anasayfa 

 

 

KOMÜNİSTLERİ

TANIYAN KÖPEK

 

Ahmet Telli

Türkiye Yazıları Haziran 1979, sayı 27

 

Türkiye mizahının boyutları, çağdaşlarıyla atbaşıdır uzun bir süredir. Hatta kimi ülkelerin mizahından daha da ilerdedir. Bunun nedeni, toplumumuzun yaşadığı çelişkilerdir belli ki. Durgun toplumlarda, sınıf savaşımlarının keskin çizgilere varmadığı toplumlarda mizah, salon mizahı boyutlarını aşamıyor. Oysa ülkemizde salon mizahı çok dar bir çevrede sıkışıp kalmış, devinimsiz ve işlevsizliğiyle de yozlaşıp durmaktadır. Nitekim çok renkli magazin gazeteleri bile artık toplumsal olandan çıkarak oluşturulan mizaha yer veriyorlar. (Özünü boşaltmaya çalışsalar da böyle bu.) Denilebilir ki yaşayan, serpilen ve gün geçtikçe daha çok kitleleşen mizah sınıf savaşımlarından esinleniyor, emekçi sınıfların yanında saf tutuyor. Bu çağdaş anlayıştan yola çıkarak, mizahımızın yapıtaşlarından biri olma yolunda önemli adımlar atan yazarlarımızdan biri de Esen Yel'dir. Daha önce yayımlanan Zıkkımın Peki ile ilgi toplayan Esen Yel, bu kez Komünistleri Tanıyan Köpek adlı yapıtını yayımladı. Esen Yel, "çocuklar için yazın" alanında da ürünler vermiş. Bu yapıtlarında mizah ögesini kullanıp kullanmadığını bilemiyoruz ama, gerek Zıkkımın Peki gerekse Komünistleri Tanıyan Köpek'te çarpıcı bir çizgidedir. Elimizdeki yapıtında özellikle 12 Mart döneminin toplumsal olaylarından çıkarak yaşanan gerçekliğin görünür yanını başarılı bir biçimde mizah havasına sokuyor. Aslında yaşananların kendisi hiç abartma olmasa bile mizah tohumlarını kendi bünyesinde taşıyor. Ticaret burjuvazisinin mantık çizgisini aşarak hayatı hiçlemesi olayı, gülünç olmanın da ötesinde trajik-komik bir olaylar dizisidir. Bu yüzden de yaşanan gerçeklik müdahale etmeksizin anlatılsa bile mizah ürünleri ortaya çıkacaktır. Bunu Esen Yel de biliyor ve yaşananı fazla değiştirmeden, ancak yer yer simgeleştirerek anlatıyor. Simgeleştirme işinde kişi, olay ve nesnelerin kendi niteliklerinden hareket ediyor yazar.

 

Orwel'ın Hayvan Çiftliği adındaki yapıtını anımsarsak, o yapıtta yazar siyasal bir gericiliğin örneğini vermekteydi. Amacı sınıfsız toplumu kurma yolundaki yermek, özellikle de Stalin'i yere vurmaktı. Gel gelelim, yazar daha baştan tarihsel maddeciliğe ters bir yola girmiş, bu nedenle de yapıt Batıda gerekli görevini kapitalist düzen adına yapmıştı. Birtakım hümanistlerden başka bu yapıtın adını anan pek kalmadı. Diyesim şu ki, Esen Yel 'Otobüs Yolcuları' adındaki öyküsü dışında tarihsel maddeciliğe ters düşmüyor pek. Bu nedenle de daha uzun süre güncelliğini yitirmeyecek olan toplumsal olayların gerisindeki olguları öne çıkarıyor. Düşsel olandan değil, yaşanandan hareken ettiği için, yaşadığımız süreçte önemli bir işlevi olacaktır bu öykülerin.

 

Esen Yel, mizahımızın önemli adlarından biri olma hakkını kazanıyor elimizdeki kitabıyla. Şimdiye dek kendini yinelemediği için de, söyleyeceği çok şey olan bir yazar olarak görünüyor. Mizah alanındaki baş tehlike de kendini yinelemektir kuşkusuz. Bunun canlı örnekleri çok. Umarız ki Esen Yel böyle bir çıkmaza düşmeyecektir.

 

Esen Yel

 Komünistleri Tanıyan Köpek,

Mizah Öyküleri, Okar Yayınları

İkinci Baskı, İstanbul - 1978